رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) با بیان اینکه پاشنه آشیل ارتباط دانشگاه با جامعه، دولت و صنعت این است که زبان یکدیگر را به خوبی نمیفهمند، گفت: به نهادهای حد واسطی نیازمندیم که بتوانند این رابطه را شکل دهند.
به گزارش سیناپرس، فاصله میان دانشگاه و صنعت و جامعه، یکی از چالشهای قدیمی نظام پژوهش کشور است؛ بسیاری از پژوهشها در دانشگاهها انجام میشوند، اما لزوماً به نیازهای واقعی جامعه، صنعت و دستگاههای اجرایی پاسخ نمیدهند. در این میان، نبود سازوکاری برای شناسایی نیازها و رساندن آنها به پژوهشگران، یکی از حلقههای مفقوده ارتباط میان دانشگاه و سایر بخشهای جامعه به شمار میرود.
در گفتوگو با محمد حسنزاده، رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، به بررسی دلایل فاصله میان دانشگاه، دولت، جامعه و صنعت پرداختیم. به عقیده او ایده «کارگزاران یا دلالان دانش» حلقه مفقوده میان دانشگاه و صنعت، جامعه و دولت است و این سازوکار میتواند پژوهشهای دانشگاهی را به حل مسئله، تولید فناوری و خدمت تبدیل کند و حتی مسیر تازهای برای درآمدزایی دانشگاهها ایجاد کند.
محمد حسنزاده در گفتوگویی خبری با اشاره به فاصله میان پژوهشهای دانشگاهی و نیازهای جامعه، گفت: یکی از چالشهای نظام پایاننامه و رساله در کشور، فاصله میان موضوعات پژوهشی دانشگاهها و نیازهای واقعی صنعت، جامعه و دولت است. در کشورهای پیشرفته، این فاصله تا حد زیادی از طریق «ترجمان دانش» و ایجاد نهادهای واسط و کارگزاران دانش کاهش یافته است؛ نهادهایی که وظیفه آنها شناسایی نیازهای جامعه، دولت و صنعت و برقراری ارتباط میان این نیازها و ظرفیتهای پژوهشی دانشگاهها است.
«کارگزاران دانش»؛ حلقه مفقوده ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه
حسنزاده با اشاره به نقش «ترجمان دانش» در پیوند میان پژوهشهای دانشگاهی و نیازهای جامعه، اظهار کرد: در کشورهای پیشرفته، نهادهای واسطی تحت عنوان «کارگزاران یا دلالان دانش» یا Knowledge Brokers شکل گرفتهاند که وظیفه آنها شناسایی نیازهای جامعه، دولت و صنعت و برقراری ارتباط میان این نیازها و ظرفیتهای پژوهشی دانشگاهها است.
وی افزود: کارگزاری دانش میتواند توسط شرکتهای بخش خصوصی یا سازمانهای مردمنهاد انجام شود. این مجموعهها بهصورت مستمر و دائمی با صنعت، جامعه یا دولت در ارتباط هستند و نیازهای پژوهشی آنها را میدانند.
پاشنه آشیل ارتباط دانشگاه با جامعه، دولت و صنعت این است که زبان یکدیگر را به خوبی نمیفهمند و قرار هم نیست بفهمند، چون دانشگاه کار خودش را میکند و طرف مقابل نیز درگیر مشکلات خودش است
رئیس ایرانداک با تاکید بر لزوم آشنایی کارگزار دانش با ادبیات و مسائل دانشگاه و صنعت، گفت: کارگزار دانش با زبان دولت و صنعت آشنا است و از یک سو زبان و نیازهای مدیران، صنعت و جامعه را میشناسد و از سوی دیگر با فضای علمی دانشگاه و فرایندهایی مانند تصویب پروپوزال و سمینارهای دانشجویی آشنایی دارد.
وی تصریح کرد: کارگزار دانش با شناسایی ارتباط میان یک نیاز در صنعت، جامعه یا دولت و یک ظرفیت پژوهشی در دانشگاه، این دو را به یکدیگر متصل میکند و زمینه تبدیل پژوهش دانشگاهی به راهحل، فناوری یا خدمت را فراهم میسازد.
مدل درآمدی جدید برای دانشگاهها با استفاده از دلالان دانش
رئیس ایرانداک درباره منافع ایجاد سازوکار «کارگزاری دانش»، اظهار کرد: در این مدل، همه طرفها از ارتباط میان دانشگاه و جامعه، دولت و صنعت منتفع میشوند؛ صنعت و دولت مسئله خود را حل میکنند، دانشگاه پژوهشهای خود را به نیازهای واقعی جامعه متصل و دانش کاربردی خود را عرضه میکند و کارگزار دانش نیز از محل این ارتباط، سهمی از درآمد حاصل را دریافت میکند.
وی با اشاره به درآمدزایی برای دانشگاه از طریق کارگزاری دانش، افزود: یکی از استادان در یکی از کشورهای پیشرفته که حدود هشت سال پیش در کارگاه مشترکی درباره «ترجمان دانش» و «کارگزاران دانش» با او همکاری داشتیم، اعلام کرد که دانشگاه محل فعالیتش در یک سال حدود ۹۰ میلیون دلار از محل کارگزاری دانش درآمد داشته و از طریق اتصال یک مسئله فراگیر اجتماعی به مراکز پژوهشی، به حل آن کمک کرده است.
حسنزاده با بیان اینکه چنین سازوکاری هنوز در کشور شکل نگرفته است، گفت: ما اکنون این سازوکار را در کشور نداریم و پاشنه آشیل ارتباط دانشگاه با جامعه و دولت این است که این دو، زبان یکدیگر را به خوبی نمیفهمند و قرار هم نیست بفهمند، چون دانشگاه کار خودش را میکند و طرف مقابل نیز درگیر مشکلات خودش است.
وی تأکید کرد: ایجاد نهادهای واسط و کارگزاران دانش میتواند این فاصله را کاهش دهد و زمینه تبدیل دانش به فناوری، خدمت و ثروت و در نهایت بهرهبرداری اقتصادی و اجتماعی از ظرفیتهای پژوهشی دانشگاهها را فراهم کند.
دانشگاهها باید آغازگر ایجاد سازوکار کارگزاری دانش باشند
رئیس ایرانداک در پاسخ به این سوال که با توجه به تعدد نهادهای تصمیمگیر و سیاستگذار در حوزه علم و فناوری ایران، کدام نهاد باید متولی ایجاد نهادهای واسط باشد، گفت: تعیین متولی و تقسیم وظایف میان نهادهای فعال در این حوزه، از دشوارترین بخشهای سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری است و تجربه نشان میدهد نگاشت نهادی یکی از مشکلترین و شاید ناموفقترین زمینههای سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در کل جهان و به صورت ویژه در کشور ما است.
وی با اشاره به نقش دانشگاهها در این حوزه افزود: به نظر من میتوان این فرایند را از دانشگاهها آغاز کرد؛ چراکه دانشگاهها به واسطه ساختار هیئت امنایی، از اختیار کافی برای تصمیمگیری و ایجاد چنین سازوکارهایی برخوردارند.
وی با بیان اینکه ایجاد چنین سازوکاری با قوانین و مقررات موجود امکانپذیر است و دانشگاهها میتوانند آغازکننده این فرایند باشند، افزود: پس از شکلگیری این سازوکار نیز وزارت علوم و سایر نهادهای مرتبط میتوانند در زمینه سیاستگذاری، هماهنگی، نظارت و پایش وارد شوند تا از بروز تضاد منافع و مشکلات احتمالی جلوگیری شود.
حسنزاده خاطر نشان کرد: این فرآیند میتواند از استاد، دانشکده یا دانشگاه آغاز شود و برای همه طرفها منفعت ایجاد کند؛ دانشگاه از درآمد حاصل از انتقال دانش، استاد و دانشجو از دستاورد مالی و اعتباری پژوهش و کارگزار دانش نیز از سهم خود در این فرایند منتفع میشوند.
وی با اشاره به ظرفیتهای قانونی موجود گفت: قانون جهش تولید دانشبنیان نیز ظرفیتهای قابل توجهی، از جمله در زمینه مشوقها و معافیتهای مالیاتی، برای مشارکت دولت و بخش خصوصی فراهم کرده است که میتوان از این ظرفیتها برای توسعه کارگزاری دانش و تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه استفاده کرد.
پسادکتری میتواند حلقه اتصال صنعت و دانشگاه باشد
عضو هیئتعلمی دانشگاه تربیت مدرس، توسعه پژوهشهای پسادکتری را یکی دیگر از راهکارهای تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت دانست و افزود: پژوهشهای پسادکتری در ایران رونق چندانی ندارد، هرچند قوانین و مقررات مختلفی برای توسعه آن وجود دارد.
وی با بیان اینکه پژوهشهای پسادکتری میتوانند شیرازهبند و نقطه اتصال ارتباط بین صنعت و دانشگاه باشند، گفت: پژوهشگری که دوره دکتری را به پایان رسانده، موضوع پژوهشی، دستاورد و تجربه مشخصی دارد و ممکن است در جریان پژوهش خود یک نیاز را شناسایی کرده باشد. چنین فردی میتواند این مسیر را در قالب پژوهش پسادکتری ادامه دهد و زمینه ارتباط میان دستاوردهای پژوهشی و نیازهای صنعت را فراهم کند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) با اشاره به تأکید رئیسجمهور بر ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه، تصریح کرد: سیاست دولت در سپردن مسئولیت حل مسائل کشور به دانشگاهها و تأکید بر کار کارشناسی، امری ستودنی و هم امری بسیار لازم است.
نقش ایرانداک در اتصال نیازهای صنعت به دانشگاه
وی در خصوص نقش ایرانداک در ارتباط دانشگاه و صنعت، افزود: ایرانداک میتواند نقش پررنگی در این زمینه داشته باشد؛ برای نمونه، برای سازمانهای مختلف رابط کاربری ویژه و سفارشی ایجاد کردهایم تا این سازمانها در جریان پیشنهادهای پژوهشی تصویبشده در دانشگاهها که با حوزه کاری آنها مرتبط است، قرار گیرند. وقتی سازمانها از این پیشنهادهای پژوهشی مطلع میشوند، میتوانند با دانشجوی مربوط ارتباط برقرار کنند و از او بخواهند پژوهش خود را بر اساس نیاز واقعی آنها تعریف یا تکمیل کند.
به نقل از ایسنا، حسنزاده یکی دیگر از اقدامات ایرانداک را همکاری با صداوسیما در راهاندازی برنامه «پایاننامه» عنوان کرد و گفت: پایاننامههایی که در دانشگاههای مختلف قابلیت ارائه و پخش دارند، پس از ثبت در ایرانداک و تصمیمگیری مشترک با صداوسیما، در این برنامه شبکه چهار معرفی میشوند.
وی با بیان اینکه این برنامه با استقبال و بیننده خوبی همراه بوده است، اظهار کرد: بهویژه از سوی صنعت، افرادی پس از دفاع از پایاننامهها با ایرانداک تماس گرفتهاند و خواستار تکمیل یا ادامه پژوهشهای ارائهشده شدهاند.