وزارت علوم با تدوین دستورالعمل اجرای دوره‌های «هم‌آموز» در قالب طرح مانا، سازوکار مشارکت دانشگاه‌ها و صنایع در آموزش دانشجویان و حمایت‌های مالی و آموزشی از این دوره‌ها را تعیین کرد.
به گزارش سیناپرس، دستورالعمل حمایت‌های طرح مانا از دانشگاه‌های فعال در پذیرش دانشجو به روش هم‌آموز به توسط معاونت آموزشی و معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم دانشگاه ها ابلاغ شد.
طرح مانا با هدف توسعه آموزش مهارت‌محور، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و حمایت از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی فعال در پذیرش دانشجو به روش «هم‌آموز» تدوین شده است. بر اساس این دستورالعمل، تسهیل صدور مجوز، اختصاص ظرفیت مازاد پذیرش دانشجو و ارائه حمایت‌های مالی پایه و تکمیلی از جمله مشوق‌های پیش‌بینی‌شده برای اجرای این دوره‌هاست.
دراین دستورالعمل آمده است : امروزه توسعه علم و فناوری از اصلی‌ترین مؤلفه‌های پیشرفت و توانمندی کشورها به شمار می‌رود. در همین راستا، قوانین برنامه‌های توسعه بر جهت‌دهی حرکت‌های علمی و پایداری فعالیت‌های علمی و فناوری تأکید دارند. طی دهه‌های اخیر نیز پارادایم حاکم بر کشور از دانش‌محوری به سمت مهارت‌محوری تغییر یافته است؛ تغییری که با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه و کاهش شکاف میان دانش آکادمیک و مهارت‌های مورد نیاز بازار کار دنبال می‌شود.
در همین چارچوب و در اجرای مواد ۹۳ و ۹۵ قانون برنامه هفتم پیشرفت، طرح مانا به‌عنوان طرح مشترک معاونت آموزشی و معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم، با هدف استفاده بهینه از ظرفیت‌های هر استان، پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه و صنعت و انتقال و تبادل دانش روز میان دانشگاه و صنعت تدوین شده است. این طرح با بهره‌گیری از شرایط مندرج در تبصره ۳ آیین‌نامه تدوین و بازنگری برنامه‌های درسی، سند شماره عتف-آ-۲۲۱۶ مورخ ۲۰ فروردین ۱۴۰۲، از دانشگاه‌ها برای ورود به شیوه‌های نوین آموزش عالی حمایت می‌کند.
هم‌آموز؛ شیوه‌ای مشترک برای آموزش دانشگاهی و صنعتی
بر اساس تعاریف این دستورالعمل، «مانا» طرح مشارکت معاونت‌های آموزش و نوآوری برای آینده است و «مؤسسه» به تمامی مؤسسات آموزش عالی دولتی و غیردولتی، از جمله دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، مؤسسات، مجتمع‌ها و مراکز آموزش عالی اطلاق می‌شود که مطابق قوانین و مقررات جاری وزارت، مجوز پذیرش دانشجو از شورای گسترش آموزش عالی دارند.
همچنین، سازمان متقاضی شامل شرکت‌ها، صنایع، بنگاه‌های اقتصادی و سازمان‌های اجرایی متقاضی مشارکت در طرح مانا است. تفاهم‌نامه نیز توافق منعقدشده میان مؤسسه و سازمان متقاضی برای برگزاری دوره‌های آموزشی مشترک کوتاه‌مدت یا مقطع‌دار و یا برگزاری دروسی از یک رشته خاص را شامل می‌شود.
در این چارچوب، هم‌آموز شیوه‌ای از آموزش مقطع‌دار در یک یا چند رشته تحصیلی است که مورد حمایت و تشویق طرح مانا قرار دارد و با همکاری مشترک مؤسسه آموزش عالی و سازمان متقاضی، در قالب تفاهم‌نامه اجرا می‌شود.
مراحل اجرای دوره‌های هم‌آموز
مطابق ماده ۲ دستورالعمل، نخستین مرحله اجرای دوره‌های هم‌آموز، شناسایی و جذب سازمان‌های متقاضی و هماهنگی با آن‌ها متناسب با ظرفیت‌ها و توانمندی‌های موجود مؤسسه و سازمان متقاضی و سپس انعقاد تفاهم‌نامه است.
در مرحله بعد، در صورت نداشتن مجوز قبلی برای برگزاری رشته مورد تقاضا، باید با استناد به توافق‌های انجام‌شده، مجوز لازم از دفتر گسترش آموزش عالی اخذ شود.
با این حال، به‌منظور جلوگیری از ورود به فرایند اخذ مجوز جدید و تسهیل اجرای دوره‌های هم‌آموز، پیشنهاد شده است دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در رشته‌هایی که از قبل مجوز برگزاری آن‌ها را دارند، فعالیت خود را آغاز کنند. در صورت نیاز نیز باید حداکثر ظرف مدت یک سال، در چارچوب ضوابط و مقررات آموزش عالی کشور، نسبت به تدوین و تصویب برنامه اختصاصی دوره هم‌آموز اقدام کنند.
در ادامه این فرایند، ظرفیت پذیرش دانشجو باید از طریق دفتر گسترش آموزش عالی، در قالب کدرشته‌محل مجزا یا با درج توضیحات در دفترچه آزمون سراسری اعلام شود. پذیرش دانشجو و اجرای دوره نیز با مشارکت فعال صنعت انجام خواهد شد.
تعهدات دانشگاه‌ها و سازمان‌های متقاضی در تفاهم‌نامه
ماده ۳ دستورالعمل، مجموعه‌ای از تعهدات و موضوعات مورد توجه در تنظیم تفاهم‌نامه میان مؤسسات آموزش عالی و سازمان‌های متقاضی را مشخص می‌کند.
بر اساس این ماده، دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی موظف‌اند نسبت به اخذ مجوز برگزاری دوره از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، فراهم‌کردن فضاهای آموزشی متناسب با شیوه جدید آموزش و اخذ مجوز ظرفیت پذیرش متناسب با نیاز صنعت اقدام کنند؛ به‌گونه‌ای که تعداد تعیین‌شده از سوی سازمان متقاضی به حدنصاب لازم برای تشکیل یک کلاس برسد.
همچنین، تعیین فرایند و شرایط صدور گواهینامه معتبر با درج روش آموزش هم‌آموز، محتوای برنامه درسی و فعالیت‌های آموزشی دانشجو، درج توضیحات مربوط به شیوه آموزش در دفترچه کنکور با ذکر نام سازمان متقاضی، فراهم‌کردن امکان مصاحبه با حضور مدیران سازمان متقاضی در زمان پذیرش دانشجو، بازنگری سرفصل‌ها و تغییر محتوا بر اساس نیاز سازمان متقاضی و تعیین مشاور از سوی مؤسسه برای دانشجویان هر کدرشته‌محل در طول دوره تحصیل، از دیگر تعهدات مؤسسات است.
در مقابل، سازمان متقاضی باید عناوین دقیق رشته‌محل‌های مورد نیاز را به تفکیک مقطع تحصیلی و تعداد دانشجویان پیشنهاد دهد و مدرسان خبره و دارای صلاحیت را برای همکاری در آموزش دانشجویان تأمین کند.
فراهم‌کردن امکان حضور دانشجویان در سازمان متقاضی برای گذراندن برخی دروس، دوره‌های کارآموزی، کارورزی و کاربینی، مشارکت در تدوین و بازنگری سرفصل‌ها بر اساس نیاز واقعی، معرفی فرصت‌های شغلی مرتبط در سازمان متقاضی یا سازمان‌های مشابه و برنامه‌ریزی برای جذب نفرات برتر هر دوره نیز از جمله مسئولیت‌های پیش‌بینی‌شده برای سازمان‌های متقاضی است.
بر اساس این دستورالعمل، سازمان متقاضی همچنین باید برای هر دانشجو در طول دوره تحصیل، مشاور صنعتی تعیین کند، بیمه حوادث و مسئولیت تمامی دانشجویان این شیوه آموزشی را برقرار سازد و هزینه‌های برنامه‌های اختصاصی تعیین‌شده در دوره‌های هم‌آموز را تأمین کند. میزان و نحوه مشارکت مالی نیز باید به‌صراحت در تفاهم‌نامه درج شود؛ از جمله تجهیز کلاس، آزمایشگاه یا کارگاه و پذیرش دانشجو به روش بورسیه تحصیلی.
تعیین مدت تفاهم‌نامه و سازوکار همکاری مشترک
مطابق دستورالعمل، مدت اعتبار تفاهم‌نامه باید به‌گونه‌ای تعیین شود که زمان مورد نیاز برای برگزاری تعداد دوره‌های هر رشته‌محل، به تفکیک مقطع تحصیلی و تعداد دانشجویان، پوشش داده شود. نحوه تمدید تفاهم‌نامه نیز باید در متن آن مشخص شود.
همچنین، برای اجرای مناسب دوره‌های هم‌آموز، تشکیل کمیته راهبری مشترک از نمایندگان مؤسسه و سازمان متقاضی، تدوین برنامه اجرایی کل دوره با زمان‌بندی مشخص، تعیین مشاوران دانشگاهی و صنعتی با شرح وظایف روشن، تنظیم برنامه ارزیابی مستمر و تهیه گزارش‌های دوره‌ای با هدف اصلاح و بهبود مستمر پیش‌بینی شده است.
رعایت محرمانگی اطلاعات طرفین، تعیین روش حل اختلاف و مشخص‌کردن نحوه فسخ تفاهم‌نامه و آثار مترتب بر آن برای هر یک از طرفین، به‌ویژه دانشجویان، نیز باید در چارچوب همکاری مشترک مورد توجه قرار گیرد.
مشوق‌های مالی و اجرایی طرح مانا
ماده ۴ دستورالعمل، مشوق‌ها و حمایت‌های طرح مانا برای ترغیب دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی به اجرای دوره‌های هم‌آموز را تشریح می‌کند.
بر این اساس، تسهیل صدور مجوز برگزاری رشته به روش هم‌آموز در صورت رسیدن تعداد دانشجویان به حدنصاب یک کلاس درس و اختصاص ظرفیت مازاد برای پذیرش دانشجو در این رشته‌ها، از جمله حمایت‌های پیش‌بینی‌شده است.
همچنین، تسهیل و تسریع در بازنگری برنامه‌های درسی برای برگزاری دوره‌ها به روش هم‌آموز در دستور کار قرار دارد.
در بخش حمایت‌های مالی، معاونت فناوری و نوآوری در سقف اعتبارات، حمایت و مشوق مالی پایه را به حداکثر هفت مؤسسه در هر سال ارائه می‌کند؛ مشروط بر اینکه مؤسسات مورد نظر اجرای دوره هم‌آموز را در حداقل دو رشته آغاز کرده و در این رشته‌ها دانشجو پذیرفته باشند.
علاوه بر این، حمایت و مشوق مالی تکمیلی نیز در سقف اعتبارات هر سال به سه مؤسسه دارای عملکرد برتر اختصاص می‌یابد. انتخاب این مؤسسات بر اساس ارزیابی سالانه عملکرد برگزارکنندگان دوره‌های هم‌آموز و با در نظر گرفتن شاخص‌هایی مانند نسبت دانشجویان پذیرفته‌شده به روش هم‌آموز به کل دانشجویان یک رشته تحصیلی، تعداد رشته‌های دارای پذیرش به این روش، تعداد سازمان‌های متقاضی جذب‌شده و میزان مشارکت و حمایت‌های آن‌ها انجام می‌شود.
سازوکار اجرایی و ارزیابی عملکرد مؤسسات
بر اساس ماده ۵، اطلاع‌رسانی برنامه‌های حمایتی طرح مانا در سال نخست به دانشگاه‌ها و مؤسسات منتخب و در سال‌های بعد به عموم مؤسسات دارای ظرفیت، از جمله اقدامات اجرایی این طرح است.
اطلاع‌رسانی میزان حمایت پایه و مشوق‌های تکمیلی در هر سال، ایجاد سازوکار ارزیابی عملکرد دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در برگزاری دوره‌های هم‌آموز و انجام حمایت‌های مالی، ارائه گزارش به مؤسسات واردشده به این شیوه آموزشی و مشارکت مؤسسات فعال در بازنگری و ارتقای طرح مانا نیز در این ماده پیش‌بینی شده است.
نظارت بر اجرای دستورالعمل
به نقل ازوزارت علوم، بر اساس ماده ۶، شورای تخصصی سیاست‌گذاری آموزش عالی مهارتی ذیل معاونت آموزشی، با همکاری معاونت فناوری و نوآوری، مسئول اقدام و نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل است.
این دستورالعمل با هدف حمایت از توسعه آموزش مهارت‌محور و گسترش همکاری‌های مشترک دانشگاه و صنعت، سازوکارهای اجرایی، تعهدات طرفین، مشوق‌های مالی و الزامات نظارتی مربوط به پذیرش و آموزش دانشجویان به روش هم‌آموز را مشخص می‌کند.