یک ریاضیدان شاغل در شرکت آنتروپیک ادعا کرده است با کمک هوش مصنوعی Claude توانسته یکی از پیچیدهترین مسائل حلنشده ریاضیات، یعنی فرضیه ریمان، را اثبات کند. این دستاورد ادعایی در قالب حدود ۱۷ میلیون خط کد منتشر شده و نخستین بررسیهای فنی نیز نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند؛ هرچند هنوز برای تأیید نهایی به بررسی دقیق متخصصان نیاز دارد.
به گزارش سیناپرس، فرضیه ریمان یکی از مشهورترین مسائل حلنشده در تاریخ ریاضیات است که به چگونگی توزیع اعداد اول مربوط میشود. این فرضیه نخستین بار در سال ۱۸۵۹ توسط برنارد ریمان، ریاضیدان آلمانی، مطرح شد و از آن زمان تاکنون ذهن بسیاری از ریاضیدانان را به خود مشغول کرده است.
اعداد اول، اعدادی بزرگتر از یک هستند که تنها بر عدد یک و خودشان بخشپذیرند. این اعداد از بنیادیترین مفاهیم ریاضیات به شمار میروند؛ زیرا هر عدد صحیح بزرگتر از یک را میتوان به شکلی یکتا به حاصلضرب اعداد اول تجزیه کرد.
با وجود اهمیت این اعداد، الگوی پراکندگی آنها ساده نیست. هرچه در میان اعداد بزرگتر پیش میرویم، فاصله میان اعداد اول تغییر میکند و نمیتوان برای جایگاه دقیق آنها یک الگوی ساده ارائه داد.
فرضیه ریمان تلاش میکند با بررسی ویژگیهای تابع زتای ریمان، نظم پنهان در توزیع اعداد اول را توضیح دهد. این فرضیه بیان میکند تمام صفرهای غیر بدیهی تابع زتای ریمان در صفحه مختلط، روی خطی قرار دارند که قسمت حقیقی آن برابر با یکدوم است.
اگر این فرضیه درست باشد، پیامدهای مهمی برای نظریه اعداد خواهد داشت و میتواند دقت بسیاری از فرمولهای مربوط به تخمین تعداد اعداد اول را مشخص کند.
ریاضیدانان تاکنون تعداد بسیار زیادی از صفرهای این تابع را با استفاده از رایانه بررسی کردهاند، اما تأیید تعداد محدودی از آنها نمیتواند درستی فرضیه را برای بینهایت حالت ثابت کند.
به همین دلیل، موسسه ریاضیات کلی در سال ۲۰۰۰ این مسئله را در فهرست هفت مسئله جایزه هزاره قرار داد و برای اثبات آن جایزه یک میلیون دلاری تعیین کرد.
ادعای ریاضیدان آنتروپیک درباره حل فرضیه ریمان
لِوِنت آلپوگه، ریاضیدان دارای مدرک دکتری از دانشگاه پرینستون و پژوهشگر شرکت آنتروپیک، در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ یادداشتی در وبسایت شخصی خود منتشر کرد و از دستیابی به اثبات فرضیه ریمان با کمک هوش مصنوعی Claude خبر داد.
به گفته او، نتیجه این همکاری تنها به فرضیه اصلی محدود نمیشود و نسخه تعمیمیافته آن، موسوم به فرضیه تعمیمیافته ریمان (GRH)، را نیز دربرمیگیرد. آلپوگه همچنین احتمال داده است که بتوان با همین رویکرد به سراغ نسخه توسعهیافته این فرضیه رفت.
او توضیح داده است که خودش مسیر اصلی پژوهش را هدایت کرده، اما Claude در مراحل پایانی فراتر از انتظاراتش ظاهر شده و چندین ایده ریاضی ارائه کرده است که در پیشبرد اثبات نقش مهمی داشتهاند.
این ادعا به دلیل جایگاه ویژه فرضیه ریمان در ریاضیات، توجه گستردهای را به خود جلب کرده است؛ مسئلهای که با وجود تلاشهای متعدد ریاضیدانان در بیش از یک قرن و نیم گذشته، همچنان حلنشده باقی مانده بود.
۱۷ میلیون خط کد برای اثبات یک فرضیه
یکی از بخشهای غیرمعمول این پروژه، حجم بسیار زیاد اثبات ارائهشده است.
آلپوگه اعلام کرده نسخه متنی حاصل از همکاری او و Claude بیش از ۲۵۰ هزار صفحه حجم داشته است؛ به همین دلیل، انتشار و بررسی مستقیم آن برای متخصصان بسیار دشوار خواهد بود.
او بهجای انتشار این متن گسترده، مجموعه اثبات را در قالب ۱۴ فایل فشرده و با حدود ۱۷ میلیون خط کد منتشر کرده است. این کدها با استفاده از زبان برنامهنویسی Lean نوشته شدهاند؛ ابزاری که برای تعریف و بررسی رسمی گزارهها و اثباتهای ریاضی به کار میرود.
Lean چگونه درستی اثبات را بررسی میکند؟
Lean یک زبان برنامهنویسی و سامانه اثبات رسمی است که به ریاضیدانان امکان میدهد استدلالهای خود را به شکلی دقیق و قابل بررسی برای رایانه تدوین کنند.
در اثباتهای متداول، متخصصان باید مراحل استدلال را بخوانند و اعتبار منطقی هر بخش را بررسی کنند. اما در یک اثبات رسمی، رایانه میتواند با استفاده از مجموعهای از قواعد مشخص، بررسی کند که آیا نتیجه نهایی واقعاً از مقدمات و مراحل تعریفشده به دست میآید یا خیر.
این روش احتمال وجود خطاهای منطقی و استدلالهای ناقص را کاهش میدهد. با این حال، یک نکته اساسی همچنان باقی میماند: باید اطمینان حاصل شود گزارهای که در قالب کد تعریف شده، دقیقاً همان فرضیه ریمان است و نه مسئلهای متفاوت که شباهت زیادی به آن دارد.
بنابراین، حتی تأیید بدون خطای یک کد اثبات رسمی نیز بهتنهایی به معنای پذیرش قطعی یک ادعای ریاضی نیست.
نتایج نخستین بررسیهای فنی چه بود؟
انتشار مجموعه کدهای آلپوگه خیلی زود توجه ریاضیدانان را جلب کرد. اندرو ساترلند، ریاضیدان موسسه فناوری ماساچوست (MIT)، از جمله افرادی بود که به بررسی فنی این مجموعه پرداخت.
بر اساس گزارش منتشرشده در ۲۰ نوامبر، نتایج اولیه بررسیها شامل موارد زیر بود:
- تمام ۱۷۵ هزار و ۱۸۷ ماژول کد Lean بدون خطا کامپایل شدند.
- بررسی اصول موضوعه نشان داد پنج قضیه اصلی از سه اصل استاندارد Lean استفاده میکنند.
- تمام ماژولها از طریق هسته اثبات Lean بررسی شدند و هیچکدام رد نشدند.
- یک سامانه مستقل دیگر با نام Nanoda نیز اثبات خروجی را پذیرفت.
این نتایج از نظر فنی اهمیت دارند؛ زیرا نشان میدهند کدهای منتشرشده صرفاً مجموعهای از پاسخهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی نیستند و توانستهاند آزمونهای فنی سامانههای اثبات رسمی را پشت سر بگذارند.
با این حال، در زمان انتشار گزارش، همه مراحل ارزیابی به پایان نرسیده بود و برخی آزمونهای مقایسهای و بررسیهای تکمیلی همچنان ادامه داشتند.
نکته مهم این است که تأیید عملکرد فنی کدها با تأیید نهایی محتوای ریاضی آنها تفاوت دارد. برای پذیرش چنین ادعایی، متخصصان باید مطمئن شوند که تمام مراحل اثبات از نظر مفهومی صحیح هستند و نتیجه واقعاً فرضیه ریمان را اثبات میکند.
واکنش ترنس تائو به ادعای جدید
ترنس تائو، ریاضیدان برجسته و برنده مدال فیلدز در سال ۲۰۰۶، نیز در ۲۰ نوامبر در وبلاگ شخصی خود به دستاوردهای اخیر هوش مصنوعی در حوزه ریاضیات پرداخت.
او درباره ادعای آلپوگه توضیح داد که اثبات ارائهشده برای فرضیه تعمیمیافته ریمان در قالب کد رسمی Lean منتشر شده و هنوز به بررسی و درک دقیق نیاز دارد.
تائو همچنین اشاره کرد که این روش از ابزارهای پیشرفته ریاضیات مدرن، از جمله برنامه لنگلندز و هندسه حسابی، بهره میگیرد. به گفته او، بررسی کامل این اثبات و استخراج ایدههای اصلی آن احتمالاً به زمان قابل توجهی نیاز خواهد داشت.
بنابراین، برخلاف برخی برداشتها و مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی، تائو صحت نهایی این اثبات را تأیید نکرده و آن را نتیجهای قطعی ندانسته است.
آیا هوش مصنوعی میتواند از ریاضیدانان پیشی بگیرد؟
صرفنظر از اینکه ادعای آلپوگه در نهایت تأیید شود یا در جریان بررسیهای مستقل نیازمند اصلاح باشد، این اتفاق پرسش مهمی را درباره آینده پژوهشهای ریاضی مطرح میکند: آیا هوش مصنوعی میتواند به مرحلهای برسد که نهتنها در حل مسائل، بلکه در کشف ایدههای جدید ریاضی نیز از انسان پیشی بگیرد؟
در روش سنتی پژوهش، ریاضیدانان ممکن است سالها برای یافتن مسیر مناسب یک اثبات زمان صرف کنند. در مقابل، مدلهای هوش مصنوعی قادرند حجم گستردهای از مفاهیم، روابط و روشهای ریاضی را بررسی کنند و ایدههایی پیشنهاد دهند که شاید در نگاه نخست برای پژوهشگران انسانی آشکار نباشند.
اگر اثبات ارائهشده از سوی آلپوگه پس از بررسیهای مستقل تأیید شود، این اتفاق میتواند یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخ ریاضیات و کاربرد هوش مصنوعی در علم باشد.
به نقل از خبرآنلاین، با این حال، در شرایط فعلی باید میان عبور موفقیتآمیز کدها از آزمونهای فنی و اثبات قطعی فرضیه ریمان تفاوت قائل شد. این ادعا هنوز به بررسی عمیق، ارزیابی مستقل و پذیرش جامعه ریاضی نیاز دارد.

