اخترشناسان با رصد یک سیاره فراخورشیدی که بهتدریج از مقابل ستاره میزبان خود ناپدید شد، دریافتند برهمکنش گرانشی با یک سیاره دیگر و تغییر زاویه مدار آنها باعث شده است این جرم آسمانی از میدان دید زمین خارج شود.
به گزارش سیناپرس، اخترشناسان برای نخستین بار شاهد ناپدید شدن یک سیاره غولپیکر فراخورشیدی از دید تلسکوپها بودهاند؛ رویدادی که برخلاف تصور اولیه، به معنای نابودی سیاره نیست، بلکه نتیجه تغییرات پیچیده در مدار آن و برهمکنش گرانشی با یک سیاره دیگر است.
این سیاره که TOI-2535b نام دارد، به دور ستارهای به نام TOI-۲۵۳۵ میچرخد که حدود ۹.۷ میلیارد سال قدمت دارد و در فاصله تقریبی یکهزار و ۱۰۰ سال نوری از زمین قرار گرفته است. این ستاره از نوع کوتوله K و اندکی کوچکتر از خورشید است.
TOI-2535b در گروه سیارات موسوم به «مشتریهای داغ» قرار میگیرد؛ سیارات غولپیکر گازی که برخلاف مشتری در منظومه شمسی، فاصله بسیار کمی با ستاره میزبان خود دارند و در نتیجه دمای بالایی را تجربه میکنند. جرم این سیاره ممکن است با مشتری قابل مقایسه باشد، اما فاصله نزدیک آن از ستاره باعث شده است تنها در حدود هشت روز و اندکی بیشتر، یک دور کامل به دور ستاره خود بچرخد؛ یعنی تقریباً ۱۰ برابر سریعتر از گردش عطارد به دور خورشید.
کشش گرانشی؛ عامل ناپدید شدن سیاره از دید زمین
بررسی حرکت این سیاره نشان میدهد احتمالاً یک سیاره همراه دیگر نیز در این منظومه وجود دارد که هنوز مستقیماً مشاهده نشده است. دانشمندان احتمال میدهند این جرم آسمانی جرمی نزدیک به زحل داشته باشد.
بر اساس یافتههای پژوهشگران، کشش گرانشی متقابل این دو سیاره باعث شده است مدارهای آنها نسبت به یکدیگر انحراف قابلتوجهی پیدا کند و بهصورت دورهای دچار نوسان شوند. این تغییرات مداری، زاویه عبور سیارات از مقابل ستاره را از دید ناظران زمینی تغییر میدهد.
ساموئل یی، اخترفیزیکدان دانشگاه کالیفرنیا در لسآنجلس، توضیح میدهد که در منظومه شمسی، مدار بیشتر سیارات تقریباً در یک صفحه قرار دارد و اختلاف زاویه مداری آنها بسیار اندک است؛ اما در منظومه TOI-۲۵۳۵، انحراف مداری دو سیاره دستکم پنج درجه برآورد میشود که در مقایسه با بسیاری از منظومههای چندسیارهای مقدار قابلتوجهی است.
چگونه یک سیاره از مقابل تلسکوپها ناپدید میشود؟
اخترشناسان نخستین شواهد وجود TOI-2535b را در سال ۲۰۱۹ و با استفاده از ماهواره نقشهبردار فراخورشیدی گذران ناسا (TESS) شناسایی کردند. این ماهواره از روش گذر برای کشف سیارات استفاده میکند؛ روشی که در آن هنگام عبور یک سیاره از مقابل ستاره میزبان، بخشی از نور ستاره مسدود میشود و کاهش موقتی روشنایی آن قابل اندازهگیری است.این روش تاکنون در شناسایی حدود ۴۸۰۰ مورد از نزدیک به ۶۵۰۰ سیاره فراخورشیدی تأییدشده نقش داشته است.
اخترشناسان طی هفت سال رصد با استفاده از تلسکوپهای فضایی و زمینی، تغییر موقعیت عبور TOI-2535b را مشاهده کردند. این سیاره ابتدا از بخش میانی قرص ستاره عبور میکرد، اما بهتدریج مسیر عبورش به لبه ستاره نزدیک شد و سرانجام در مارس ۲۰۲۶ دیگر از مقابل ستاره قابل مشاهده نبود.
مدلسازی پژوهشگران نشان میدهد این سیاره در دهههای آینده بار دیگر از میدان دید ناظران زمینی عبور خواهد کرد و سیاره همراه آن نیز ممکن است بهزودی قابل مشاهده شود. چرخه کامل نوسان مداری این دو جرم آسمانی احتمالاً بین ۳۰ تا ۵۰ سال طول میکشد.
پژوهشگران همچنین با شبیهسازی یک میلیون سال از تحول این منظومه، شامل حدود ۵۰ میلیون گردش سیاره TOI-2535b، دریافتند که تشدید مداری میان دو سیاره ممکن است به پایداری منظومه کمک کند و مانع برخورد یا پرتاب آنها به فضای میانستارهای شود.
این کشف علاوه بر ارائه اطلاعات تازه درباره رفتار سیارات غولپیکر فراخورشیدی، نشان میدهد آنچه اخترشناسان از یک منظومه سیارهای مشاهده میکنند، تا چه اندازه به زاویه دید و موقعیت ناظر وابسته است.نتایج این پژوهش در نشریه علمی The Astrophysical Journal Letters منتشر شده است.

