جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ به کنسو سوای Kenso Soir و هانری کاگان Henri Kagan برای کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزوری در سنتز آلی نامتقارن» تعلق گرفت.
به گزارش سیناپرس،جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ به کنسو سوای Kenso Soir و هانری کاگان Henri Kagan برای کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزوری در سنتز آلی نامتقارن» تعلق گرفت.
در مراسم معرفی برندگان جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ که امروز چهارشنبه ۱۵ مهرماه در فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد برگزار شد، نام کنسو سوای و هانری کاگان اعلام شد؛ دانشمندانی که باعث شدند شیمی میان دو تصویر آینه‌ای، یکی را انتخاب کند.
برخی مولکول‌ها، مانند اسیدهای آمینه، به دو شکل وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگرند، اما موجودات زنده فقط یکی از این دو تصویر آینه‌ای را در خود دارند. اینکه چنین عدم تقارن شیمیایی چگونه به وجود آمده، مدت‌ها برای شیمیدان‌ها معمایی حل‌نشدنی بود. هانری ب. کاگان (Henri B. Kagan) و کنسو سوای (Kenso Soai) به خاطر کشف راه‌حلی برای این معما، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ شدند.
هانری کاگان روش جدیدی برای دست‌کاری واکنش‌های شیمیایی کشف کرد که امکان ایجاد مقدار بیشتری از یکی از دو تصویر آینه‌ای را، بیش از آنچه پیش‌تر ممکن تصور می‌شد، فراهم کند. کشف او برای شیمیدانانی که واکنش‌هایی برای ساخت دارو، طعم‌دهنده‌ها، عطرها و مواد جدید توسعه می‌دهند، انقلابی بوده است.
کنسو سوای نخستین واکنش شیمیایی را طراحی کرد که در آن فقط یکی از دو تصویر آینه‌ای بالقوه شکل می‌گیرد. جز خود حیات، هیچ‌کس تاکنون به چنین دستاوردی نرسیده بود. واکنش سوای (Soai Reaction) یکی از تماشایی‌ترین آزمایش‌های شیمیایی است که تاکنون انجام شده است.
*
به گزارش ایرنا، هانری بوریس کاگان (Henri Boris Kagan) شیمیدان فرانسوی و متولد ۱۵ سپتامبر ۱۹۳۰/ ۲۴ آذر ۱۳۰۹ است. او استاد بازنشسته دانشگاه پاریس‌سود است و در سال ۱۹۹۱ میلادی به عضویت کامل فرهنگستان علوم فرانسه درآمد.
کاگان یکی از پیشگامان کاتالیز نامتقارن (Asymmetric Catalysis) و سنتز آلی است. او به خاطر توسعه لیگاندهای فسفینی کایرال (مانند DIOP) و مطالعاتش روی اثرات غیرخطی در کاتالیز نامتقارن شهرت دارد . او جوایز معتبری مانند جایزه ولف و مدال آگوست ویلهلم فون هوفمان را دریافت کرده است.
کنسو سوای (Kenso Soai)، متولد سال ۱۹۵۰؛ شیمیدان آلی ژاپنی و استاد بازنشسته دانشگاه علوم توکیو، است. او مدرک دکترای خود را در سال ۱۹۷۹ میلادی از دانشگاه توکیو دریافت کرد.
شهرت جهانی سوای به دلیل کشف واکنش سوای (Soai Reaction) است. در سال ۱۹۹۵ میلادی، او نخستین نمونه خودکاتالیزوری نامتقارن (Asymmetric Autocatalysis) را گزارش کرد؛ پدیده‌ای که در آن محصول واکنش، تشکیل خودش را کاتالیز می‌کند و کایرالیته (دست‌سانی) اولیه را به‌شدت تقویت می‌کند. این واکنش می‌تواند یک ناخالصی ناچیز (حتی ۰/۰۰۰۰۵٪) را به خلوص بالای ۹۹/۵ درصد برساند. این کشف پیامدهای عمیقی برای درک منشأ هم‌دستی (Homochirality) در طبیعت و سنتز داروهای تک‌انانتیومری دارد.
جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵ به سوسومو کیتاگاوا، ریچارد رابسون و عمر یاغی تعلق گرفت که نوع جدیدی از معماری مولکولی ابداع کردند. ساختارهایی که آن‌ها خلق کردند، چارچوب‌های آلی‌فلزی، حاوی حفره‌های بزرگی هستند که مولکول‌ها می‌توانند به داخل آن‌ها نفوذ کنند و خارج شوند. پژوهشگران از این ساختارها برای برداشت آب از هوای بیابان، استخراج آلاینده‌ها از آب، جذب دی‌اکسیدکربن و ذخیره‌سازی هیدروژن استفاده کرده‌اند.
تعداد جوایز و برندگان: جایزه نوبل شیمی از سال ۱۹۰۱ تا ۲۰۲۵ میلادی، ۱۱۷ بار اهدا شده و به ۱۹۸ نفر رسیده است. از این تعداد، فردریک سَنگِر (۱۹۵۸ و ۱۹۸۰) و بَری شارپلِس (۲۰۰۱ و ۲۰۲۲) دو بار این جایزه را دریافت کرده‌اند؛ بنابراین در مجموع ۱۹۶ فرد موفق به کسب نوبل شیمی شده‌اند؛
نحوه توزیع جایزه: از ۱۱۷ جایزه اهداشده، ۶۳ جایزه فقط به یک برنده، ۲۵ جایزه بین دو نفر و ۲۹ جایزه بین سه نفر تقسیم شده است؛
زنان برنده نوبل شیمی: ۸ زن موفق به دریافت نوبل شیمی شده‌اند که عبارت‌اند از ماری کوری، ایرِن ژولیوکوری (فرزند ماری کوری و پی‌یِر کوری)، دوروتی هاجکین، عادا یونات، فرانسیس آرنولد، جنیفر دودنا، امانوئل شَرپانتیه و کارولین برتوزی؛
تنها برنده در دو رشته: ماری کوری تنها شخصی است که در دو رشته علمی مختلف (فیزیک در سال ۱۹۰۳ میلادی و شیمی در سال ۱۹۱۱ میلادی) نوبل گرفته است؛
جوان‌ترین برنده: فردریک ژولیو جوان‌ترین برنده جایزه نوبل شیمی بود که در سال ۱۹۳۵میلادی، هنگامی که ۳۵ ساله بود به همراه همسرش ایرِن ژولیو کوری، به دلیل کشف و سنتز مصنوعی عناصر رادیواکتیو جدید این جایزه را از آن خود کرد؛
مسن‌ترین برنده: جان بی. گودیناف، در سال ۲۰۱۹ میلادی در ۹۷سالگی، عنوان مسن‌ترین برنده جایزه نوبل شیمی را به خود اختصاص داد. وی به همراه دو دانشمند دیگر (استنلی ویتینگهام و آکیرا یوشینو) که هریک در اختراع و توسعه باتری لیتیوم‌یون نقشی داشتند، این جایزه را دریافت کرد؛
پدر سلاح شیمیایی: فریتس هابر در سال ۱۹۱۸ میلادی، نوبل را برای سنتز آمونیاک دریافت کرد، اما با توجه به استفاده از گاز کلر در جنگ جهانی اول، از وی به‌عنوان پدر سلاح شیمیایی یاد می‌شود.
مراسم اعلام جوایز نوبل امسال از ۵ تا ۱۲ اکتبر/ ۱۳ تا ۲۰ مهر ۱۴۰۵ برگزار می‌شود. بنا به اعلام بنیاد نوبل، همه این مراسم به صورت زنده از کانال‌های رسمی دیجیتال این بنیاد پخش خواهد شد.
اسامی برندگان جایزه نوبل پزشکی دوشنبه ۱۳ مهر و برنده جایزه نوبل فیزیک سه‌شنبه ۱۴ مهر اعلام شد. بر اساس تقویم منتشر شده، سایر جوایز نیز به ترتیب زیر اعلام خواهند شد:
نوبل ادبیات، پنجشنبه ۸ اکتبر/ ۱۶ مهر؛
نوبل صلح، جمعه ۹ اکتبر/ ۱۷ مهر؛
نوبل علوم اقتصادی، دوشنبه ۱۲ اکتبر/ ۲۰ مهر.