رودخانهها و نهرهای زلال آلاسکا در سالهای اخیر به رنگ نارنجی و زنگزده درآمدهاند؛ پدیدهای که پژوهشگران آن را به ذوب لایههای منجمد خاک در اثر گرمایش اقلیم و ورود غلظتهای بالای فلزات به آبراههها مرتبط میدانند.
به گزارش سیناپرس، در رشتهکوه بروکس آلاسکا، جایی که رودخانهها و دریاچههای بکر از میان مناطق دورافتاده عبور میکنند، تغییر رنگ آب از سال ۲۰۱۸ توجه دانشمندان را به خود جلب کرد. بررسیهای جدید نشان میدهد این تغییر رنگ تنها یک پدیده ظاهری نیست و میتواند نشانه ورود گسترده فلزات و ترکیبات اسیدی به رودخانهها باشد.
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، دیویس، در مطالعهای که در مجله AGU Advances منتشر شده، نمونههای آب را طی سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ از شش حوزه آبخیز در رشتهکوه بروکس بررسی کردند.
نتایج نشان داد ذوب پرمافراست باعث میشود آب به لایههایی از خاک و سنگ نفوذ کند که برای هزاران سال در حالت یخزده باقی ماندهاند. تماس آب با مواد معدنی موجود در این لایهها و اکسید شدن آنها میتواند فلزاتی مانند آهن، آلومینیوم، منگنز، روی، نیکل، کادمیوم و برخی عناصر نادر خاکی را آزاد کند.
در برخی نقاط، آب رودخانه آنقدر اسیدی و سرشار از فلزات بوده که ویژگیهایی مشابه زهآب اسیدی معادن فلزی داشته است؛ این در حالی است که در اطراف این رودخانهها هیچ معدن فعالی وجود ندارد.
یکی از شدیدترین تغییرات در رودخانه سالمون مشاهده شد؛ جایی که ورود یکی از جریانهای آلوده، غلظت فلزات را تا ۷۰ برابر سطح معمول افزایش داد و آثار آن حتی در فاصله حدود ۹۷ کیلومتری پاییندست نیز قابل مشاهده بود.
پژوهشگران همچنین افزایش قابلتوجه سولفات و روی را پس از تابستان ۲۰۱۹، که گرمترین تابستان ثبتشده آلاسکا تا آن زمان بود، شناسایی کردند. زمستان پربرف پس از آن نیز احتمالاً با جلوگیری از یخزدن مجدد خاک، شرایط را برای نفوذ عمیقتر آب و تماس آن با مواد معدنی فراهم کرده است.
این پدیده تنها به آلاسکا محدود نیست. از سال ۲۰۱۸، گزارشهایی از هزاران محل مشابه در مناطق دارای پرمافراست آمریکای شمالی منتشر شده و ورود زهآب اسیدی و فلزات به بیش از ۲۰۰ رودخانه و نهر در مناطق قطبی و شمالی مشاهده شده است.
پیامدهای زیستمحیطی این تغییرات نیز قابل توجه است. اسیدی شدن آب و افزایش فلزات میتواند به اکوسیستمهای آبی آسیب بزند و در برخی مناطق، کاهش پوشش گیاهی و از بین رفتن ماهیهایی مانند سالمون و ماهی سفید گزارش شده است.
رودخانهها و ماهیهای آنها برای بسیاری از جوامع روستایی قطب شمال، از جمله جوامع بومی آلاسکا، اهمیت حیاتی دارند. با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که در منطقه مورد مطالعه هنوز مرگ گسترده ماهیها یا آسیب مستقیم به آب آشامیدنی روستاها گزارش نشده است.
دانشمندان معتقدند «رودخانههای زنگزده» نشانهای از تغییری هستند که پیشتر در ارزیابیهای مربوط به پیامدهای گرمایش زمین در قطب شمال پیشبینی نشده بود و اکنون در مناطق مختلف دارای پرمافراست در حال مشاهده است.