نتایج یک پژوهش گسترده نشان میدهد مصرف حشیش با شروع زودتر روانپریشی ارتباط دارد؛ بهطوریکه مصرفکنندگان این ماده بهطور میانگین ۲ سال و نیم زودتر از افرادی که حشیش مصرف نمیکنند، نخستین دوره بیماری را تجربه میکنند. با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که این ارتباط به معنای اثبات نقش مستقیم حشیش در ایجاد یا تسریع روانپریشی نیست.
به گزارش سیناپرس، در حالی که بیشتر بحثها درباره تأثیر حشیش بر سلامت روان بر نوجوانان متمرکز بوده است، یافتههای تازه نشان میدهد احتمال ارتباط این ماده با بروز زودتر روانپریشی در دوران بزرگسالی نیز مطرح است. بررسیها نشان دادهاند در مطالعاتی که میانگین سن شروع روانپریشی ۳۰ سال یا بیشتر بوده، مصرفکنندگان حشیش بیش از ۶ سال زودتر از افراد غیرمصرفکننده با نخستین دوره بیماری مواجه شدهاند.
پژوهشگران دانشگاه نیوساوث ولز سیدنی در این بررسی، نتایج ۱۴۹ مطالعه با مشارکت بیش از ۷۱ هزار نفر را تحلیل کردند. بیشتر این مطالعات از سال ۲۰۱۱ میلادی به بعد در اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا انجام شده بودند. نتایج این پژوهش در مجله روانپزشکی زیستی (Biological Psychiatry) منتشر شده و تمرکز اصلی آن بر افراد مبتلا به اسکیزوفرنی بوده است.
روانپریشی وضعیتی است که میتواند با نشانههایی مانند توهم، هذیان، آشفتگی در تفکر و تغییرات رفتاری همراه باشد. این وضعیت با اسکیزوفرنی و شماری دیگر از اختلالات روانی ارتباط دارد و معمولاً در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی بروز میکند. بر اساس گزارش سازمان روانپریشی استرالیا (Psychosis Australia)، تا ۳ درصد بزرگسالان در طول زندگی خود با اختلالی مواجه میشوند که روانپریشی در آن تشخیص داده شده است.
ارتباط مصرف حشیش با افزایش فاصله سنی شروع بیماری
بر اساس یافتههای پژوهش، هرچه میانگین سن شروع روانپریشی بالاتر میرود، اختلاف زمان بروز بیماری میان مصرفکنندگان حشیش و افراد غیرمصرفکننده نیز بیشتر میشود.
در مطالعاتی که میانگین سن شروع بیماری بین ۲۰ تا ۲۴ سال بود، مصرفکنندگان حشیش حدود یک سال و هفت ماه زودتر نخستین دوره روانپریشی را تجربه کردند. این اختلاف در پژوهشهایی با میانگین سن شروع ۲۵ تا ۲۹ سال، به حدود چهار سال و پنج ماه رسید. در گروهی که میانگین سن آغاز بیماری ۳۰ سال یا بیشتر بود، این فاصله به شش سال و چهار ماه افزایش یافت.
متیو لارج (Matthew Large)، پژوهشگر ارشد این مطالعه، روانپزشک و استاد وابسته دانشکده پزشکی بالینی دانشگاه نیوساوث ولز سیدنی، معتقد است این نتایج میتواند نشاندهنده انباشتهشدن اثرات مصرف حشیش در گذر زمان باشد.
او با اشاره به تمرکز معمول پژوهشها بر خطرات مصرف حشیش در دوران نوجوانی، زمانی که مغز همچنان در حال رشد است، گفت این خطر با ورود افراد به دهه ۲۰ و ۳۰ زندگی از بین نمیرود. به گفته لارج، شواهد مشاهدهشده با این احتمال سازگار است که آسیبهای ناشی از مصرف حشیش بهتدریج انباشته شوند؛ پدیدهای که او آن را به اثرات مصرف الکل یا نیکوتین تشبیه کرد.
با وجود این، پژوهشگران در بررسی خود تفاوت آماری معناداری میان سن شروع روانپریشی در نوجوانان مصرفکننده حشیش و نوجوانانی که این ماده را مصرف نمیکردند، پیدا نکردند. لارج احتمال میدهد در این زمینه یک محدودیت زیستی وجود داشته باشد؛ به این معنا که شروع بیماری فقط تا اندازه مشخصی قابل جلو افتادن است. همچنین ممکن است در گروههای سنی پایینتر، رشد، عوامل ژنتیکی یا دیگر عوامل خطر روانپریشی نقش پررنگتری داشته باشند.
این بررسی بر پایه پژوهشهای پیشین به سرپرستی لارج انجام شده است. یک فراتحلیل کوچکتر در سال ۲۰۱۱ میلادی نشان داده بود روانپریشی در مصرفکنندگان حشیش حدود دو سال و ۹ ماه زودتر آغاز میشود. همچنین یک تحلیل در سال ۲۰۱۵ میلادی گزارش کرده بود که روانپریشی معمولاً شش سال و چهار ماه پس از آغاز مصرف حشیش بروز میکند.
کارلی استیونز (Carly Stevens)، نویسنده اصلی پژوهش از دانشکده علوم زیستپزشکی دانشگاه نیوساوث ولز سیدنی، گفت مقایسههای تازه میان گروههای سنی، این تصور را به چالش میکشد که به تعویق انداختن مصرف حشیش تا دوران بزرگسالی میتواند افراد را از پیامدهای احتمالی روانی آن مصون نگه دارد.
او افزود: «یافتههای ما این فرض را زیر سؤال میبرد که اگر تا اواسط دهه ۲۰ زندگی صبر کنید و بعد حشیش بکشید، مشکلی پیش نمیآید؛ اصلاً اینطور نیست.»
آیا حشیش مستقیماً باعث روانپریشی میشود؟
یکی از محدودیتهای اصلی این پژوهش آن است که نمیتواند ثابت کند مصرف حشیش بهطور مستقیم موجب روانپریشی میشود یا زمان شروع آن را جلو میاندازد. اثبات چنین رابطهای به انجام آزمایشهایی نیاز دارد که در آن افراد عمداً در معرض یک عامل بالقوه آسیبزا قرار بگیرند؛ اقدامی که به گفته لارج از نظر اخلاقی قابل قبول نیست.
همچنین نتایج این بررسی مشخص نمیکند که احتمال ابتلای یک فرد مصرفکننده حشیش به روانپریشی چقدر است.
با این حال، لارج معتقد است پیوستگی شواهد، بهویژه ارتباط قویتر مشاهدهشده در بزرگسالان مسنتر که احتمالاً مدت بیشتری حشیش مصرف کردهاند، از این فرضیه حمایت میکند که این ماده ممکن است در زمان شروع روانپریشی نقش علّی داشته باشد.
چرا چند سال تأخیر در شروع روانپریشی اهمیت دارد؟
سن تجربه نخستین دوره روانپریشی میتواند بر مسیر زندگی افراد، از جمله تحصیل، اشتغال، روابط اجتماعی و دیگر مراحل مهم زندگی، تأثیر بگذارد.
استیونز در اینباره توضیح داد که حتی چند سال تفاوت در زمان شروع بیماری ممکن است فرصتهایی مانند ادامه تحصیل، دستیابی به شغل، سفر و شکلگیری روابط را از افراد بگیرد. افزون بر این، درمان بیماری نیز میتواند با عوارض جسمی همراه باشد.
لارج بر این باور است که کاهش یا توقف مصرف حشیش، در صورتی که بتواند شروع روانپریشی را به تأخیر بیندازد، میتواند پیامدهای مثبتی داشته باشد؛ هرچند این احتمال در پژوهش حاضر بهطور مستقیم آزمایش نشده است.
او گفت: «اگر بتوانیم روانپریشی را حتی چند سال به تأخیر بیندازیم، افراد بیشتر احتمال دارد به نقطهعطفهای حیاتی در آموزش و مهارتآموزی برسند و شبکههای حمایتی قوی بسازند.»
به تأخیر افتادن شروع روانپریشی میتواند از فشار واردشده بر نظام سلامت نیز بکاهد. به گفته لارج، اختلالات روانپریشی تا ۳ درصد هزینههای سلامت در کشورهای توسعهیافته را به خود اختصاص میدهند. پژوهشگران معتقدند نتایج این مطالعه ضرورت ارائه هشدارهای روشنتر درباره پیامدهای روانی مصرف حشیش را نشان میدهد، هرچند همچنان پرسشهایی درباره رابطه علت و معلولی وجود دارد.
لارج در پایان تأکید کرد: «ما نمیتوانیم آزمایش مستقیم انجام دهیم، بنابراین باید با بهترین شواهد موجود کار کنیم. به نظر من، همین شواهد برای هشدار دادن به مردم درباره ارتباط حشیش و روانپریشی کافی است.»
نگرانی درباره حشیش پزشکی و محصولات خوراکی
گسترش استفاده از حشیش با اهداف پزشکی، یکی دیگر از موضوعاتی است که توجه پژوهشگران را جلب کرده است. لارج میگوید شمار فزایندهای از افراد مبتلا به روانپریشی را درمان کرده که برای بیماریهایی با شواهد محدود درباره اثربخشی، حشیش دریافت کرده بودند.
او نگران است که تجویز پزشکی این ماده باعث شود برخی افراد خطرات احتمالی آن را نادیده بگیرند. به گفته لارج، وقتی حشیش بهعنوان دارو تجویز میشود، ممکن است این تصور شکل بگیرد که مصرف آن بیخطر است و در نتیجه، خطرات واقعی آن دستکم گرفته شود.
افزایش محبوبیت محصولات خوراکی حشیش نیز نگرانیهای دیگری ایجاد کرده است؛ زیرا برخی از این محصولات حاوی غلظت بالاتری از تتراهیدروکانابینول (THC) هستند؛ ترکیبی که عامل اصلی اثرات روانی حشیش به شمار میرود.
به نقل از وبسایت سایتِکدِیلی ، پژوهشگران در گام بعدی قصد دارند سازوکارهای زیستی احتمالی ارتباط میان مصرف طولانیمدت حشیش و زمان شروع روانپریشی را بهتر بررسی کنند. آنان همچنین خواستار انجام مطالعات بیشتر درباره مصرفکنندگان مسنتر این ماده شدهاند.
به اعتقاد پژوهشگران، تحقیقات آینده باید از معیارهای روشنتر و یکسانتری برای اندازهگیری میزان مصرف حشیش استفاده کنند تا مشخص شود الگوها و مدتزمانهای متفاوت مصرف چگونه با زمان بروز روانپریشی ارتباط دارند.

