نماد سایت خبرگزاری سیناپرس

جی‌پی‌اس مغز کشف شد

پژوهشگران چینی نوعی سامانه موقعیت‌یابی سه‌بعدی در قشر حرکتی مغز کشف کرده‌اند که می‌تواند محل دست و هدف حرکت آن را ردیابی کند. این یافته با رمزگشایی مستقیم‌تر سیگنال‌های عصبی، امیدها برای توسعه نسل جدید رابط‌های مغز و رایانه و کمک به افراد دچار ناتوانی حرکتی را افزایش داده است.

به گزارش سیناپرس، دانشمندان چینی موفق به شناسایی نوعی سازوکار موقعیت‌یابی سه‌بعدی در مغز شده‌اند که عملکردی مشابه سیستم GPS دارد و می‌تواند موقعیت دست را هنگام حرکت ردیابی کند. این کشف در قشر حرکتی مغز میمون‌های ماکاک انجام شده و می‌تواند مسیر توسعه نسل جدید رابط‌های مغز و رایانه (BCI) را تغییر دهد.

پژوهشگران با ثبت فعالیت الکتریکی مغز میمون‌ها هنگام دست دراز کردن به سمت اشیاء، سیگنال‌های عصبی مرتبط با موقعیت دست را شناسایی کردند. آن‌ها سپس با استفاده از این اطلاعات توانستند مسیرهایی را که دست حیوانات طی می‌کرد، بازسازی کنند.

علاوه بر این، محققان سیگنال‌هایی را شناسایی کردند که با محل مورد نظر میمون‌ها برای گرفتن اشیاء ارتباط داشت. این یافته نشان می‌دهد مغز علاوه بر ثبت موقعیت فعلی دست، اطلاعاتی درباره هدف حرکتی نیز در اختیار دارد؛ قابلیتی که می‌تواند به رابط‌های مغز و رایانه امکان دهد حرکات مورد نظر کاربران را مستقیم‌تر تفسیر کنند.

نورون‌ها چگونه موقعیت دست را ترسیم می‌کنند؟

برای بررسی این سازوکار، پژوهشگران به میمون‌های ماکاک اجازه دادند زمان و مکان حرکت دست خود را انتخاب کنند. سپس فعالیت نورون‌های منفرد را با استفاده از آرایه‌های میکروالکترودی کاشته‌شده در دو ناحیه از نیمکره چپ مغز ثبت کردند.

این دو ناحیه شامل قشر حرکتی اولیه، که در اجرای حرکات نقش دارد، و قشر پیش‌حرکتی پشتی، که مسئولیت برنامه‌ریزی حرکات را بر عهده دارد، بودند.

نتایج نشان داد حدود ۳۶.۲ درصد از نورون‌های ثبت‌شده در قشر حرکتی اولیه در هر لحظه به موقعیت دست واکنش نشان می‌دهند. این میزان در قشر پیش‌حرکتی پشتی ۲۱.۳ درصد بود.

کائو شنگهائو (Cao Shenghao)، نویسنده ارشد این پژوهش، توضیح داد که این نورون‌ها صرفاً با تغییر فاصله دست، فعالیت خود را به‌صورت خطی افزایش یا کاهش نمی‌دهند؛ بلکه مانند «نقاط داغ» موضعی عمل می‌کنند و زمانی که دست وارد محدوده مشخصی از فضا می‌شود، فعالیت آن‌ها به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

رمزگشایی حرکات با تعداد کمتری از نورون‌ها

یکی از نتایج جالب این پژوهش، توانایی بازسازی مسیر حرکت دست با استفاده از تعداد محدودی از نورون‌های حساس به موقعیت بود.

محققان دریافتند در قشر پیش‌حرکتی پشتی، مجموعه‌ای از نورون‌ها که تنها ۱۷.۷ درصد از کل نورون‌های ثبت‌شده را تشکیل می‌دادند، توانستند به ۹۴.۱ درصد از عملکرد رمزگشایی کل مجموعه دست یابند.

در قشر حرکتی اولیه نیز زیرمجموعه‌ای شامل ۳۲.۸ درصد از نورون‌های ثبت‌شده، عملکردی معادل ۹۲.۹ درصد از کل گروه ارائه کرد.

تحلیل‌های بیشتر نشان داد به‌طور میانگین، تنها ۲.۸ نورون حساس به موقعیت در قشر پیش‌حرکتی پشتی و ۱۶.۴ نورون در قشر حرکتی اولیه برای دستیابی به ۹۰ درصد عملکرد کل مجموعه کافی هستند.

البته این ارقام میانگین‌های آماری آزمایش را نشان می‌دهند و به این معنا نیستند که یک ایمپلنت مغزی می‌تواند صرفاً با ثبت فعالیت همین تعداد نورون، عملکردی قابل اعتماد داشته باشد. چنین دستگاهی همچنان باید سیگنال‌های عصبی کافی را برای شناسایی نورون‌های مرتبط دریافت کند.

از مغز میمون‌ها تا کنترل اندام‌های رباتیک

برخی از رابط‌های مغز و رایانه برای تفسیر حرکات ابتدا سرعت و جهت حرکت را تخمین می‌زنند و سپس مسیر آن را بازسازی می‌کنند. اما شناسایی مستقیم سیگنال‌های موقعیت می‌تواند بخشی از این محاسبات را حذف کند و فرایند رمزگشایی حرکات را ساده‌تر سازد.

در صورت موفقیت این روش در آزمایش‌های انسانی، یک دستگاه می‌تواند با شناسایی موقعیت مورد نظر کاربر، نحوه حرکت یک اندام رباتیک را تعیین کند.

کائو معتقد است این فناوری در آینده می‌تواند به افرادی که بر اثر سکته مغزی توانایی حرکت دادن بازوی خود را از دست داده‌اند، کمک کند تا با استفاده از سیگنال‌های مغزی، اندام‌های مصنوعی را کنترل کنند.

با این حال، هنوز مشخص نیست آیا نورون‌های مغز انسان نیز مانند نورون‌های شناسایی‌شده در میمون‌های ماکاک، اطلاعات مربوط به موقعیت دست و اهداف حرکتی را منتقل می‌کنند یا خیر. بررسی این موضوع به انجام آزمایش‌های انسانی نیاز دارد.

چالش حفظ عملکرد ایمپلنت در بلندمدت

یکی از موانع مهم در مسیر توسعه این فناوری، حفظ کیفیت سیگنال‌های عصبی در طول زمان است. کیفیت سیگنال‌های دریافتی از ایمپلنت ممکن است به‌تدریج کاهش یابد و فعالیت عصبی نورون‌هایی که سامانه رمزگشا به آن‌ها متکی است، در گذر زمان تغییر کند.

کائو تأکید می‌کند که کنترل حرکات ظریف دست و دستیابی به عملکردی قابل اعتماد بدون نیاز به کالیبراسیون مجدد، همچنان فراتر از نتایجی است که پژوهش فعلی نشان داده است.

پرسش مهم بعدی این است که آیا سیگنال‌های شناسایی‌شده می‌توانند به افراد دارای اختلالات حرکتی امکان کنترل پایدار دستگاه‌های خارجی را در زندگی روزمره بدهند یا خیر؛ چراکه رسیدن دست به یک شیء تنها نخستین مرحله از فرایند پیچیده برداشتن و استفاده از آن است.

به نقل از ایسنا، نتایج این پژوهش در مجله علمی Neuroscience منتشر شده است.

خروج از نسخه موبایل