باستان‌شناسان در محوطه‌ای باستانی در نزدیکی بارسلون، صدها اثر و ردپای ابزارهای چوبی متعلق به نئاندرتال‌ها را کشف کرده‌اند؛ یافته‌هایی که از مهارت این انسان‌های منقرض‌شده در ساخت ابزارهای متنوع، از چماق و نیزه گرفته تا وسایل احتمالی حفر زمین و ساخت سرپناه، پرده برمی‌دارد.
به گزارش سیناپرس به نقل از ساینس‌آلرت، این مجموعه که در محوطه باستانی «آبریک رومانـی» (Abric Romaní) در اسپانیا کشف شده است، شواهد کم‌سابقه‌ای از نقش چوب در فناوری و زندگی روزمره نئاندرتال‌ها ارائه می‌کند. نتایج این پژوهش در مجله علمی Science Advances منتشر شده است.
نئاندرتال‌ها با چوب چه ابزارهایی می‌ساختند؟
پژوهشگران در این محوطه ۵۹۷ اثر و قالب باقی‌مانده از اشیای چوبی را شناسایی کردند که ۱۳ مورد از آن‌ها به‌وضوح نشان‌دهنده ابزارهای دست‌کاری‌شده و وسایل مورد استفاده در زندگی روزمره هستند.
یکی از یافته‌های جالب‌توجه، اثری به شکل چماق چوبی است که به نظر می‌رسد عمداً شکل داده شده تا برای ضربه‌زدن استفاده شود. اگرچه چنین ابزاری با تصویر رایج چماق در دست انسان‌های غارنشین شباهت دارد، شواهد باستان‌شناختی مشابه از این نوع بسیار محدود است.
باستان‌شناسان همچنین آثاری از تیرک‌های چوبی احتمالی برای ساخت سرپناه، یک سه‌پایه، چند قطعه چوب نوک‌تیز که ممکن است برای کندن زمین به کار رفته باشند و دو نیزه پیدا کردند.
چهار قطعه از این مجموعه نیز آثار سوختگی روی پوست درخت را نشان می‌دهند که پژوهشگران احتمال می‌دهند از آن‌ها به‌عنوان سینی یا ظرف نگهداری غذا استفاده شده باشد.
البته شکل ظاهری این آثار به‌تنهایی کاربرد دقیق همه آن‌ها را مشخص نمی‌کند و تعیین کارکرد برخی ابزارها همچنان به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.
چرا ابزارهای چوبی نئاندرتال‌ها به‌ندرت پیدا می‌شوند؟
چوب برخلاف سنگ، ماده‌ای آلی است و به‌مرور زمان تجزیه می‌شود. به همین دلیل، ابزارهای چوبی معمولاً شانس کمتری برای باقی‌ماندن در محوطه‌های باستانی دارند و بخش مهمی از فناوری جوامع پیشاتاریخی ممکن است از دید باستان‌شناسان پنهان مانده باشد.
در محوطه آبریک رومانـی، شرایط زمین‌شناختی به حفظ آثار این ابزارها کمک کرده است. با تجمع کربنات کلسیم در اطراف اشیای چوبی، پیش از آنکه چوب به‌طور کامل تجزیه شود، قالبی معدنی از شکل آن باقی مانده است. در نتیجه، اگرچه خود چوب از بین رفته، ردپای شکل و ساختار آن طی هزاران سال حفظ شده است.
وضوح برخی از این قالب‌ها به اندازه‌ای است که پژوهشگران می‌توانند جزئیاتی در مقیاس سلولی را بررسی کنند؛ جزئیاتی که به شناسایی منشأ چوبی آثار کمک می‌کند.
آیا نئاندرتال‌ها پیش‌تر هم ابزار چوبی ساخته بودند؟
کشف ابزارهای چوبی منتسب به انسان‌های باستانی موضوع تازه‌ای نیست. در سال ۱۹۹۵، سلاح‌های چوبی با قدمتی حدود ۳۰۰ هزار سال در آلمان کشف شدند. همچنین، پژوهشی در سال ۲۰۱۸ از ابزارهای چوبی با قدمت حدود ۱۷۱ هزار سال در توسکانی ایتالیا خبر داد.
آثار دیگری نیز در یونان پیدا شده‌اند که ممکن است به نئاندرتال‌ها تعلق داشته باشند؛ هرچند تعیین سازنده واقعی بسیاری از ابزارهای بسیار قدیمی دشوار است.
اهمیت یافته‌های جدید در آبریک رومانـی، گستردگی مجموعه و جزئیات قابل بررسی آن است؛ مجموعه‌ای که اطلاعات بیشتری درباره تنوع ابزارهای چوبی و جایگاه این ماده در زندگی نئاندرتال‌ها فراهم می‌کند.
پالمیرا سالادیه و همکارانش از مؤسسه کاتالان دیرین‌بوم‌شناسی انسان و تکامل اجتماعی در مقاله خود تأکید می‌کنند که فناوری مبتنی بر چوب احتمالاً نقش مهمی در تکامل انسان داشته است، اما به دلیل تجزیه مواد آلی، شواهد باستان‌شناختی آن محدود مانده است.
این یافته‌ها نشان می‌دهد شناخت فناوری جوامع انسان‌های باستانی نباید تنها به ابزارهای سنگی محدود شود. چوب نیز احتمالاً بخش مهمی از ابزارها و فناوری‌های روزمره نئاندرتال‌ها بوده است؛ بخشی از تاریخ که اکنون، با کشف این آثار، جزئیات بیشتری از آن آشکار می‌شود.
نتایج این پژوهش در مجله علمی Science Advances منتشر شده است.
گزارش:نیروانا محمد حسینی