کارشناس منابع طبیعی، با اشاره بر ضرورت کاهش وابستگی به جنگلهای طبیعی برای تأمین چوب، توسعه زراعت چوب را یکی از مسیرهای تأمین نیاز صنایع و حفاظت از جنگلها دانست و بر شکلگیری زنجیرهای از تولید تا فرآوری و مصرف تأکید کرد.
به گزارش سیناپرس، نیاز کشور به چوب از یک سو و ضرورت حفاظت از جنگلهای طبیعی از سوی دیگر، تأمین چوب را به یکی از چالشهای مهم مدیریت منابع طبیعی تبدیل کرده است، اما چگونه میتوان نیاز صنایع به چوب را تأمین کرد، بدون آنکه فشار بیشتری بر جنگلهای طبیعی وارد شود؟
رضا میرزایی، کارشناس منابع طبیعی، در گفتوگویی خبری با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در تأمین چوب مورد نیاز کشور، گفت: زراعت چوب باید جایگزین فشار بر جنگلهای طبیعی شود و توسعه این بخش میتواند بهعنوان یکی از سیاستهای مکمل حفاظت، احیا و صیانت از منابع جنگلی کشور مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به اینکه جنگلهای طبیعی کارکردی فراتر از تأمین چوب دارند، افزود: این عرصهها در حفظ تعادل اکولوژیک، تنظیم چرخه آب، حفاظت از خاک، ذخیرهسازی کربن، حفظ تنوع زیستی و تأمین خدمات حیاتی اکوسیستمی نقش دارند و نمیتوان آنها را صرفاً از منظر اقتصادی و تولید چوب مورد ارزیابی قرار داد.
میرزایی ادامه داد: جنگل طبیعی یک سرمایه ملی و بیننسلی است و حفاظت از آن نیازمند سیاستهای بلندمدت و مدیریت پایدار است؛ بنابراین هر سیاستی که بتواند نیاز اقتصادی به چوب را از عرصههای طبیعی جدا کند، میتواند به کاهش فشار بر این اکوسیستمها کمک کند.
هر عرصهای مناسب زراعت چوب نیست
این کارشناس منابع طبیعی با اشاره به چارچوب برنامه هفتم پیشرفت گفت: حفظ، احیا و توسعه جنگلها در چارچوب مدیریت پایدار مورد توجه قرار گرفته و بهرهبرداری چوبی از جنگلهای طبیعی ممنوع شده است؛ بنابراین تأمین نیاز چوبی کشور باید از مسیرهایی دنبال شود که کمترین فشار را بر اکوسیستمهای طبیعی وارد کند.
وی افزود: در این شرایط، زراعت چوب میتواند بخشی از نیاز صنایع را تأمین کند؛ البته مشروط بر اینکه این فعالیت به شکل علمی، اقتصادی و متناسب با ظرفیتهای هر منطقه توسعه پیدا کند.
میرزایی تأکید کرد: توسعه زراعت چوب صرفاً به معنای افزایش سطح زیرکشت نیست، بلکه باید از مرحله شناسایی عرصه مناسب آغاز شود و تا انتخاب گونه، تولید نهال استاندارد، کاشت و نگهداری، حفاظت، برداشت اصولی، فرآوری و اتصال به صنایع مصرفکننده ادامه پیدا کند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به ظرفیتهای سرزمین در اجرای طرحهای زراعت چوب اظهار کرد: انتخاب عرصه باید بر اساس مطالعات کارشناسی و پهنهبندی انجام شود و شرایط اقلیمی، منابع آب، ظرفیت خاک و ارزشهای اکولوژیک منطقه در این انتخاب مورد توجه قرار گیرد.
میرزایی افزود: توسعه زراعت چوب نباید به قیمت ایجاد فشار مضاعف بر منابع آب یا تغییر کاربری عرصههایی باشد که دارای ارزشهای حفاظتی و اکولوژیک هستند؛ بنابراین پیش از اجرای طرح باید مشخص شود که چه گونهای، در چه عرصهای و با چه میزان نیاز آبی قابلیت توسعه دارد.
زراعت چوب بدون زنجیره اقتصادی پایدار نمیماند
این کارشناس منابع طبیعی با اشاره به ضرورت اقتصادی شدن زراعت چوب گفت: اگر تولید چوب از بازار و صنایع مصرفکننده جدا باشد، نمیتوان انتظار داشت این فعالیت در بلندمدت توسعه پیدا کند.
وی ادامه داد: شکلگیری زنجیرهای که تولیدکننده، سرمایهگذار، بخش فرآوری و صنایع مصرفکننده را به یکدیگر متصل کند، میتواند زمینه سرمایهگذاری در این حوزه را تقویت و امکان برنامهریزی برای تولید پایدار چوب را فراهم کند.
میرزایی همچنین استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و جوامع محلی را در این زمینه مهم دانست و افزود: ورود مردم و سرمایهگذاران میتواند ضمن کاهش فشار مالی بر دولت، به ایجاد اشتغال و درآمد پایدار در مناطق روستایی کمک کند.
وی تأکید کرد: قراردادهای مربوط به زراعت چوب باید شفاف، اقتصادی و مدتدار باشند و در کنار تأمین حقوق سرمایهگذار و بهرهبردار، نظارت حاکمیتی بر عرصه و نحوه بهرهبرداری نیز حفظ شود.
از سطح زیرکشت تا بهرهوری آب
این کارشناس منابع طبیعی خاطرنشان کرد: رویکرد آینده در زراعت چوب نباید صرفاً بر افزایش سطح زیرکشت متمرکز باشد، بلکه باید تولید پایدار، بهرهوری آب، افزایش بهرهوری عرصه، ایجاد زنجیره ارزش و همزمان حفاظت از منابع طبیعی را دنبال کند.
به نقل از برنا، وی گفت: موفقیت زراعت چوب زمانی محقق میشود که این فعالیت از یک طرح صرفاً درختکاری فراتر رفته و به سازوکاری برای تأمین بخشی از نیاز صنایع، کاهش فشار بر جنگلهای طبیعی، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد محلی تبدیل شود.
میرزایی در پایان پیشنهاد کرد برای هماهنگ کردن این اقدامات، «طرح جامع ملی زراعت چوب» با محوریت پهنهبندی عرصههای مستعد، انتخاب گونههای متناسب، تأمین آب پایدار، جذب سرمایهگذاری، توسعه صنایع مرتبط و استقرار نظام هوشمند پایش و حفاظت تدوین و در سطح کشور اجرایی شود.