پژوهشگران با بررسی داده‌های لرزه‌ای، دو گسیختگی بزرگ در صفحه زمین‌ساختی عربی در اعماق جنوب‌شرق ایران شناسایی کرده‌اند؛ پدیده‌ای زمین‌شناختی که می‌تواند درک دانشمندان از برخورد قاره‌ها، فرورانش صفحات و تحول اقیانوس‌های باستانی را تغییر دهد.
به گزارش سیناپرس، این گسیختگی‌ها در زیر منطقه زاگرس و مکران شناسایی شده‌اند و به گفته پژوهشگران، احتمال دارد در گذر میلیون‌ها سال به یکدیگر متصل شوند.
صفحه زمین‌ساختی عربی از دو بخش با ترکیب متفاوت سنگی تشکیل شده است. بخش اقیانوسی آن که بازمانده اقیانوس باستانی نئوتتیس است، از سنگ‌های بازالتی متراکم‌تر و نازک‌تر تشکیل شده و به زیر صفحه مجاور فرو می‌رود. در مقابل، بخش قاره‌ای ضخیم‌تر اما کم‌چگال‌تر است و در برابر فرورانش مقاومت بیشتری نشان می‌دهد. تفاوت این دو بخش در چگالی و رفتار زمین‌شناختی، یکی از عوامل ایجاد گسیختگی در صفحه فرورونده است.
گروه پژوهشی برای شناسایی ساختارهای اعماق زمین، داده‌های ثبت‌شده از شبکه ایستگاه‌های لرزه‌نگاری را بررسی کرد. این داده‌ها که بین مارس ۲۰۱۷ تا سپتامبر ۲۰۱۸ گردآوری شده بودند، امکان بررسی تغییر سرعت امواج لرزه‌ای در لایه‌های زیرین زمین را فراهم کردند.
نتایج بررسی‌ها وجود دو گسیختگی را نشان داد: نخست، گسیختگی افقی در محل اتصال منطقه برخورد زاگرس و پهنه فرورانش مکران و دوم، گسیختگی عمودی در نزدیکی گودال مکران.
پژوهشگران دریافتند بخش اقیانوسی صفحه در منطقه مکران تا عمق دست‌کم ۴۵۰ کیلومتری به درون گوشته زمین فرورفته است؛ در حالی که بخش قاره‌ای در منطقه زاگرس از عمق ۳۰۰ کیلومتر فراتر نرفته است. این تفاوت در میزان فرورانش به جداشدگی و گسیختگی بخش‌هایی از صفحه منجر شده است. Nature+۱
احتمال اتصال دو گسیختگی در آینده
بر اساس مدل‌سازی‌های پژوهشگران، این دو گسیختگی طی چند میلیون سال گذشته به‌تدریج گسترش یافته‌اند و احتمال دارد در نهایت به یکدیگر متصل شوند. به اعتقاد محققان، پیشروی صفحه قاره‌ای عربستان به سمت شمال و حرکت صفحه اقیانوسی در مکران، در گسترش این شکاف‌ها نقش دارند.
این گسیختگی‌ها علاوه بر تغییر ساختار صفحات زمین‌ساختی، ممکن است بر فعالیت‌های آتشفشانی منطقه نیز اثر بگذارند. شواهد نشان می‌دهد مواد مذاب داغ گوشته می‌توانند از شکاف‌های ایجادشده به سمت بالا حرکت کنند و در شکل‌گیری فعالیت‌های آتشفشانی نقش داشته باشند.
اهمیت این کشف در آن است که منطقه زاگرس–مکران فرصتی کم‌نظیر برای مشاهده مرحله گذار از فرورانش پوسته اقیانوسی به برخورد دو قاره فراهم کرده است؛ فرایندی که در چرخه ویلسون، چگونگی شکل‌گیری و بسته‌شدن اقیانوس‌ها را توضیح می‌دهد.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی Nature Geoscience منتشر شده است.