دانشمندان با بررسی ماهیهای بومی رودخانه میسوری در آمریکا، به کشفی شگفتانگیز دست یافتند: ماهی «مکنده آبی» میتواند تا ۱۳۰ سال عمر کند؛ رقمی بیش از سه برابر برآوردهای قبلی. با این حال، کاهش ورود ماهیهای جوان به جمعیت این گونه و تهدید زیستگاههای رودخانهای، آینده بقای این ماهیان کمنظیر را با نگرانی روبهرو کرده است.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران در مطالعهای تازه موفق شدند طول عمر واقعی یکی از ماهیهای آب شیرین آمریکای شمالی را مشخص کنند. نتایج این تحقیق نشان میدهد ماهی «مکنده آبی» (Cycleptus elongatus) برخلاف برآوردهای قبلی که حداکثر عمر آن را حدود ۴۰ سال تخمین میزدند، قادر است تا ۱۳۰ سال زندگی کند. این کشف نشان میدهد برخی از نمونههای زنده این گونه، بیش از یک قرن پیش و در اواخر قرن نوزدهم متولد شدهاند.
این پژوهش به سرپرستی محققان دانشگاه مینهسوتا و با همکاری متخصصانی در ایالت مونتانا انجام شده است. دانشمندان در جریان بررسی جمعیت ماهیهای مکنده آبی در بخش بالادست رودخانه میسوری، به شواهدی دست یافتند که طول عمر این گونه را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
تیم تحقیقاتی بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶، نمونههای نزدیک به ۵۰ ماهی را جمعآوری و بررسی کرد. هدف اصلی این مطالعه، تعیین دقیق سن ماهیها، شناخت ساختار سنی جمعیت و ارزیابی وضعیت زادآوری این گونه بود.
گوشسنگها چگونه راز عمر ۱۳۰ ساله ماهیها را فاش کردند؟
برای تعیین سن ماهیها، پژوهشگران ساختارهای کوچکی به نام «گوشسنگ» یا اتولیت را که درون جمجمه آنها قرار دارند، بررسی کردند. این ساختارهای سنگمانند در طول زندگی ماهی رشد میکنند و هر سال یک لایه جدید به آنها اضافه میشود. دانشمندان با مشاهده و شمارش این لایهها در زیر میکروسکوپ، میتوانند سن ماهی را مشابه روش تعیین سن درختان از روی حلقههای رشد تخمین بزنند.
حدود ۹۷ درصد گونههای ماهی دارای گوشسنگ هستند، اما این ساختارها در ماهی مکنده آبی اندازه بسیار کوچکی دارند و بررسی دقیق آنها به تجهیزات و روشهای تخصصی نیازمند است.
الک لکمن، پژوهشگر علوم شیلات دانشگاه مینهسوتا در دولوث و از اعضای اصلی گروه تحقیقاتی، توضیح داد که پس از مشاهده سنهایی بسیار بالاتر از پیشبینیهای قبلی، محققان تصمیم گرفتند برای اطمینان از صحت نتایج، از یک روش مستقل علمی نیز استفاده کنند.
تأیید سن ماهیها با کمک آثار آزمایشهای هستهای
پژوهشگران برای تأیید نتایج شمارش لایههای گوشسنگ، از روش تاریخگذاری رادیوکربن ناشی از آزمایشهای هستهای استفاده کردند. این روش بر اساس تغییرات میزان کربن رادیواکتیو موجود در جو زمین پس از انجام آزمایشهای گسترده هستهای در قرن بیستم عمل میکند.
آزمایشهای هستهای گرماهستهای در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰، میزان رادیوکربن موجود در جو را بیش از دو برابر افزایش دادند. این افزایش ناگهانی باعث شد جاندارانی که در آن دوره زندگی میکردند، نشانگر مشخصی از این تغییر را در بافتهای بدن خود ثبت کنند.
دانشمندان با اندازهگیری میزان رادیوکربن در لایههای گوشسنگ و مقایسه آن با سن تخمینی ماهیها، توانستند اعتبار روش شمارش سالانه لایهها را بررسی و نتایج اولیه را تأیید کنند.
لکمن در این باره توضیح داد که تاریخگذاری رادیوکربن ناشی از آزمایشهای هستهای یکی از معتبرترین روشها برای تعیین و تأیید سن جاندارانی است که طول عمر بسیار زیادی دارند. در این مطالعه، شمارش لایههای گوشسنگ سن اولیه را مشخص کرد و دادههای رادیوکربن نیز صحت آن را تأیید کردند.
چهارمین ماهی صدساله از خانواده مکندهها
با تأیید طول عمر ۱۳۰ ساله ماهی مکنده آبی، این گونه به چهارمین عضو خانواده ماهیان مکنده تبدیل شد که زندگی بیش از ۱۰۰ سال آن بهطور علمی به اثبات رسیده است.
سه گونه دیگر این خانواده شامل ماهی بوفالوی دهانبزرگ، بوفالوی دهانکوچک و بوفالوی سیاه هستند. پژوهشهای پیشین همین گروه تحقیقاتی نیز نشان داده بود که برخی ماهیان آب شیرین میتوانند بسیار بیشتر از تصورات علمی گذشته عمر کنند.
مطالعات انجامشده درباره ماهی بوفالوی دهانبزرگ در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۴ و بررسیهای بعدی درباره وضعیت زادآوری این گونهها در داکوتای شمالی و کانادا، بخشی از مجموعه تحقیقاتی هستند که به شناخت بهتر طول عمر و وضعیت جمعیت این ماهیان کمک کردهاند.
بر اساس یافتههای جدید، ماهی مکنده آبی اکنون در شمار قدیمیترین مهرهداران زنده در آمریکای شمالی قرار دارد.
لوک هولمکویست، زیستشناس شیلات رودخانه میسوری در اداره ماهیها، حیاتوحش و پارکهای مونتانا، برای نشان دادن قدمت این ماهیها به تاریخ ایالت مونتانا اشاره کرده است. برخی از قدیمیترین ماهیهای شناساییشده تنها حدود دو سال پس از تبدیل مونتانا به ایالت متولد شدهاند؛ یعنی در دورهای نزدیک به آغاز عصر خودرو و حدود ۲۰ سال پیش از غرق شدن کشتی تایتانیک.
طول عمر بالا در کنار خطر انقراض نسل
با وجود طول عمر شگفتانگیز، وضعیت جمعیت ماهی مکنده آبی چندان امیدوارکننده نیست. این گونه در ۲۳ ایالت آمریکا، از جمله مونتانا و مینهسوتا، بهصورت بومی زندگی میکند، اما در ۲۲ ایالت در گروه گونههای آسیبپذیر یا در معرض خطر قرار گرفته است.
دادههای مربوط به جمعیت این ماهی در ایالت مونتانا طی سه دهه گذشته نشان میدهد که تعداد ماهیهای جوانی که به جمعیت اضافه میشوند، بسیار محدود است. این مسئله میتواند نشانه اختلال در روند زادآوری و جایگزینی نسلهای قدیمی باشد.
پژوهشگران یکی از عوامل احتمالی این وضعیت را ساخت سدهای بزرگ و تکهتکه شدن زیستگاههای رودخانهای میدانند. سدها با ایجاد موانع در مسیر جریان رودخانه، ارتباط میان بخشهای مختلف زیستگاه را مختل میکنند و ممکن است شرایط مناسب برای تکثیر و رشد ماهیهای جوان را از بین ببرند.
به نقل از خبرآنلاین، اهمیت این پژوهش تنها به کشف طول عمر ۱۳۰ ساله یک گونه ماهی محدود نمیشود. شناخت دقیق سن و ساختار جمعیتی ماهی مکنده آبی میتواند به دانشمندان کمک کند روند کاهش جمعیت آن را بهتر درک کنند و راهکارهای مؤثرتری برای حفاظت از این گونه و زیستگاههای طبیعی آن ارائه دهند.
در واقع، این کشف نشان میدهد حتی گونههایی که توانایی زندگی بیش از یک قرن را دارند، در صورت اختلال در زادآوری و تخریب زیستگاه، ممکن است با خطر جدی کاهش جمعیت و نابودی نسل روبهرو شوند.

