محققان در پژوهشی جدید با تحلیل نظام‌های ارزیابی جهانی، راهکارهایی بنیادین برای رفع موانع مدیریتی و افزایش تعاملات علمی فرامرزی دانشگاه‌های کشور تدوین کردند تا زمینه ارتقای مرجعیت علمی مراکز آموزش عالی فراهم آید.
به گزارش سیناپرس، در جهان امروز، دانشگاه‌ها نقشی محوری در پیشرفت همه‌جانبه جوامع، رونق اقتصادی و توسعه علم ایفا می‌کنند. یکی از مسیرهای بنیادین برای تحقق این اهداف، حضور قدرتمند در ارزیابی‌های معتبر و سنجش‌های جهانی است. این حضور نه‌تنها اعتبار علمی کشورها را افزایش می‌دهد، بلکه زمینه مناسبی برای جذب نخبگان و استادان توانمند، ارتقای آموزش و پژوهش و گسترش پیوندهای جهانی پدید می‌آورد. با این حال، علی‌رغم توسعه گسترده فضاهای آموزشی و افزایش تعداد دانشجویان در سال‌های اخیر، دانشگاه‌های کشور در مسیر کسب جایگاه‌های شایسته جهانی با موانع متعددی مانند بوروکراسی یا همان تشریفات پیچیده و دست‌وپاگیر اداری، محدودیت در ارتباطات بین‌المللی و ناهماهنگی شاخص‌های جهانی با ویژگی‌های بومی مواجه هستند.
پژوهش درباره بهبود جایگاه دانشگاه‌ها از این رو ضروری است که رتبه‌بندی‌های بین‌المللی اثری مستقیم بر تخصیص بودجه، تصمیم‌گیری دانشجویان برای تحصیل و تعیین مسیرهای تحقیقاتی کشور دارند. دانشگاه‌های امروزی دیگر صرفاً مراکزی برای تدریس نیستند، بلکه به سوی نهادهایی کارآفرین و جامعه‌محور حرکت می‌کنند که وظیفه اصلی آنها حل مسائل واقعی جامعه و تولید ثروت بر پایه دانش است. از این رو، ارزیابی دقیق وضعیت فعلی و استخراج راهکارهای بومی و کاربردی بر پایه تجربیات مستقیم دانشگاهیان، تنها راهبرد موثر برای عبور از راهکارهای کلیشه‌ای و کمک به مدیران آموزش عالی جهت سیاست‌گذاری‌های اصولی، حمایت‌گر و کارآمد به شمار می‌آید.
در همین راستا، نصرت ریاحی‌نیا از گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه خوارزمی به همراه دو تن از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را به منظور شناسایی راهکارهای ارتقای جایگاه دانشگاه‌ها در نظام‌های سنجش بین‌المللی به انجام رساندند و تلاش کردند تا با تمرکز بر واقعیت‌های موجود در دانشگاه خوارزمی، الگویی کاربردی ارائه دهند.
این محققان برای انجام مطالعه خود ۱۴ نفر از اعضای هیئت علمی فعال در همکاری‌های بین‌المللی را به صورت هدفمند انتخاب کردند و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و متمرکز، داده‌های مورد نیاز را گردآوری و تحلیل نمودند.
یافته‌های این مطالعه نشان دادند که ارتقای جایگاه دانشگاه‌ها نیازمند دگرگونی در سه سطح اساسی است: سطح کلان یا سیاست‌های وزارت علوم، سطح نهادی یعنی مدیریت دانشگاه و سطح فردی مربوط به اساتید. در سطح وزارتخانه، اصلاح قوانین استخدام، ارتقای شغلی و نحوه ثبت و انتشار مقالات در پایگاه‌های بین‌المللی ضرورت دارد. در سطح دانشگاهی نیز ضعف در مدیریت تحقیقات، کمبود زیرساخت‌ها و عدم پیوند با صنایع از موانع اصلی است و در سطح فردی، افت انگیزه‌ها، تاکید بر کمیت به جای کیفیت و کمرنگ شدن اخلاق حرفه‌ای مانع پیشرفت می‌شود.
این پژوهش که نتایج آن در «مجله علم‌سنجی کاسپین» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی بابل انتشار یافته‌اند، تاکید می‌کند که بهبود جایگاه دانشگاه‌های ایران در سطح جهان، تنها با تغییرات ظاهری امکان‌پذیر نیست. دستیابی به این هدف بزرگ نیازمند تحولی عمیق در ساختار حکمرانی علمی، اجرای سیاست‌گذاری‌های ملی منعطف، اعطای اختیارات بیشتر به دانشگاه‌ها و بازتعریف مسئولیت‌ها و شایستگی‌های اساتید به عنوان موتور محرک و اصلی نظام آموزش عالی است.
به نقل از ایسنا، بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در این پژوهش، تمرکزگرایی بیش از حد اداری، تصمیم‌گیری‌های بومی و نوآوری را با کندی شدید مواجه کرده است. افزون بر این، ارزیابی‌های صرفاً کمیت‌محور و تمرکز صرف بر مقاله‌نویسی باعث شده تا دستاوردهای متنوع‌تر نظیر ثبت اختراع، نگارش کتاب‌های مشترک، تولید نرم‌افزارهای کاربردی و حل نیازهای واقعی جامعه و صنعت مورد غفلت قرار گیرند. همچنین ضعف در سامانه‌های دیجیتال پژوهشی، دسترسی نداشتن به پایگاه‌های اطلاعاتی روز دنیا و نبود برنامه‌های حمایتی برای سفرهای مطالعاتی و نشر دسترسی آزاد مقالات، باعث کاهش اثربخشی دیپلماسی علمی و پنهان ماندن توانایی دانشمندان ایرانی در مجامع جهانی شده است که حل این چالش‌ها حمایت همه‌جانبه مالی و ساختاری را می‌طلبد.