رئیس انجمن ترویج علم ایران با تاکید بر اینکه ترویج علم باید به‌عنوان بخشی از سیاست‌گذاری علمی و اجتماعی کشور به رسمیت شناخته شود، گفت: نمی‌توان از استادان و پژوهشگران انتظار داشت دانش خود را در اختیار جامعه قرار دهند، اما برای فعالیت‌های ترویجی امتیاز مناسبی در نظر نگرفت. همچنین نمی‌توان ترویج علم را ضرورتی راهبردی دانست، اما برای استمرار آن منابع و حمایت‌های مشخصی پیش‌بینی نکرد.
به گزارش سیناپرس، اکرم قدیمی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و رئیس انجمن ترویج علم ایران، در مراسم بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه و افتتاح نمایشگاه دهه ترویج علم ایران که صبح امروز، دوشنبه ۱۸ آبان‌ماه، در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط علم و جامعه، اظهار کرد: اگر علم تا این اندازه برای پیشرفت و آینده یک جامعه ضروری است، چرا هنوز حضور آن در زندگی روزمره مردم، تصمیم‌های عمومی و اولویت‌های سیاست‌گذاری متناسب با اهمیتش نیست؟
وی افزود: ما از علم سخن می‌گوییم، به دستاوردهای دانشمندان افتخار می‌کنیم و برای تولید علم و فناوری برنامه‌ریزی می‌کنیم؛ اما آیا به همان اندازه برای نزدیک کردن علم به زندگی مردم، تقویت اعتماد عمومی به دانش و فراهم کردن امکان مشارکت جامعه در فعالیت‌های علمی تلاش کرده‌ایم؟
قدیمی با بیان اینکه علم زمانی به سرمایه واقعی یک جامعه تبدیل می‌شود که از مرزهای دانشگاه و آزمایشگاه فراتر رود، گفت: علم باید در اندیشه، انتخاب و تصمیم‌های مردم حضور داشته باشد. دستاوردهای علمی زمانی ارزش اجتماعی کامل خود را می‌یابند که مردم بتوانند آنها را بشناسند، اهمیتشان را درک کنند و در زندگی خود به کار ببرند. این ضرورت، ترویج علم را به یکی از مسئولیت‌های مهم جامعه علمی تبدیل می‌کند.
علم باید در خدمت انسان و توسعه پایدار باشد
رئیس انجمن ترویج علم ایران با اشاره به روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، اظهار کرد: این مناسبت تنها بزرگداشت علم و دانشمندان نیست، بلکه تأکیدی بر این حقیقت است که علم باید در خدمت انسان، توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی قرار گیرد.
وی با اشاره به شعار امسال یونسکو با عنوان «یافتن زمینه مشترک از طریق دیپلماسی علمی»، گفت: این شعار در جهان امروز معنایی عمیق و راهبردی دارد. در شرایطی که اختلافات و تنش‌های سیاسی و بین‌المللی گاه مسیر گفت‌وگو را دشوار می‌کند، علم همچنان می‌تواند زمینه مشترکی برای همکاری ملت‌ها فراهم آورد.
قدیمی ادامه داد: مسائلی مانند تغییرات اقلیمی، بحران آب، بیماری‌ها، امنیت غذایی و تحولات هوش مصنوعی، مرزهای جغرافیایی نمی‌شناسند و حل آنها نیازمند دانش، گفت‌وگو و همکاری جمعی است.
وی با تأکید بر اینکه زمینه مشترک نباید تنها میان دولت‌ها و دانشمندان شکل بگیرد، افزود: این زمینه باید میان علم و مردم نیز برقرار شود. جامعه‌ای که بتواند شواهد علمی را ارزیابی کند، میان علم و شبه‌علم تمایز بگذارد، پرسشگری و تفکر نقادانه را تمرین کند و در تصمیم‌های مرتبط با زندگی خود مشارکت داشته باشد، آمادگی بیشتری برای مواجهه با چالش‌های امروز و ساختن آینده خواهد داشت.
رئیس انجمن ترویج علم ایران با بیان اینکه ترویج علم زمینه‌ساز شکل‌گیری فرهنگ علمی و ارتقای سواد علمی در جامعه است، گفت: سواد علمی یعنی توانایی پرسیدن، اندیشیدن، ارزیابی شواهد و تصمیم‌گیری آگاهانه بر پایه دانش. در روزگاری که با گسترش اطلاعات نادرست و تحولات شتابان فناوری و هوش مصنوعی روبه‌رو هستیم، این توانایی ضرورتی اساسی برای زندگی فردی و اجتماعی است.
تبدیل هفته ترویج علم به دهه ترویج علم
قدیمی با اشاره به فعالیت‌های انجمن ترویج علم ایران در سال‌های گذشته، اظهار کرد: انجمن ترویج علم ایران از سال ۱۳۹۱ با ابتکار برگزاری هفته ترویج علم تلاش کرده است فرصتی برای توجه بیشتر به اهمیت ارتباط علم و جامعه فراهم کند.
وی افزود: در طول این سال‌ها، شماری از دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، مراکز علمی، رسانه‌ها و فعالان حوزه ترویج علم در قالب برنامه‌هایی همچون نشست‌های علمی، نمایشگاه‌ها و فعالیت‌های آموزشی و تعاملی در این حرکت مشارکت داشته‌اند و هر یک به سهم خود در گسترش فرهنگ علمی و معرفی اهمیت علم در زندگی جامعه نقش‌آفرینی کرده‌اند.
رئیس انجمن ترویج علم ایران با اشاره به برگزاری پانزدهمین دوره این حرکت، گفت: امسال با تبدیل هفته ترویج علم به دهه ترویج علم، تلاش داریم دامنه این فعالیت‌ها را گسترش دهیم و فرصت بیشتری برای مشارکت نهادهای علمی، فرهنگی و اجتماعی فراهم آوریم.
وی ادامه داد: این تغییر صرفاً به معنای افزایش تعداد روزهای برگزاری برنامه‌ها نیست، بلکه تلاشی برای حضور پررنگ‌تر علم در فضای عمومی، ارتباط نزدیک‌تر دانشگاه‌ها با مردم و تقویت مسئولیت اجتماعی نهادهای علمی است.
چرا ترویج علم از جایگاه نهادی و اعتباری برخوردار نیست؟
قدیمی با تأکید بر اینکه تحقق اهداف ترویج علم به برگزاری رویدادهای مناسبتی و تلاش‌های داوطلبانه محدود نمی‌شود، گفت: پرسش اساسی این است که چرا با وجود تأکید فراوان بر اهمیت ترویج علم، هنوز این حوزه از جایگاه نهادی، اعتباری و سیاستی متناسب با اهمیت خود برخوردار نیست؟
وی افزود: چرا بسیاری از فعالیت‌های ارزشمند این حوزه همچنان به انگیزه و تلاش شخصی استادان، پژوهشگران، انجمن‌ها و گروه‌های داوطلب وابسته است؟ چرا در کنار حمایت از تولید علم و پژوهش، برای گسترش فهم عمومی علم و ارتباط مؤثر میان علم و جامعه، سازوکارهای حمایتی پایدار کمتری وجود دارد؟
رئیس انجمن ترویج علم ایران با طرح این پرسش که چگونه می‌توان از دانشگاه‌ها انتظار داشت مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کنند، اما این مسئولیت در سیاست‌ها و نظام ارزیابی آنها جایگاه روشنی نداشته باشد، اظهار کرد: نمی‌توان از استادان و پژوهشگران انتظار داشت دانش خود را در اختیار جامعه قرار دهند، اما برای فعالیت‌های ترویجی امتیاز مناسبی در نظر نگرفت. همچنین نمی‌توان ترویج علم را ضرورتی راهبردی دانست، اما برای استمرار آن منابع و حمایت‌های مشخصی پیش‌بینی نکرد.
وی با بیان اینکه یکی از ضرورت‌های امروز کشور، به‌رسمیت‌شناختن ترویج علم به‌عنوان بخشی از سیاست‌گذاری علمی و اجتماعی است، گفت: این امر مستلزم پیش‌بینی منابع پایدار، حمایت از انجمن‌های علمی و نهادهای فعال در این حوزه، توجه به فعالیت‌های ترویجی در نظام ارزیابی دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی و تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و نهادهای علمی و فرهنگی است.
قدیمی تأکید کرد: این مطالبه صرفاً خواسته انجمن یا دغدغه گروهی از مروجان نیست، بلکه موضوعی مرتبط با جامعه و کیفیت توسعه علمی کشور است. ترویج علم باید به‌عنوان مسئولیتی مشترک میان دولت، نظام علمی و جامعه شناخته شود و از فعالیتی مناسبتی و حاشیه‌ای به بخشی پایدار از زیست علمی و اجتماعی کشور تبدیل شود.
علم باید در کیفیت زندگی مردم خود را نشان دهد
رئیس انجمن ترویج علم ایران ابراز امیدواری کرد که دهه ترویج علم، فراتر از یک رویداد، فرصتی برای شکل‌گیری جدی‌تر گفت‌وگو درباره ضرورت‌ها و زمینه‌ساز تصمیم‌ها و اقدامات مؤثر برای ارتقای جایگاه ترویج علم در کشور باشد.
وی با بیان اینکه تحقق این هدف به همدلی و همراهی همه بخش‌ها نیاز دارد، افزود: دولت و وزارت علوم، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، رسانه‌ها، نهادهای فرهنگی، بخش خصوصی و شهروندان باید در این مسیر مشارکت داشته باشند.
قدیمی با اشاره دوباره به شعار امسال یونسکو، «یافتن زمینه مشترک از طریق دیپلماسی علمی»، گفت: این شعار به ما یادآوری می‌کند که علم می‌تواند پلی میان ملت‌ها و فرهنگ‌ها باشد؛ اما برای ساختن آینده‌ای صلح‌آمیز و توسعه‌یافته، باید این پل را در درون جامعه خود نیز بنا کنیم؛ پلی میان دانشگاه و جامعه، دانشمند و شهروند و میان دانستن و تصمیم گرفتن.
وی افزود: ما به علمی نیاز داریم که فقط در مقالات و آزمایشگاه‌ها ندرخشد، بلکه خود را در کیفیت زندگی مردم، تصمیم‌های آگاهانه، اعتماد اجتماعی و توانایی جامعه برای مواجهه با آینده نشان دهد.
رئیس انجمن ترویج علم ایران با تأکید بر اینکه ترویج علم هزینه‌ای در حاشیه فعالیت‌های علمی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است، اظهار کرد: آینده علم فقط به آنچه امروز تولید می‌کنیم وابسته نیست، بلکه به این نیز بستگی دارد که چه تعداد از مردم را در فهمیدن، به‌کارگرفتن و ساختن آینده با علم صحیح همراه می‌کنیم.
قدیمی در پایان گفت: بیایید از ستایش اهمیت علم فراتر رویم و برای حضور مؤثر آن در زندگی جامعه، حمایت از ترویج علم و نهادینه‌سازی آن گام‌های عملی برداریم. علم برای صلح، علم برای توسعه و علم برای همه، نه‌فقط شعار یک روز جهانی، بلکه مسئولیتی است که باید هر روز در سیاست‌ها، دانشگاه‌ها و زندگی اجتماعی ما تحقق یابد.