عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نتایج مطالعات بلندمدت محققان ایرانی درباره پیامدهای مصرف تریاک اعلام کرد: مصرف مداوم این ماده با افزایش ۶۹ درصدی خطر مرگ زودرس همراه است و نتایج پژوهش‌ها همچنین از نقش مصرف تریاک در افزایش خطر ابتلا به سرطان‌های مختلف حکایت دارد.
به گزارش سیناپرس، دکتر رضا ملک‌زاده در مراسم افتتاحیه کنگره دانش اعتیاد، با تشریح آمار مصرف تریاک در جهان و ایران و یافته‌های پژوهش‌های انجام‌شده درباره عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت آن، بر ضرورت توجه به پیامدهای این ماده بر سلامت انسان تأکید کرد.
ملک‌زاده با اشاره به قدمت مصرف تریاک، این ماده را یکی از قدیمی‌ترین و شناخته شده‌ترین مواد اعتیادآوری دانست که از گیاه خشخاش به دست می‌آید و افزود: بر اساس گزارش اداره مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۷، بیش از ۲۹ میلیون نفر در سراسر جهان از تریاک یا مشتقات آن، از جمله هروئین و مورفین استفاده کرده‌اند. از این تعداد، بیش از چهار میلیون نفر تریاک را به صورت مستقیم مصرف می‌کردند که حدود ۸۰ درصد آنان در قاره آسیا ساکن بودند.
وی با اشاره به میزان مصرف جهانی تریاک گفت: برآوردهای ارائه‌شده در این زمینه از مصرف سالانه حدود هزار تا هزار و ۱۰۰ تن تریاک در جهان حکایت دارد.
ترکیبات شیمیایی تریاک و پیامدهای آن
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به ترکیبات شیمیایی موجود در تریاک اظهار کرد: تریاک حاوی بیش از ۲۵ نوع ترکیب شیمیایی از گروه آلکالوئیدهاست که در بروز آثار و عوارض این ماده نقش دارند.
وی افزود: مورفین یکی از مهمترین و فراوان‌ترین ترکیبات تریاک است که حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد آن را تشکیل می‌دهد و می‌تواند با بروز عوارضی از جمله مشکلات تنفسی و ریوی، اختلالات قلبی و در موارد شدید، اغما همراه باشد.
ملک‌زاده با بیان اینکه عوارض کوتاه مدت مصرف تریاک از گذشته شناخته شده بود، گفت: پیامدهای بلندمدت مصرف این ماده تا حدود دو دهه پیش به‌دلیل کمبود مطالعات طولانی مدت با تعداد بالای شرکت‌کنندگان، به طور کامل مشخص نشده بود؛ اما انجام پژوهش‌های گسترده در سال‌های گذشته، شواهد بیشتری درباره ارتباط مصرف تریاک با سرطان و افزایش مرگ‌ومیر فراهم کرده است.
وی با اشاره به انواع فرآورده‌های تریاک مصرفی در ایران، اظهار کرد: تریاک خام از خشک‌کردن ماده صمغ‌مانند حاصل از گیاه خشخاش به دست می‌آید. سوخته تریاک نیز معمولاً باقی‌مانده حاصل از دودکردن تریاک خام است و نوع دیگری از فرآورده‌های مصرفی از حل‌کردن تریاک خام یا سوخته در آب و حرارت‌دادن آن تهیه می‌شود.
وی افزود: مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان داده‌اند که برخی ترکیبات موجود در تریاک خام، از جمله مورفین، ممکن است بر رشد و تهاجم سلول‌های سرطانی تأثیر بگذارند. همچنین، برخی پژوهش‌ها از امکان تأثیر این ترکیبات بر عملکرد سیستم ایمنی بدن حکایت دارند.
ملک‌زاده ادامه داد: سوخته تریاک نیز می‌تواند حاوی مقادیر بالایی از ترکیبات سرطان‌زا، از جمله هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای باشد. برخی از این ترکیبات توانایی آسیب‌رساندن به سلول‌های سالم و افزایش خطر ابتلا به سرطان را دارند.
وی با اشاره به بررسی مواد سرطان‌زا در مصرف‌کنندگان تریاک گفت: در یکی از مطالعات انجام‌شده، میزان برخی ترکیبات سرطان‌زا در ادرار افرادی که تریاک مصرف می‌کردند، اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که این ترکیبات در مصرف‌کنندگان تریاک، چه افرادی که آن را به‌صورت تدخینی مصرف می‌کنند و چه افرادی که آن را به‌صورت خوراکی استفاده می‌کنند، وجود دارد.
پژوهش‌های سرطان در گلستان
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به پیشینه مطالعات درباره ارتباط مصرف تریاک با سرطان، اظهار کرد: از دهه‌های گذشته گزارش‌هایی از ایران و چین درباره احتمال ارتباط مصرف تریاک با بروز سرطان‌های مری، مثانه، ریه و حنجره منتشر شده بود.
وی افزود: در فاصله سال‌های ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۱، سامانه ثبت سرطان در استان گلستان راه‌اندازی شد و بررسی‌ها نشان داد که میزان بروز سرطان مری در این منطقه، در مقایسه با بسیاری از نقاط جهان، بالا است.
ملک‌زاده ادامه داد: در مطالعات اولیه، مصرف تریاک در میان ساکنان این منطقه به‌عنوان یکی از عوامل احتمالی مرتبط با این وضعیت مورد توجه قرار گرفت؛ با این حال، تلاش‌های اولیه برای شناسایی علل شیوع بالای سرطان مری به نتایج قطعی نرسید و برای حدود دو دهه، مطالعات گسترده‌ای در این زمینه انجام نشد.
وی با اشاره به آغاز مطالعات گسترده‌تر در سال‌های بعد گفت: پژوهش‌های طولانی‌مدت در استان گلستان، از جمله مطالعاتی با مشارکت حدود ۵۰ هزار نفر و بررسی مصرف تریاک در میان هزاران نفر از شرکت‌کنندگان، زمینه مناسبی برای بررسی ارتباط این ماده با بیماری‌ها و مرگ‌ومیر فراهم کرد.
وی افزود: در یکی از مطالعات بزرگ کوهورت پرشین نیز حدود ۲۰۰ هزار نفر در ۱۸ استان کشور مشارکت داشتند. چنین مطالعاتی امکان بررسی ارتباط مصرف تریاک با پیامدهای سلامت را در جمعیت‌های بزرگ و طی دوره‌های زمانی طولانی فراهم می‌کنند.
افزایش خطر سرطان و مرگ زودرس
ملک‌زاده با اشاره به یافته‌های پژوهش‌های انجام‌شده درباره پیامدهای مصرف تریاک اظهار کرد: نتایج مطالعات محققان ایرانی نشان می‌دهد مصرف این ماده با افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان مری، ریه و حنجره ارتباط دارد.
وی افزود: بر اساس نتایج ارائه‌شده در این مطالعات، مصرف مقادیر بالای تریاک با افزایش حدود سه‌برابری خطر سرطان همراه بوده است. همچنین، بررسی‌ها نشان داده‌اند که مصرف مداوم تریاک با افزایش ۶۹ درصدی خطر مرگ زودرس ارتباط دارد. برآوردهای حاصل از این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که حدود ۱۴ درصد از مرگ‌های زودرس مورد بررسی، در صورت توقف مصرف تریاک، قابل پیشگیری بوده‌اند.
ملک‌زاده با اشاره به گستردگی پیامدهای مصرف این ماده گفت: آثار زیان‌بار مصرف تریاک تنها به سرطان محدود نمی‌شود و بیماری‌های تنفسی، مشکلات کلیوی و سایر بیماری‌ها نیز در بررسی پیامدهای آن مورد توجه قرار گرفته‌اند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اهمیت یافته‌های پژوهشگران ایرانی اظهار کرد: نتایج حاصل از بیش از دو دهه مطالعه درباره پیامدهای مصرف تریاک، شواهد علمی مهمی را درباره ارتباط این ماده با سرطان و مرگ‌ومیر فراهم کرده است.
به نقل از ایسنا، وی افزود: این دستاوردها زمینه بررسی شواهد مربوط به سرطان‌زایی تریاک را در چارچوب مطالعات تخصصی بین‌المللی فراهم کرده است. در این فرایند، مدارک و نتایج پژوهش‌های انجام‌شده از سوی متخصصان بررسی می‌شود تا ارزیابی علمی این موضوع بر پایه شواهد موجود صورت گیرد.
ملک‌زاده بر اهمیت تداوم پژوهش‌های جمعیتی و مطالعات بلندمدت برای شناخت دقیق‌تر پیامدهای مصرف مواد اعتیادآور و فراهم‌کردن شواهد علمی مورد نیاز برای پیشگیری از بیماری‌ها تأکید کرد.