احتمالاً شما هم شنیدهاید که خودروهای برقی آلودگی ندارند؛ اما آیا واقعاً چنین است؟ اگر برای تولید باتری مواد معدنی استخراج شود، کارخانه با سوخت فسیلی کار کند و برق خودرو از نیروگاه زغالسنگ تأمین شود، آیا باز هم میتوان آن را خودروی پاک نامید؟ پاسخ علمی به این سوال کمی پیچیده است: خودروهای برقی آلودگی را حذف نمیکنند، بلکه بخش بزرگی از آن را از خیابان به مراحل دیگری از چرخه عمر خودرو منتقل میکنند؛ با این حال، در اغلب شرایط، مجموع انتشار آنها همچنان کمتر از خودروهای بنزینی و دیزلی است.
به گزارش سیناپرس، این روزها صحبت از مزایای خودروهای برقی و مفید بودن آن ها برای محیط زیست مطرح می شود. برای بررسی دقیق این موضوع قصد داریم به مقایسه دو مدل خودروهای سنتی مبتنی بر بنزین و خودروهای برقی بپردازیم. برای انجام یک مقایسه واقعی نباید فقط به خروجی اگزوز آن ها نگاه کرد. خودروی بنزینی هنگام حرکت مستقیماً دیاکسیدکربن، اکسیدهای نیتروژن و آلایندههای دیگر منتشر میکند، اما بخش مهمی از انتشار آن پیش از رسیدن بنزین به باک نیز اتفاق افتاده است؛ از استخراج نفت و پالایش گرفته تا حملونقل سوخت.
در مقابل،خودروی برقی هنگام حرکت انتشار آلاینده از طریق اگزوز ندارد؛ اما تولید برق مورد نیاز آن ممکن است با انتشار گازهای گلخانهای همراه باشد. علاوه بر آن، ساخت باتری نیز انرژیبر است و استخراج و فرآوری موادی مانند لیتیوم، نیکل، گرافیت و در برخی شیمیهای باتری کبالت، پیامدهای زیستمحیطی دارد.
بنابراین مقایسه درست باید از «چرخه عمر» خودرو انجام شود؛ یعنی از استخراج مواد اولیه و ساخت خودرو تا مصرف، تعمیر و در نهایت بازیافت.
یکی از جدیدترین ارزیابیهای جامع در این زمینه را شورای بینالمللی حملونقل پاک (ICCT) در سال ۲۰۲۵ انجام داده است. این مطالعه برای خودروهای متوسط فروختهشده در اتحادیه اروپا نشان میدهد خودروهای تمامبرقی باتریدار، با در نظر گرفتن کل چرخه عمر، حدود ۷۳ درصد انتشار گازهای گلخانهای کمتری نسبت به خودروهای بنزینی دارند. در این محاسبه، تولید باتری و خودرو، تولید برق و سوخت، مصرف انرژی، تعمیر و نگهداری و بازیافت نیز لحاظ شده است.
نکته مهم اینجاست که خودروهای برقی در ابتدای عمر خود حتی ممکن است انتشار بیشتری داشته باشند. طبق همین مطالعه، انتشار ناشی از تولید یک خودروی برقی حدود ۴۰ درصد بیشتر از خودروی بنزینی مشابه است که عمدتاً به تولید باتری مربوط میشود. اما این بدهی کربنی در مرحله استفاده بهتدریج جبران میشود و در شرایط مورد مطالعه اتحادیه اروپا، پس از حدود ۱۷ هزار کیلومتر رانندگی مزیت انتشار خودروی برقی بر خودروی بنزینی ایجاد میشود. به عبارت ساده، باتری باعث میشود خودروی برقی با یک «هزینه زیستمحیطی اولیه» متولد شود، اما در طول استفاده معمولاً آن را جبران میکند.
اهمیت منبع تولید انرژی برق
باید توجه داشت که هرچه شبکه تولید برق از زغالسنگ و سوختهای فسیلی فاصله بگیرد و انرژی خورشیدی، بادی، آبی و سایر منابع کمکربن سهم بیشتری پیدا کنند، انتشار چرخه عمر خودروهای برقی نیز کاهش مییابد.
شورای بینالمللی حملونقل پاک در مطالعه ۲۰۲۵ خود بر همین نکته تأکید کرده است. در سناریوی استفاده از برق تجدیدپذیر، انتشار چرخه عمر خودروی برقی در اروپا حدود ۷۸ درصد کمتر از خودروی بنزینی برآورد شده است و این موضوع نشان میدهد که سیاست خودروهای برقی را نمیتوان جدا از سیاست انرژی بررسی کرد.
موضوع مهم دیگر، باتری های مورد استفاده در خودروهای برقی هستند که احتمالاً مهمترین بخش بحث درباره پاک بودن خودروهای برقی است.
به طور کلی استخراج مواد اولیه، مصرف انرژی در کارخانههای باتری و فرآوری مواد معدنی میتواند آثار زیستمحیطی قابل توجهی داشته باشد. بنابراین تصور اینکه «خودروی برقی هیچ آلودگیای در فرایند تولید ندارد» علمی نیست.
یک سوءتفاهم دیگر این است که مردم تصور می کنند هر خودروی برقی الزاماً از هر خودروی احتراقی کممصرفتر است. واقعیت این است که یک خودروی برقی سنگین با باتری بسیار بزرگ، مواد اولیه و انرژی بیشتری برای تولید نیاز دارد و برای حرکت نیز انرژی بیشتری مصرف میکند. در نتیجه، طراحی خودرو اهمیت زیادی دارد.
از منظر زیستمحیطی، ترکیب «برقیسازی، کاهش وزن، افزایش بهرهوری و برق پاک» بسیار مؤثرتر از صرفاً جایگزین کردن یک خودروی بنزینی بزرگ با یک خودروی برقی بسیار سنگین است.
همچنین خودروهای برقی انتشار ناشی از سایش تایر و جاده را به صفر نمیرسانند. بنابراین حتی اگر انتشار اگزوزی حذف شود، مسئله ذرات معلق ناشی از حملونقل جادهای همچنان وجود دارد.
در نهایت اما باید تاکید کرد خودروهای تمامبرقی در شرایط امروزی، در اغلب بازارها گزینهای با انتشار گازهای گلخانهای بسیار کمتر از خودروهای بنزینی و دیزلی هستند. بنابراین تعبیر دقیقتر این نیست که خودروهای برقی پاک هستند، بلکه این است که خودروهای برقی، در صورت تولید و استفاده مناسب، یکی از کمانتشارترین گزینههای موجود برای حملونقل جادهای هستند.
گزارش: احسان محمدحسینی