شاید بسیاری از فناوری‌هایی که در ده سال آینده وارد زندگی روزمره ما می‌شوند، هنوز در خانه‌های ما وجود نداشته باشند؛ اما بخش مهمی از آنها همین امروز در آزمایشگاه‌ها و پروژه‌های صنعتی در حال توسعه‌اند. از خودرو و انرژی گرفته تا پزشکی، هوش مصنوعی و مواد جدید، فناوری‌هایی در حال شکل‌گیری هستند که می‌توانند شیوه زندگی، کار و ارتباط ما را تغییر دهند.
به گزارش سیناپرس، پیش‌بینی آینده فناوری کار ساده‌ای نیست. بسیاری از فناوری‌ها ممکن است از نظر علمی موفق باشند اما به دلیل هزینه، زیرساخت، قوانین یا پذیرش اجتماعی هرگز به استفاده گسترده نرسند. به همین دلیل، در این گزارش به جای پیش‌بینی قطعی، به فناوری‌هایی می‌پردازیم که بر اساس روندهای علمی و صنعتی سال‌های اخیر، ظرفیت قابل توجهی برای اثرگذاری بر زندگی انسان در دهه آینده دارند. گزارش «۱۰ فناوری نوظهور ۲۰۲۶» مجمع جهانی اقتصاد نیز فناوری‌هایی را بررسی کرده که در حال نزدیک‌شدن از مرحله تحقیق به کاربرد واقعی هستند.
۱. هوش مصنوعی عامل‌محور
هوش مصنوعی به‌تدریج از ابزاری که صرفاً به پرسش‌های ما پاسخ می‌دهد، به سامانه‌ای تبدیل می‌شود که می‌تواند مجموعه‌ای از وظایف را برنامه‌ریزی و اجرا کند. در چنین مدلی، کاربر ممکن است به جای انجام ده‌ها مرحله در رایانه، هدف خود را بیان کند و سامانه بخش زیادی از مراحل را انجام دهد؛ از جست‌وجو و تحلیل اطلاعات گرفته تا برنامه‌ریزی، تولید محتوا و انجام امور اداری.
اهمیت این تحول فقط در افزایش سرعت نیست؛ بلکه می‌تواند رابطه انسان با نرم‌افزار را تغییر دهد و بسیاری از فعالیت‌های اداری و فکری را به فرایندهای نیمه‌خودکار تبدیل کند.
۲. ربات هوشمند
ربات‌ها دیگر فقط ماشین‌های صنعتی ثابت نیستند. ترکیب هوش مصنوعی، بینایی ماشین، حسگرهای پیشرفته و سامانه‌های حرکتی به ربات‌ها امکان می‌دهد محیط را بهتر درک کنند و در شرایط متغیر تصمیم بگیرند.
در دهه آینده احتمالاً ربات‌ها در انبارها، کارخانه‌ها، بیمارستان‌ها، کشاورزی، خدمات و بخشی از فعالیت‌های خانگی حضور بیشتری خواهند داشت. البته سرعت این تحول به هزینه، ایمنی، قوانین و میزان اعتماد مردم به روبات‌ها بستگی دارد. مجمع جهانی اقتصاد در گزارش ۲۰۲۶ نیز رباتیک را در کنار هوش مصنوعی، زیست‌مهندسی، مواد پیشرفته و انرژی‌های نسل جدید، بخشی از روند همگرایی فناوری‌ها معرفی کرده است.
۳. پزشکی شخصی و زیست‌فناوری مهندسی‌شده
پزشکی آینده می‌تواند بیش از گذشته بر ویژگی‌های مولکولی هر فرد متکی باشد. پیشرفت در ژن‌درمانی، ویرایش ژن، زیست‌شناسی مصنوعی و طراحی دارو با کمک هوش مصنوعی می‌تواند امکان درمان‌های اختصاصی‌تر را افزایش دهد.
در گزارش ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد، یکی از روندهای مهم همین حرکت به سوی ترکیب هوش مصنوعی و زیست‌شناسی است؛ به‌گونه‌ای که مدل‌های هوش مصنوعی می‌توانند در شناسایی اهداف دارویی، بررسی جهش‌های توموری و طراحی درمان نقش داشته باشند. با این حال، فاصله میان موفقیت آزمایشگاهی و درمان ایمن و عمومی همچنان قابل توجه است.
۴. باتری‌های نسل جدید
باتری فقط وسیله ذخیره انرژی تلفن همراه نیست؛ بلکه یکی از فناوری‌های کلیدی برای خودروهای برقی، شبکه برق و انرژی‌های تجدیدپذیر است. در سال‌های آینده، شیمی‌های جدید باتری می‌توانند ظرفیت، ایمنی، سرعت شارژ و طول عمر را تغییر دهند.
یکی از فناوری‌های مورد توجه، «باتری‌های ساختاری» است؛ موادی که هم‌زمان می‌توانند نقش سازه و ذخیره‌کننده انرژی را ایفا کنند. چنین فناوری‌ای در صورت حل مشکلات فنی و ایمنی می‌تواند وزن خودروها و حتی برخی وسایل نقلیه هوایی را کاهش دهد. این فناوری در فهرست فناوری‌های نوظهور ۲۰۲۵ مجمع جهانی اقتصاد نیز قرار داشت
۵. شبکه برق هوشمند و Everything-to-Grid
در آینده، خودروهای برقی، باتری‌های خانگی، ساختمان‌ها و حتی برخی تجهیزات مصرف‌کننده می‌توانند فقط مصرف‌کننده برق نباشند؛ بلکه در زمان مناسب انرژی ذخیره کنند و به شبکه بازگردانند.
مجمع جهانی اقتصاد در گزارش ۲۰۲۶ این مفهوم را «Everything-to-Grid» نامیده است. ترکیب باتری‌های جدید، نرم‌افزارهای هوشمند و شبکه‌های برق انعطاف‌پذیر می‌تواند شیوه تولید و مصرف برق را تغییر دهد. در این مدل، میلیون‌ها وسیله کوچک می‌توانند در کنار نیروگاه‌های بزرگ به بخشی از سیستم انرژی تبدیل شوند.
۶. فناوری‌های هسته‌ای پیشرفته
نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک و مدولار و فناوری‌های جدید راکتوری نیز با سرعت بسیار زیادی در حال توسعه‌اند. هدف این فناوری‌ها، تولید انرژی پایدار با طراحی‌های متفاوت از نیروگاه‌های سنتی است.
مجمع جهانی اقتصاد در گزارش ۲۰۲۵، فناوری‌های هسته‌ای پیشرفته را یکی از حوزه‌های مهم نوظهور معرفی کرده است. البته میان «امکان فنی» و «استفاده گسترده» فاصله وجود دارد و هزینه، مقررات، ایمنی، مدیریت پسماند و پذیرش اجتماعی همچنان عوامل تعیین‌کننده خواهند بود.
۷. استخراج مستقیم لیتیوم
رشد خودروهای برقی و باتری‌ها نیاز به لیتیوم را افزایش داده است. یکی از فناوری‌های جدید، استخراج مستقیم لیتیوم از آب‌نمک است که می‌تواند در مقایسه با برخی روش‌های سنتی، زمان و زمین مورد نیاز برای استخراج را کاهش دهد.
گزارش ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد اشاره می‌کند که نمونه‌های صنعتی اولیه این فناوری در حال فعالیت هستند. اگر این روش از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی به بلوغ برسد، می‌تواند بر زنجیره تأمین باتری‌ها و خودروهای برقی اثر بگذارد.
۸. حسگرهای زیستی و پایش مداوم سلامت
نسل جدید حسگرها می‌تواند امکان اندازه‌گیری برخی شاخص‌های زیستی را به شکل مداوم و کم‌تهاجمی فراهم کند. هدف این فناوری فقط تشخیص بیماری پس از بروز علائم نیست؛ بلکه شناسایی تغییرات فیزیولوژیک پیش از تبدیل‌شدن آنها به یک مشکل جدی است.
مجمع جهانی اقتصاد در فهرست فناوری‌های ۲۰۲۵ از «حسگرهای زیستی خودکار» به‌عنوان حوزه‌ای نوظهور یاد کرده است؛ فناوری‌هایی که می‌توانند برای پایش موادی مانند گلوکز یا حتی آلودگی‌های محیطی به کار روند.
۹. مواد هوشمند و نانوفناوری
مواد آینده ممکن است صرفاً سازه‌هایی منفعل نباشند؛ بلکه بتوانند ویژگی‌های خاصی داشته باشند، واکنش نشان دهند یا عملکردهای شیمیایی و زیستی موردنظر را انجام دهند. نانوآنزیم‌ها یا «نانوآنزیم‌ها» نمونه‌ای از این روند هستند؛ موادی مصنوعی که می‌توانند برخی عملکردهای آنزیم‌های طبیعی را تقلید کنند.
این فناوری در پزشکی، تشخیص بیماری، ایمنی غذایی و پاک‌سازی محیط زیست در حال بررسی است و مجمع جهانی اقتصاد آن را یکی از فناوری‌های نوظهور ۲۰۲۵ معرفی کرده است.
۱۰. فناوری‌های اصالت‌سنجی محتوای هوش مصنوعی
هرچه تولید تصویر، صدا و ویدئو با هوش مصنوعی آسان‌تر شود، تشخیص منشأ واقعی محتوا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. یکی از راه‌حل‌های در حال توسعه، «واترمارکینگ مولد» است؛ یعنی قرار دادن نشانه‌های قابل شناسایی در محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی.
این فناوری می‌تواند در آینده به کاربران و سامانه‌های دیجیتال کمک کند بفهمند یک محتوای خاص چگونه تولید شده است. البته این روش نیز با چالش‌هایی مانند امکان حذف یا دور زدن نشانگرها و نبود استانداردهای جهانی روبه‌روست.
در مجموع، فناوری آینده احتمالاً نه از یک اختراع واحد، بلکه از ترکیب چند فناوری شکل خواهد گرفت. هوش مصنوعی با زیست‌فناوری، رباتیک با حسگرها، باتری با شبکه برق و مواد جدید با انرژی و حمل‌ونقل ترکیب خواهند شد. گزارش ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد نیز همین «همگرایی فناوری‌ها» را یکی از ویژگی‌های مهم مسیر تحول آینده معرفی می‌کند. بنابراین، نمی‌توان با قطعیت گفت که هر ده فناوری بالا تا سال ۲۰۳۶ به شکل گسترده وارد زندگی همه مردم خواهند شد. اما شواهد موجود نشان می‌دهد مسیر فناوری به سمت سامانه‌هایی هوشمندتر، خودکارتر، شخصی‌تر، کم‌مصرف‌تر و متصل‌تر حرکت می‌کند. شاید مهم‌ترین تغییر آینده نیز نه ظهور یک دستگاه کاملاً جدید، بلکه ترکیب همین فناوری‌ها و تغییر تدریجی شیوه زندگی روزمره ما باشد.
گزارش: پانته آ محمدحسینی