دانشمندان پس از چند دهه به محل دفن بیش از ۱۵۰ هزار تن پسماند رادیواکتیو در اعماق اقیانوس اطلس بازگشتند و دریافتند بخشی از بشکههای حاوی این مواد فرسوده شده و محتویات آنها به بستر اقیانوس راه پیدا کرده است.
به گزارش خبرگزاری علم و فرهنگ (سیناپرس)، اروپا بین سالهای ۱۹۴۹ تا ۱۹۸۲ بیش از ۲۰۰ هزار بشکه پسماند رادیواکتیو کمفعالیت را در بخشهایی از اقیانوس اطلس تخلیه کرد. این بشکهها عمدتاً در عمق ۳ تا ۵ هزار متری قرار گرفتند و مجموع وزن پسماندهای آنها بیش از ۱۵۰ هزار تن برآورد شده است.
اکنون پژوهشگران پروژه NODSSUM با هدف بررسی سرنوشت این پسماندها و تأثیر احتمالی آنها بر اکوسیستم دریایی، محل دفن را بررسی کردهاند.
در نخستین مأموریت این پروژه در ژوئن ۲۰۲۵، یک وسیله نقلیه زیردریایی خودکار به نام UlyX کف اقیانوس را بررسی کرد و در مدت یک ماه ۳۳۵۵ بشکه را شناسایی و نقشهبرداری کرد. یک سال بعد، پژوهشگران با زیردریایی سرنشیندار Nautile بیش از ۲۰ بار تا عمق حدود ۴۷۰۰ متری فرود رفتند تا وضعیت بشکهها و محیط اطراف آنها را از نزدیک بررسی کنند.
مشاهدات نشان داد برخی بشکهها بهشدت دچار خوردگی و فرسایش شدهاند و مواد داخل آنها بهصورت قابل مشاهده روی رسوبات اطراف پخش شده است. در این میان، یک پدیده غیرمنتظره نیز توجه پژوهشگران را جلب کرد: بشکهها به زیستگاه موجودات دریایی تبدیل شدهاند.
شقایقهای دریایی، اسفنجها، خیارهای دریایی، ماهیها و سختپوستان در اطراف بشکهها زندگی میکنند و برخی از آنها، از جمله خرچنگها، از این سازههای مصنوعی بهعنوان پناهگاه استفاده میکنند.
این وضعیت پرسش مهمی را ایجاد کرده است: آیا مواد رادیواکتیو نشتکرده از بشکهها وارد بدن این موجودات شدهاند؟
بررسیهای اولیه نشان داد کبالت-۶۰ و نیوبیوم-۹۴ در اطراف محل دفن وجود دارد و میزان سزیم-۱۳۷ و آمریسیوم-۲۴۱ نیز بالاتر از سطح پسزمینه ناشی از آزمایشهای هستهای جوی و حوادث گذشته بوده است.
با این حال، پژوهشگران هنوز درباره میزان تجمع این مواد در بدن موجودات دریایی به نتیجه نهایی نرسیدهاند. آنها از آب، رسوبات، میکروارگانیسمها و جانوران اطراف بشکهها نمونهبرداری کردهاند و این نمونهها اکنون در حال بررسی است.
نکته قابل توجه این است که با وجود شناسایی مواد رادیواکتیو در اطراف بشکهها، میزان فعالیت پرتوزایی در نمونهها به حدی نبود که برای دانشمندان حاضر در مأموریت، خطر جدی از نظر حفاظت پرتویی ایجاد کند و تجهیزات زیردریایی نیز نشانهای از آلودگی نشان ندادند.
پژوهشگران تأکید میکنند این یافته به معنای بیخطر بودن پسماندها نیست؛ بلکه اکنون برای نخستینبار اطلاعات دقیقتری از محل هزاران بشکه و وضعیت محیط اطراف آنها در اختیار است. بررسی نمونهها میتواند مشخص کند این میراث هستهای چند دههای چه اثری بر اکوسیستم اعماق اقیانوس گذاشته است.