اگر از یک دانشجوی گردشگری بپرسیم «گردشگری ورزشی یعنی چه؟»، احتمالاً اولین پاسخ، سفر برای تماشای یک مسابقه فوتبال یا شرکت در یک رویداد ورزشی خواهد بود. اما ماجرا بسیار بزرگتر از این است.
تصور کنید یک مسابقه ورزشی در یک منطقه کوهستانی برگزار میشود؛ ورزشکاران و تیمها وارد مقصد میشوند، هواداران به دنبال آنها سفر میکنند، هتلها و اقامتگاهها فعال میشوند، رستورانها، حملونقل، فروشگاهها و کسبوکارهای محلی رونق میگیرند و در نهایت، گردشگری با ورزش گره میخورد. اینجاست که «ورزش» از یک فعالیت صرفاً ورزشی، به یک محرک اقتصادی و گردشگری تبدیل میشود.
در این خصوص، مهدیه شهرابی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ، در یادداشتی به بررسی ظرفیتها و الزامات توسعه گردشگری ورزشی در ایران پرداخته است.
گردشگری ورزشی را میتوان یکی از حوزههای مهم و رو به توسعه صنعت گردشگری دانست؛ حوزهای که در آن، ورزش تنها یک فعالیت نیست، بلکه میتواند بهانهای برای سفر، تجربه مقصد و شکلگیری جریان اقتصادی در یک منطقه باشد. از این منظر، رویدادهای ورزشی فرصتی برای پیوند میان ظرفیتهای ورزشی، فرهنگی، طبیعی و گردشگری مقصد ایجاد میکنند.
ایران با برخورداری از تنوع اقلیمی و فرهنگی، ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه این نوع گردشگری دارد. از مناطق کوهستانی و برفی تا کویر، جنگل و دریا، هر یک میتوانند زمینهساز شکلگیری تجربهها و رویدادهای متفاوت ورزشی باشند. در کنار این ظرفیتهای طبیعی، میراث فرهنگی و ورزشی مناطق مختلف کشور نیز میتواند در طراحی محصولات گردشگری ورزشی مورد توجه قرار گیرد.
در این میان، برندینگ مقصد اهمیت ویژهای پیدا میکند. زمانی که یک منطقه بتواند ظرفیت منحصربهفرد خود را شناسایی و آن را در قالب یک تجربه مشخص به گردشگر معرفی کند، امکان شکلگیری یک هویت گردشگری متمایز نیز افزایش مییابد. رویدادهای ورزشی میتوانند یکی از ابزارهای مؤثر در این مسیر باشند؛ چرا که رویداد، علاوه بر ایجاد انگیزه سفر، امکان روایت و معرفی ویژگیهای مقصد را نیز فراهم میکند.
از سوی دیگر، توسعه گردشگری ورزشی را نباید صرفاً در جذب گردشگران بینالمللی جستوجو کرد. بازار داخلی میتواند نقطه اتکای مهمی برای توسعه این حوزه باشد. تنوع مقاصد، علاقهمندی جامعه به ورزش و ظرفیت سفرهای داخلی این امکان را فراهم میکند که با طراحی رویدادها و تجربههای متناسب، جریان جدیدی از سفر در میان شهرها و مناطق مختلف کشور شکل بگیرد.
البته تحقق این ظرفیت نیازمند نگاهی فراتر از یک رویداد یا یک فعالیت ورزشی است. گردشگری ورزشی یک بازار چندبخشی است که ورزشکار، تماشاگر، هوادار، حملونقل، اقامت، خدمات گردشگری، جامعه محلی و نهادهای ورزشی و گردشگری را در کنار یکدیگر قرار میدهد. بنابراین، موفقیت آن مستلزم هماهنگی میان این اجزا و تدوین برنامههای بازاریابی متناسب با ویژگیهای هر مقصد است.
در این مسیر، رویکرد منطقهای میتواند اهمیت زیادی داشته باشد. تنوع اقلیمی و فرهنگی ایران این امکان را فراهم میکند که به جای یک الگوی واحد، برای هر منطقه بر اساس ظرفیتهای بومی، بازار هدف و ویژگیهای مقصد، راهبرد مشخصی برای گردشگری ورزشی تعریف شود.
در نهایت، آینده گردشگری ورزشی را باید در پیوند میان «ظرفیت» و «تجربه» جستوجو کرد؛ ظرفیتی که در طبیعت، فرهنگ و ورزش ایران وجود دارد و تجربهای که با برنامهریزی، طراحی رویداد، برندینگ و بازاریابی میتواند برای گردشگر خلق شود. اگر این اجزا در یک چارچوب یکپارچه قرار گیرند، گردشگری ورزشی میتواند نهتنها به توسعه بازار گردشگری، بلکه به تقویت اقتصاد محلی و معرفی ظرفیتهای متنوع شهرها و مناطق ایران نیز کمک کند.