نتایج یک پژوهش بینالمللی نشان میدهد توجه به معنویت و داشتن باورهایی فراتر از زندگی روزمره میتواند با رضایت بیشتر سالمندان از زندگی ارتباط داشته باشد. بررسی ۲۱ مطالعه با مشارکت بیش از ۵۶۰۰ سالمند نشان داده است افرادی که معنویت را بخشی همیشگی از زندگی خود میدانند، معمولاً کیفیت زندگی بالاتری را تجربه میکنند.
به گزارش سیناپرس، با افزایش جمعیت سالمندان در جهان، شناسایی عواملی که میتوانند به بهبود کیفیت زندگی و افزایش رضایت آنان کمک کنند، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در همین راستا، نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد معنویت و باورهای ماورایی میتوانند در کنار عوامل جسمی و اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش احساس رضایت از زندگی در دوران سالمندی داشته باشند.
دوران سالمندی با تغییرات متعددی در زندگی افراد همراه است. بازنشستگی، کاهش تعاملات اجتماعی، از دست دادن نزدیکان و مواجهه با بیماریهای مزمن از جمله عواملی هستند که ممکن است سلامت روان و احساس رضایت از زندگی را تحت تأثیر قرار دهند. از این رو، توجه به عواملی که به سالمندان در سازگاری با این تغییرات کمک میکنند، یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران حوزه سلامت و روانشناسی است.
در این میان، معنویت یکی از مؤلفههایی است که میتواند به زندگی افراد معنا ببخشد. اگرچه دینداری بیشتر به اعتقاد و پایبندی به یک دین و آیینهای مذهبی اشاره دارد، معنویت مفهومی گستردهتر دارد و میتواند شامل احساس ارتباط با نیرویی فراتر از خود، یافتن معنا در زندگی و باور به مفاهیم غیرمادی باشد.
پژوهشگران دانشگاه پادووا در ایتالیا برای بررسی ارتباط میان این باورها و کیفیت زندگی سالمندان، مجموعهای از مطالعات علمی پیشین را مورد ارزیابی قرار دادند. هدف این بررسی، مشخص کردن میزان ارتباط معنویت و دینداری با رضایت از زندگی و همچنین شناسایی عواملی بود که میتوانند بر شدت این ارتباط تأثیر بگذارند.
این پژوهش با استفاده از روش فراتحلیل انجام شد؛ روشی که در آن نتایج چندین مطالعه مستقل با یکدیگر ترکیب میشوند تا تصویر جامعتری از یک موضوع علمی به دست آید. محققان در جریان بررسی منابع علمی، مطالعاتی را انتخاب کردند که افراد بالای ۶۰ سال را دربرمیگرفتند و اطلاعاتی درباره باورهای معنوی و میزان رضایت آنان از زندگی ارائه میدادند.
در نهایت، ۲۱ مطالعه واجد شرایط شناسایی شد که در مجموع بیش از ۵۶۰۰ سالمند در آنها مشارکت داشتند. پژوهشگران علاوه بر بررسی ارتباط کلی معنویت با رضایت از زندگی، نقش عواملی مانند جنسیت، محل زندگی و نحوه استفاده افراد از باورهای دینی و معنوی را نیز ارزیابی کردند.
یافتهها نشان داد سالمندانی که از سطح بالاتری از معنویت برخوردار بودند، بهطور میانگین رضایت بیشتری از زندگی خود داشتند. به عبارت دیگر، افرادی که ارتباط معنوی پررنگتری با جهان پیرامون خود احساس میکردند یا برای زندگی معنایی فراتر از مسائل روزمره قائل بودند، معمولاً ارزیابی مثبتتری از شرایط زندگیشان ارائه میدادند.
این ارتباط در مجموع در حد متوسط گزارش شد و در مطالعات مختلف نیز الگوی نسبتاً پایداری داشت. همچنین بررسیها نشان داد تفاوت معناداری میان زنان و مردان در ارتباط میان معنویت و رضایت از زندگی وجود ندارد و این رابطه در هر دو گروه مشاهده شده است.
با این حال، محل زندگی و پیشینه فرهنگی افراد در میزان این ارتباط تأثیرگذار بود. نتایج نشان داد رابطه مثبت معنویت با رضایت از زندگی در مطالعات انجامشده در کشورهای آسیایی، از جمله ایران، پاکستان و هند، قویتر از پژوهشهای مربوط به کشورهای آمریکایی، یعنی ایالات متحده و برزیل، بوده است.
پژوهشگران احتمال میدهند تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی، میزان حضور باورهای معنوی در زندگی روزمره مردم و شرایط سیاسی و اجتماعی کشورها در شکلگیری این اختلاف نقش داشته باشند.
یکی دیگر از یافتههای مهم این پژوهش به نوع ارتباط سالمندان با باورهای معنوی مربوط میشد. نتایج نشان داد افرادی که ایمان و معنویت را بهصورت مستمر و بهعنوان بخشی جداییناپذیر از زندگی خود دنبال میکردند، افزایش بیشتری در رضایت از زندگی داشتند.
در مقابل، سالمندانی که تنها هنگام مواجهه با مشکلات و بحرانها به باورهای معنوی روی میآوردند، ارتباط مثبت ضعیفتری میان معنویت و رضایت از زندگی نشان دادند. این موضوع بیانگر آن است که حضور مستمر باورهای معنوی در زندگی روزمره ممکن است با احساس آرامش و رضایت بیشتری همراه باشد.
البته محققان تأکید دارند که این نتایج به معنای حل تمام مشکلات دوران سالمندی از طریق معنویت نیست. کیفیت زندگی سالمندان تحت تأثیر مجموعهای از عوامل، از جمله وضعیت سلامت جسمی، شرایط اقتصادی، روابط خانوادگی، حمایت اجتماعی و دسترسی به خدمات درمانی قرار دارد.
با وجود این، باورهای معنوی میتوانند برای برخی افراد منبعی از امید، آرامش، معنا و احساس تعلق باشند. همچنین مشارکت در فعالیتهای مذهبی و معنوی ممکن است فرصت تعامل با دیگران را افزایش دهد و به کاهش احساس تنهایی کمک کند.
به نقل از ایسنا، نتایج این پژوهش که در نشریه علمی دسترسی آزاد PLOS Aging and Health منتشر شده است، بر ضرورت توجه به ابعاد مختلف زندگی سالمندان تأکید دارد. بر این اساس، برنامههای حمایت از سالمندان میتوانند در کنار مراقبتهای جسمی و روانی، به نیازهای معنوی آنان نیز توجه کنند؛ البته این موضوع باید با احترام کامل به انتخابهای فردی، باورها و تفاوتهای فرهنگی افراد همراه باشد.
در مجموع، یافتهها نشان میدهند معنویت میتواند در کنار سلامت جسمی، حمایت اجتماعی و مراقبتهای روانی، یکی از عوامل مؤثر در تجربه سالمندی رضایتبخشتر باشد.

