اختتامیه جشنواره فرهنگی و ادبی «از بلخ تا شیراز»، امروز ۲۲ مهر، با حضور جمعی از دانشگاهیان، مدیران فرهنگی وزارت علوم، مسئولان فرهنگی شهر شیراز و علاقه‌مندان به زبان و ادبیات فارسی در تالار فجر دانشگاه شیراز برگزار شد.
این جشنواره که از هشتم مهرماه جاری آغاز شده بود، در روزهای برگزاری خود میزبان مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی، ادبی و هنری با هدف ایجاد نشاط و پویایی در فضای دانشگاه، معرفی میراث غنی زبان و ادب فارسی و پیوند دادن نسل جوان با اندیشه‌های بزرگان فرهنگ و تمدن ایران بود.
برگزاری نشست‌های تخصصی، کارگاه‌های فرهنگی و ادبی و برنامه‌های متنوع در دانشکده‌ها و بخش‌های مختلف دانشگاه، ازجمله بخش‌های این رویداد به شمار می‌رفت.
دانشگاه؛ پیونددهنده میراث فرهنگی با زندگی امروز جامعه
ابراهیم عباسی، معاون فرهنگی اجتماعی دانشگاه شیراز در این مراسم، با قدردانی از برگزارکنندگان جشنواره، بر ضرورت پیوند میان دانشگاه و جامعه تأکید کرد و گفت: برنامه‌های فرهنگی دانشگاه شیراز با رویکرد برای شهر، با مشارکت شهر و در متن زندگی شهری طراحی و اجرا شده است. دانشگاه زمانی می‌تواند نقش اجتماعی خود را به‌خوبی ایفا کند که ارتباط آن با جامعه فراتر از دیوارهای فیزیکی دانشگاه باشد.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی مراکز علمی در بافت شهرها افزود: در سنت فرهنگی ایران، نظامیه‌ها و مراکز علمی در متن زندگی شهری قرار داشتند؛ اما در روزگار معاصر، بسیاری از دانشگاه‌ها از نظر فیزیکی از شهرها فاصله گرفته‌اند. از این‌رو، تقویت ارتباط دانشگاه با مردم و حضور فعال آن در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی، ضرورتی انکارناپذیر است.
عباسی با اشاره به برنامه‌های متنوع فرهنگی و هنری شیراز در روزهای برگزاری جشنواره، هدف این رویداد را آشنایی نسل جدید با سنت‌ها و میراث فرهنگی ایران، با بهره‌گیری از زبان و قالب‌های متناسب با روزگار امروز دانست و تصریح کرد: مقصود از بازخوانی گذشته، صرفاً بازسازی خاطرات تاریخی نیست؛ بلکه باید ظرفیت‌های تمدنی و فرهنگی خود را برای فهم مسائل امروز و ساختن آینده به کار بگیریم.
وی همچنین گسترش و تعمیق زبان فارسی را به‌عنوان یکی از زبان‌های مهم میانجی در تاریخ منطقه و پیونددهنده حوزه‌های فرهنگی گسترده یادآور شد و بر اهمیت برنامه‌هایی تأکید کرد که نسل جوان را با پشتوانه‌های ادبی، فکری و تمدنی ایران آشنا می‌کند.
جشنواره «از بلخ تا شیراز» تلاشی برای پیوند میراث ادبی با زندگی دانشگاهی است
سعید حسام‌پور، رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز و دبیر علمی جشنواره «از بلخ تا شیراز»، با اشاره به برگزاری این رویداد از هشتم تا بیست‌ودوم مهرماه، تنوع برنامه‌ها و گسترش آن در بخش‌های مختلف دانشگاه را از ویژگی‌های اصلی جشنواره برشمرد.
وی اظهار کرد: تلاش شد جشنواره به مجموعه‌ای از نشست‌های محدود و متمرکز در یک مکان خاص منحصر نشود، بلکه با برگزاری برنامه‌هایی در دانشکده‌های مختلف و بهره‌گیری از قالب‌های گوناگون، زمینه مشارکت طیف وسیع‌تری از استادان و دانشجویان فراهم شود.
حسام‌پور با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در این دوره، از نشست‌های تخصصی درباره مولانا و حافظ، کارگاه بازنویسی و بازآفرینی حکایتی از مثنوی و غزلی از حافظ، میزگرد دانشجویان دکتری ادبیات، نشست‌های علمی و تخصصی و برنامه‌های مرتبط با گردشگری علمی، فرهنگی و تاریخی یاد کرد. همچنین اکران فیلم، سخنرانی‌های تخصصی و پرداختن به پیوند حافظ با معماری، از دیگر بخش‌های این رویداد بود که تلاش داشت وجوه متنوع میراث ادبی و فرهنگی را در قالب‌هایی متفاوت پیش روی مخاطبان قرار دهد.
دبیر علمی جشنواره تأکید کرد: یکی از اهداف این برنامه، فراهم کردن فرصتی برای مواجهه زنده و خلاقانه نسل جوان با میراث ادبی فارسی است؛ مواجهه‌ای که از شناخت متون و اندیشه‌های کلاسیک فراتر می‌رود و با بازآفرینی ادبی، گفت‌وگوی علمی و تجربه‌های فرهنگی و هنری، امکان ارتباط عمیق‌تر دانشجویان با این میراث را فراهم می‌کند.
وی در پایان، با اعلام اینکه وزارت علوم این جشنواره دانشگاه شیراز را به‌عنوان الگوی موفقی از رویدادهای فرهنگی و اثربخش به دانشگاه‌ها و مؤسسات اموزش عالی کشور پیشنهاد داده است تا از سال آینده به‌صورت سراسری برگزارشود؛ ابراز امیدواری کرد که با تداوم چنین رویدادهایی و مشارکت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، زمینه معرفی گسترده‌تر ظرفیت‌های زبان و ادب فارسی و تقویت جایگاه برنامه‌های فرهنگی در محیط‌های دانشگاهی فراهم شود.
شیراز؛ خاستگاه اندیشه‌هایی فراتر از مرزهای جغرافیایی
محمدجعفر امیرمحلاتی، رئیس مؤسسه پژوهشی مجد و سفیر پیشین ایران در سازمان ملل متحد، نیز در این رویداد به نقش فارس در پیشبرد فرهنگ ادبی ایران‌زمان پرداخت و با اشاره به جایگاه فارس و شیراز در تاریخ فرهنگ و ادبیات ایران، عنوان کرد: اهمیت نام «از بلخ تا شیراز» در آن است که دو خاستگاه مهم در جغرافیای فرهنگی ایران را به یکدیگر پیوند می‌دهد؛ خاستگاه‌هایی که با نام مولانا، حافظ و سنت گسترده شعر فارسی در حافظه فرهنگی جهان ماندگار شده‌اند.
وی با تأکید بر نقش برجسته فارس در تاریخ ادبیات ایران افزود: از میان چهار چهره بزرگ شعر کلاسیک فارسی، سعدی و حافظ از خطه فارس هستند و آثار این بزرگان، از مرزهای جغرافیایی ایران فراتر رفته و در فرهنگ‌های گوناگون جهان جای گرفته است.
امیرمحلاتی با اشاره به پیشینه حضور آثار ادبی ایرانی در محافل علمی و فرهنگی دیگر کشورها، بر ضرورت شناخت ظرفیت جهانی این میراث تأکید کرد و گفت: نام و اندیشه بزرگان ادبیات ایران را نمی‌توان در محدوده یک شهر یا سرزمین محصور کرد. این اندیشه‌ها، به دلیل برخورداری از مضامین انسانی و اخلاقی، قابلیت گفت‌وگو با فرهنگ‌ها و جوامع مختلف را دارند.
وی همچنین با اشاره به سنت وقف و میزبانی فرهنگی در شیراز، این ویژگی‌ها را بخشی از سرمایه اجتماعی و تمدنی شهر شیراز دانست و افزود: گسترش موقوفات علمی و فرهنگی را می‌توان نشانه‌ای از توجه تاریخی به پرورش نسل‌های آینده و استمرار دانش و فرهنگ دانست. فرهنگ میزبانی و روحیه مهرورزی نیز از ویژگی‌هایی است که در حافظه تاریخی و اجتماعی شیراز ریشه دارد.
این استاد و پژوهشگر با اشاره به ابعاد اخلاقی و اجتماعی شعر حافظ، بیت «آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت، با دشمنان مدارا» را نمونه‌ای از ظرفیت شعر فارسی برای ارائه راهبردی انسانی در روابط اجتماعی و سیاسی دانست. وی همچنین با یادآوری نگاه مولانا به زندگی و انسان، بر ضرورت بهره‌گیری از ادبیات برای عبور از تنگ‌نظری‌ها و تقویت مدارا تأکید کرد.
امیرمحلاتی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به برخی اظهارنظرهای سخیف یکی از مقامات آمریکا درباره فرهنگ و تمدن ایران، بر ضرورت معرفی دقیق و گسترده میراث ادبی کشور به جهانیان تأکید کرد و یادآور شد که آشنایی با آثار بزرگان ادب فارسی می‌تواند زمینه شناخت عمیق‌تری از ظرفیت‌های تاریخی، فکری و انسانی ایران فراهم آورد.
حافظ، سعدی و‌مولانا معماران بزرگ ایران جان و دل
محمدیوسف نیری، استاد ممتاز زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز که سال‌ها در حوزه مولوی‌پژوهی و عرفان اسلامی فعالیت داشته است، در سخنانی با اشاره به دوگانه «ایران آب و گل» و «ایران جان» اظهار کرد: همه انسان‌ها در یک جهان موازی با جهان کثرت زندگی می‌کنند؛ برخی از این جهان باخبرند و برخی بی‌خبر. این جهان، جهانی پر از تضادها و تناقض‌هاست.
وی افزود: بزرگان ما معماران خجسته فرهنگ جهانی ساختند که تا این روزگار، با همه عظمتش، هنوز جهانی مرموز و ناشناخته است؛ همان «ایران جان و دل» که در برابر «ایران آب و گل» قرار می‌گیرد. معماران فرهنگی بزرگی این ایران جان را ساختند؛ بزرگانی چون حافظ، سعدی، عطار، مولوی، سنایی و فردوسی.
نیری در تبیین هندسه فرهنگ ایرانی تصریح کرد: هندسه فرهنگ مخصوص ایرانی، مثلثی متساوی‌الاضلاع است؛ یک ضلع آن خرد و معرفت، ضلع دیگر زیبایی و ضلع سوم آزادگی است. هرکدام از شاعران ممکن است یکی از این اضلاع را پررنگ‌تر داشته باشند.
استاد ممتاز دانشگاه شیراز با تأکید بر پیوند ناگسستنی جامعه ایرانی با میراث فرهنگی خود خاطرنشان کرد: جامعه ما در طول تاریخ با سعدی و حافظ و مولانا زندگی کرده و عجین شده است و یادمان باشد که بقای ما به همین جغرافیای ملکوتی، یعنی «ایران جان»، وابسته است.
نیری پایتخت ایران جان و دل را شیرازِ مینوتراز دانست و با اشاره به حضور ادیان و اقوام مختلف در شیراز، به روحیه مدارا و تساهل شیرازی‌ها اشاره کرد که با یکدیگر به بهترین شکل زندگی می‌کنند و به هم احترام می‌گذارند.
نیری، مولانا، حافظ و سعدی را مشاوران بزرگ روان‌شناسی توصیف کرد و گفت: ما باید از دبستان، عرفان زبان را به دانش‌آموزان بیاموزیم. در جهان متکثر امروز، آثار بزرگانی مثل حافظ و سعدی جامعه را تلطیف می‌کند، چراکه هنر بزرگ بزرگان ادب و فرهنگ ما این است که انسان‌سازی می‌کنند.
ضرورت بازخوانی میراث ادبی برای نسل جدید
حسن رضایی، مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، نیز با تأکید بر فراتر رفتن اندیشه بزرگان فارس از مرزهای جغرافیایی این منطقه گفت: مشاهیر و سرمایه‌های فرهنگی این سرزمین را نمی‌توان به یک محدوده جغرافیایی محدود کرد؛ اندیشه‌های آنان در طول تاریخ به نقاط مختلف جهان راه یافته و بر فرهنگ‌ها و زبان‌های دیگر تأثیر گذاشته است.
وی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به معرفی این میراث برای نسل جدید اظهار کرد: شاید در برخی زمینه‌ها، در انتقال اندیشه‌های بزرگان ادب و فرهنگ به نسل امروز غفلت‌هایی صورت گرفته باشد. اکنون وظیفه ما این است که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های آموزشی و فرهنگی، این فاصله را کاهش دهیم.
رضایی دانشگاه را یکی از مهم‌ترین نهادها برای تحقق این هدف دانست و افزود: دانشگاه‌ها علاوه‌بر رسالت آموزشی و پژوهشی، مسئولیت دارند میراث ادبی بشر و ظرفیت‌های زبان فارسی را به نسل جدید معرفی کنند. برای این منظور، لازم است پیام‌ها و مفاهیم آثار بزرگان را استخراج کنیم و با زبانی روشن، امروزی و متناسب با نیازها و دغدغه‌های جوانان در اختیار آنان قرار دهیم.
وی تأکید کرد: معرفی میراث ادبی زمانی اثربخش خواهد بود که از انتقال صرف اطلاعات تاریخی فراتر رود و امکان ارتباط نسل جدید با اندیشه‌ها، ارزش‌ها و پرسش‌های انسانی مطرح‌شده در این آثار را فراهم کند.
فرهنگ و ادب؛ سرمایه‌ای برای عبور از دشواری‌های تاریخی
سولماز دهقانی، معاون سینمایی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، نیز با قدردانی از دانشگاه شیراز برای برگزاری این رویداد، فرهنگ، هنر و ادبیات را از مهم‌ترین سرمایه‌های تاریخی و معنوی ملت ایران دانست.
وی با اشاره به نقش شاهنامه فردوسی در پاسداری از هویت ایرانی و جایگاه سعدی و حافظ در بازسازی روحی و فرهنگی جامعه پس از دوره‌های دشوار تاریخی اظهار کرد: در فراز و نشیب‌های تاریخ، این فرهنگ و ادبیات بوده است که به جامعه ایرانی امکان داده تا پیوند خود را با هویت، زبان و ارزش‌هایش حفظ کند.
دهقانی تأکید کرد: امروز نیز می‌توان با تکیه بر همین سرمایه ارزشمند، زمینه تقویت همبستگی اجتماعی، امید و گفت‌وگو را فراهم کرد. هنر و ادبیات تنها یادگار گذشته نیستند؛ بلکه می‌توانند در زندگی امروز جامعه نیز نقش‌آفرین باشند و به ما در مواجهه با مسائل و دشواری‌های زمانه یاری برسانند.
هنر و ادبیات؛ راهی برای بازگشت به آرامش و مهربانی شهری
چوبینی، معاون شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز، نیز با اشاره به هویت فرهنگی این شهر گفت: شیراز را می‌توان شهر آهستگی و تأمل دانست؛ شهری که ارزش آن تنها در رسیدن به مقصد خلاصه نمی‌شود، بلکه در کیفیت مسیر، تجربه زیستن و ارتباط انسان‌ها با یکدیگر نیز معنا پیدا می‌کند.
وی با اشاره به شتاب فزاینده زندگی در شهرهای امروز افزود: سرعت و شتاب دائمی ممکن است فرصت تأمل، گفت‌وگو و توجه به ابعاد انسانی زندگی را از ما بگیرد. هنر و ادبیات می‌توانند به ما کمک کنند تا در میان این شتاب، دوباره فرصتی برای اندیشیدن، احساس کردن و برقراری ارتباطی عمیق‌تر با خود و دیگران بیابیم.
چوبینی با اشاره به تلاش‌های مدیریت شهری برای نزدیک کردن هنر به لایه‌های مختلف جامعه اظهار کرد: یکی از رویکردهای فرهنگی مدیریت شهری، کاهش فاصله میان هنر و زندگی روزمره مردم است؛ به‌گونه‌ای که فعالیت‌های فرهنگی تنها به فضاها و گروه‌های خاص محدود نماند و امکان بهره‌مندی از آن برای اقشار مختلف جامعه فراهم شود.
به گزارش سینا پرس و به نقل از روابط عمومی دانشگاه شیراز، وی همچنین مهربانی، لطافت طبع و روحیه شاعرانه مردم شیراز را از ویژگی‌هایی دانست که در پیوند با میراث ادبی و فرهنگی این شهر شکل گرفته و در گذر زمان تداوم یافته است.