وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر نقش نهاد علم در پیشرفت و اقتدار کشور گفت: جنگ اخیر نشان داد که اقتدار دفاعی ایران مطمئناً متکی بر اقتدار علمی است و اگر در علم و فناوری کوتاهی کرده بودیم، این توفیقات در عرصه دفاعی حاصل نمیشد.
به گزارش سیناپرس، حسین سیمایی روز شنبه در افتتاحیه یکصدمین اجلاس روسای دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری که در دانشگاه علم و صنعت برگزار شد، با اشاره به تحولات و حوادث یک سال گذشته کشور اظهار داشت: از اجلاس حضوری که سال گذشته در همدان داشتیم تا امروز، اتفاقات تلخ و شیرین بسیاری در این کشور رخ داده است که در رأس آنها شهادت سیاستگذار ارزشمند علم و فناوری و پشتیبان حقیقی نهاد علم، امام شهید حضرت آیتالله العظمی خامنهای و شهدای بسیاری بود که از دست دادیم؛ البته ما آنها را از دست دادیم، اما آنها به وصال رسیدند.
وی افزود: در این دانشگاه نیز شهید عزیز، استاد برجسته دانشگاه را از دست دادیم و وقتی خدمت خانواده محترم ایشان رسیدم، از روحیه و مقاومت این خانواده و البته افتخارات فراوانی که برای ایران عزیز در این دو جنگ رقم خورد، متعجب و تحت تأثیر قرار گرفتم.
سیمایی ادامه داد: البته فرصت تحلیل و بررسی این موضوعات در این جلسه نیست، اما فقط همینقدر افتخار میکنیم که ایران عزیز توانست مرزهای قدرت قدرتمندترین ارتش دنیا را مشخص کند و آن را به چالش بکشد و این افشاگری باعث خوشحالی همه دنیا شده است؛ حتی آنهایی که «سیوفهم علینا» هستند و حتی اروپاییها از اینکه ما توانستیم نشان دهیم قد و اندازه آمریکاییها چیست، خوشحال هستند.
سه موضوع اصلی در اجلاس روسای دانشگاهها
وزیر علوم گفت: بنا دارم در این اجلاس سه موضوع را مطرح کنم؛ البته با توجه به وقت ممکن است هر سه موضوع را در افتتاحیه نتوانیم بررسی کنیم و بعضی از آنها برای اختتام جلسه باقی بماند.
وی افزود: مسئله اول من، دفاع از نهاد علم و دفاع از دانشگاه است؛ موضوع دوم، عملکرد دانشگاه در این دو سال و موضوع سوم برنامههای ما، برنامههایی که انجام شده و برنامههایی که در پیش داریم.
سیمایی تأکید کرد: مهم است که این نهادی را که در خدمت مردم عزیز است، کارکردش را با هم مرور کنیم و این نعمتی را که اکنون به برکت جمهوری اسلامی رشد و نمو پیدا کرده است، بشناسیم.
اقتدار دفاعی کشور متکی به اقتدار علمی است
وی با اشاره به نقش دانشگاه و نهاد علم در اقتدار کشور اظهار داشت: این جنگ، ارزشمندی نهاد علمی را نشان داد. اقتدار دفاعی ما مطمئناً متکی به اقتدار علمی بود. جنگ، جنگ فناوری و تکنولوژی بود. اگر ما در علم و فناوری کوتاهی داشتیم، در دفاع حتماً این توفیقات حاصل نمیشد.
وزیر علوم افزود: ترکیب علم، اقتدار علمی و اقتدار نظامی با هم، این افتخارات را آفرید و البته مقاومت و روحیه مردم نیز در این زمینه شکی نیست.
تربیت نیروی انسانی متخصص؛ یکی از مهمترین کارکردهای دانشگاه
سیمایی یکی از مهمترین کارکردهای نهاد علم را تربیت نیروی انسانی متخصص برای کشور عنوان کرد و گفت: تعیین نیروی انسانی متخصص و کارشناس برای کشور، یکی از مهمترین خدمات نهاد علم است.
وی ادامه داد: اگر نهاد علم هیچ خدمتی نکرده باشد جز اینکه توانسته برای این کشور در هر حوزهای متخصص تربیت کند، از دبیرستان تا بیمارستان، از پزشک تا دارو و دادگستری، صنعت، خدمات و کشاورزی، کافی است. حوزهای نیست که شما ملاحظه بفرمایید و ببینید آنجا نهاد علم حضور ندارد.
وزیر علوم با بیان اینکه دانشگاه را میتوان جامعترین نهاد علمی کشور دانست، گفت: دانشگاه بیش از سه هزار برنامه درسی دارد و تقریباً تمام نیازهای کارشناسی کشور را تأمین میکند. تصور کنید روزی را که ما این نهاد را نداشتیم یا این نهاد به موازات نیازهای کشور ارتقا پیدا نکرده بود.
نقش دانشگاه در ارتقای فرهنگ عمومی کشور
سیمایی، سومین کارکرد و خدمت دانشگاه را ارتقای فرهنگ عمومی کشور دانست و اظهار داشت: دانشگاه غیر از اینکه نیروی انسانی متخصص تربیت میکند، به فرهنگ عمومی، گسترش عقلانیت، گسترش اخلاق و همزیستی و سازگاری در این کشور کمک شایانی کرده است.
وی افزود: بهخصوص به برکت جمهوری اسلامی که این نهاد علمی به اقصی نقاط کشور نیز گسترش پیدا کرد و تا همه مرزهای کشور پیش رفت، امروز ما یک نهاد علم و یک واحد دانشگاهی داریم که فرهنگ را ارتقا داده و عقلانیت را گسترش داده است.
وزیر علوم یادآور شد: در اغتشاشات دیماه، آمار رسمی نشان میدهد که کمترین مشارکتکنندگان در اغتشاش و تخریب، تحصیلکردهها بودهاند. نرخ اغتشاش در میان افراد دارای دیپلم و پایینتر بوده است؛ دانشآموز بودهاند یا تحصیلات کافی نداشتهاند و تحصیلات دانشگاهی نداشتهاند، زیرا کسانی را میتوان تحریک کرد که از سطح دانش خوبی برخوردار نیستند.
سیمایی در ادامه با اشاره به موضوع آمایش آموزش عالی گفت: در پرانتز میگویم، گاهی که از آمایش بهدرستی سخن گفته میشود، من میگویم باید مواظب باشیم این کارکرد توسعه فرهنگی را از دست ندهیم.
ایران از رتبه ۵۴ علمی به رتبه ۱۵ یا ۱۶ جهان رسیده است
وزیر علوم در ادامه به جایگاه علمی ایران در جهان اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از کارکردهای دانشگاه، حضور در میان سرآمدان علمی دنیاست، در سال ۱۹۹۶ میلادی رتبه علمی ایران ۵۴ بوده است، با حدود ۸۵۰ مقاله. از رتبه ۵۴ با ۸۵۰ مقاله، امروز به ۷۵ هزار مقاله و رتبه ۱۵ یا ۱۶ رسیدهایم و معتقدم که میتوانیم بهتر از این باشیم.
وی یادآور شد: تقریباً ایران از دهه ۷۰ تازه وارد تولید علم شده است. قبل از انقلاب، دانشگاه ما فقط آموزشی بود. نهاد دانشگاه، نهاد آموزشی بود و نهاد پژوهش نبود. پژوهشگاه نداشتیم، مجله علمی آنچنانی نداشتیم، تولید مقاله یک فرهنگ عمومی نشده بود.
دانشگاه از پژوهش به فناوری و تولید ثروت رسیده است
وزیر علوم اظهار داشت: دانشگاه در جمهوری اسلامی از مرحله پژوهش به مرحله فناوری نیز قدم گذاشته است. امروز این قدرت و توان را پیدا کردهایم که آموزش را به پژوهش، پژوهش را به فناوری و نوآوری و تجارت و تولید ثروت و ارتقای اقتصاد، یعنی اقتصاد مبتنی بر دانش، پیوند بزنیم.
وی افزود: اکنون ما در دانشگاه، ۶۰ پارک علم و فناوری داریم و بیش از ۱۷۰ هزار فناور در این زیستبوم فعالیت میکنند که اکثریت آنها دانشگاهی هستند، شرکتهای دانشبنیان، هستههای فناور و ۵۰ هزار محصول در پارکهای علم و فناوری تولید میشود و این خروجی دانشگاه است.
محصولات دانشگاه به تابآوری کشور کمک میکنند
وی درخصوص ارتباط دانشگاه و جامعه و صنعت نیز گفت: یکی از مهمترین مصادیق این ارتباط، محصولات دانشگاه است. شرکتهای دانشبنیان، محصول دانشگاه هستند.
وزیر علوم افزود: بیش از ۵۵۸ هزار میلیارد تومان در سال گذشته، یعنی سالی که کشور درگیر دو جنگ بوده، گردش مالی این پارکهای علمی بوده است و از این ۵۰ هزار محصول، ۲ هزار مورد آنها محصولات تحریمی است؛ یعنی به تابآوری کشور نیز کمک کرده است و جدا از اینکه در جنگ پشتوانه دفاع بوده، دانشگاه برای زندگی مردم نیز به صورت روزمره در حال خدمت است.
اعتماد اجتماعی به استادان و دانشگاه بالاست
وزیر علوم اظهار داشت: این کارکردها و خدمات دانشگاه باعث شده که اعتماد اجتماعی به استاد و دانشگاه بالا باشد، اعتماد اجتماعی به استادان تقریبا بالاترین اعتماد از میان اقشار مختلف جامعه هست و اعتماد به دانشگاه از حد متوسط بالاتر است چرا؟ یک دلیل آن، خدماتی است و کارکردهایش است و دلایل دیگر به توانمندی، کارآمدی و سلوک اخلاقی در دانشگاه برمیگردد.
وی تاکید کرد: باید این سرمایه بزرگ نظام را قدر بدانیم و حفظ بکنیم. کمترین بزه و ناهنجاری در دانشگاه رخ میدهد، فساد مالی در دانشگاه نیست نمیگویم صفر هست، هیچ نهاد معصومی ما نداریم جاسوسی در دانشگاه نیست، بنابراین خیلی دلواپس و نگران نباشید
سیمایی ادامه داد: در کل نهاد علم و همه دانشگاههای کشور، روزانه دهها هزار تصمیم، تدریس، تحقیق، جلسه دفاع، مجله و نشریه علمی، رویداد فرهنگی و ورزشی در دانشگاهها برگزار میشود در یک پهنه جمعیتی بیش از ۳ میلیون دانشجو با حضور میلیونها نظارهگر. همه این موبایلها نظارهگر هستند و از هر چیزی یک تصویری ثبت میشود.
وی افزود: با دهها هزار رخداد در این گستره و چند میلیون مراقب، اگر در گوشهای اتفاقی بیفتد، فریاد «وا اسلاما» بلند میشود و بلافاصله توییت و توپخانه شروع میشود که چه شده است.
نباید با یک نقطه تاریک، عملکرد نهاد علم را زیر سوال برد
وزیر علوم تأکید کرد: اگر هدف، مچگیری و تضعیف نهاد علم نیست، اگر ما فریب دشمن نخوردهایم و در زمین دشمن بازی نکنیم، باید بیاییم خیرخواهی کنیم و با حسن نیت، مشکلات را برطرف کنیم.
وی گفت: این خیلی هنر نیست که دهها هزار تصمیم، دهها هزار کلاس و برنامه درسی اجرا میشود و با یک نقطه تاریک، همه چیز را از بین ببریم و همه آنها را زیر سوال ببریم.
سیمایی اظهار داشت: سؤال من این است و به شما میگویم، نهاد علم در ایران، به برکت آن روحیه مقاومت و انرژی که رهبری شهید به این کشور تزریق کردند، پربازدهترین و بهرهورترین دستگاه کشور است.
وزیر علوم با اشاره به وضعیت اعتبارات حوزه تحقیق و توسعه اظهار کرد: چقدر ما به تحقیق و توسعه در این کشور اعتبار میدهیم؟ طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، ۲۳ صدم درصد از تولید ناخالص داخلی صرف پژوهش میشود، در حالی که طبق قانون برنامه هفتم توسعه باید ۲ درصد تخصیص پیدا کند.
وی افزود: طبق سیاستهای علم و فناوری ابلاغی رهبر معظم انقلاب، باید ۴ درصد تولید ناخالص داخلی به تحقیق و توسعه اختصاص پیدا کند. کشورهای رقیب و دشمن ما نیز چندین درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف تحقیق و توسعه میکنند و برخی از آنها کمتر از ۴ درصد به این حوزه اختصاص نمیدهند.
سیمایی ادامه داد: تولید ناخالص داخلی ما تحت تأثیر جنگ و تحریم بسیار پایین آمده است، اما با این حال ۲۳ صدم درصد از آن را صرف تحقیق و توسعه میکنیم و انتظار داریم خروجی علمی کشور در سطح بالایی باشد.
وی با اشاره به وضعیت اعتبارات دانشگاهها و نهاد علم گفت: کل اعتبارات دانشگاهها، پژوهشگاهها، حوزه علم و فناوری، پارکهای علم و فناوری و شرکتهای این حوزه که از دولت دریافت میکنیم، زیر یک میلیارد دلار است. در همین منطقه ما دانشگاهی وجود دارد که به تنهایی یک میلیارد دلار بودجه دارد؛ اسم نمیبرم چون مناسب نیست.
وزیر علوم تأکید کرد: یک دانشگاه با ۱۰ هزار دانشجو در یک کشور، به اندازه کل نهاد علم ما اعتبار دارد؛ در حالی که کل نهاد علم کشور، دانشگاهها، پژوهشگاهها، پارکها و شرکتها را دربرمیگیرد.
سیمایی با اشاره به سهم آموزش عالی از بودجه کشور گفت: سهم ما از بودجه کل کشور تا چند سال قبل حدود ۳.۹ درصد بود، در حالی که اکنون عائله ما بیشتر شده، مأموریتهای ما سنگینتر و وسیعتر شده و تازه بسیاری از این مأموریتها نیز روی کاغذ آمده است؛ بنابراین سؤال این است که چه داریم و چه میگیریم؟
وی افزود: اگر از نهاد علم توقع داریم، این توقع باید متناسب با اختیارات و امکاناتی باشد که در اختیار آن قرار دادهایم. همانطور که در حوزه شخصی میگوییم تکلیف تابع قدرت و توان انسان است، در حوزه عمومی نیز باید همین قاعده را اعمال کنیم؛ اگر از یک سازمان یا ساختار انتظار دارید، باید ببینید چه میزان قدرت و اعتبار به آن دادهاید.
نهاد علم با وجود محدودیتها بهرهورترین نهاد کشور است
وزیر علوم با تأکید بر اینکه با وجود همه این محدودیتها، نهاد علم در ایران بهرهورترین نهاد کشور است، گفت: اثر جنگ و تحریم را هم باید در این زمینه دید.
سیمایی با اشاره به وضعیت تولیدات علمی روسیه اظهار کرد: روسیه یک ابرقدرت نظامی و اتمی است. این کشور در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۳۲ هزار مقاله منتشر کرد، اما به دلیل تحریمها در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۱ درصد کاهش انتشار مقاله داشته است.
وی افزود: ما با همه این احوال، رشد یکدهم درصدی نداشتیم، بلکه رشد ۱.۶ درصدی در انتشار مقالات داشتیم. در سال ۲۰۲۱ در رتبهای قرار داشتیم و از سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ روند کاهشی آغاز شد، اما در سال ۱۴۰۴ با وجود جنگ، ۱.۶ درصد رشد مقاله داشتیم.
سیمایی درباره علت جلو افتادن برخی کشورها از ایران در تعداد مقالات گفت: اینکه چرا با وجود رشد تولید مقاله در ایران، بعضی کشورها از ما جلو افتادند، تحلیل علمی دارد؛ زیرا رشد آنها مضاعف شده است. برخی از این کشورها در انتشار مقاله تا ۴۰ درصد رشد کردهاند، هرچند تعداد مقالاتشان از ما کمتر است.
وی رمز موفقیت دانشگاه را مشابه رمز موفقیت بخش دفاعی کشور دانست و گفت: رمز موفقیت دانشگاه، دفاع است. ما در صنعت دفاعی خوب سرمایهگذاری کردیم و ساختار آن نیز ساختاری بسیار مترقی است. اگر بخواهیم دانشگاه از همه ظرفیتهای خود استفاده و این ظرفیتها را بالفعل کند، هم باید سرمایهگذاری خوبی انجام دهیم و هم ساختار دانشگاه را اصلاح کنیم، نه اینکه آن را تضعیف کنیم.
سیمایی: پول دانشگاه نباید صرف روزنامه و خبرگزاری شود
وزیر علوم با انتقاد از برخی رویکردها در هزینهکرد منابع گفت: ما با این اندک سرمایهای که داریم، همه را صرف دانشگاه و نهاد علم کردهایم. بعضیها پول مردم را صرف روزنامه و خبرگزاری میکنند و تازه مدام هم دانشگاه را میکوبند.
وی افزود: به جای اینکه باعث انسجام شوند، باعث تفرقه در دانشگاه میشوند. پول دانشگاه چرا باید صرف روزنامه و خبرگزاری شود؟ ما پول بیحساب و کتاب و بیمسئولیت نداریم که مدام صرف کنفرانس، سمینار و جلسه شود.
سیمایی با تأکید بر ضرورت توجه به سلامت نهاد علم گفت: دانشگاه سالمترین نهاد علم است؛ البته دانشگاه منزه و معصوم نیست. دارم به صورت نسبی مقایسه میکنم. اگر بزرگواران در دانشگاه یک وقت ناهنجاری دیدند، با وجود میلیونها گوشی مراقب و دهها هزار رویداد، خواهش میکنم اول خودمان را حق مطلق ندانیم، ابتدا خودمان را محاسبه کنیم و مشورت کنیم ببینیم نظر درست چیست.
وی ادامه داد: تحقیق کنید. دانشگاه از تحقیق و بررسی، تفسیر و بررسی اتفاقات پشت صحنه معاف نیست. اگر در گوشی چیزی دیدید، آن را بررسی و اصلاح کنید؛ اگر موضوع علنی است، افشا کنید، اما اگر صرفاً اشاعه فحشا باشد، هم گناه کردهاید و هم فقط عیبها را برملا کردهاید، بدون اینکه اصلاحی انجام دهید.
وزیر علوم خاطرنشان کرد: بسیاری از اتفاقات اجتماعی یک معما هستند و از چند زاویه قابل بررسیاند. اصلاح آنها ساده نیست و با امر و دستور هم صورت نمیگیرد. یک بیماری اجتماعی، یک اتفاق یا رخداد در دانشگاه را باید اجازه دهیم علم بررسی کند؛ بنشینیم و با حضور متخصصان آن حوزه موضوع را بررسی کنیم، نه اینکه صرفاً در اتاقهای دربسته تصمیم بگیریم.
تأکید بر پیوست انسجام اجتماعی در اقدامات دانشگاهها
سیمایی در ادامه با اشاره به آغاز سال تحصیلی گفت: مهر را با مهر آغاز کنیم و با وحدت و انسجام پیش برویم، جمله مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، بسیار طلایی است و باید سرلوحه کار ما قرار گیرد؛ ایشان تأکید کردهاند که هر اقدام فرهنگی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اجتماعی باید پیوست انسجام اجتماعی داشته باشد. هدف باید انسجام باشد.
دانشگاهها باید مسئلهمحور و هوشمند شوند
وزیر علوم با اشاره به تحولات پرشتاب علم و فناوری گفت: ما با تحولات پرشتاب حوزه علم و فناوری و هوش مصنوعی مواجهیم که همه عرصههای زندگی را درنوردیده و آیندهای غیرقابل پیشبینی را پیش روی بشریت قرار داده است.
سیمایی ادامه داد: با این حال، ما یک سال را با دو جنگ و همچنین اعتراضات و اغتشاشات اجتماعی پشت سر گذاشتیم، اما میخواهم بین خودم و خدا بگویم که ما فقط مدیریت روزمره نکردیم و مدام به فکر برنامه و کارهای ماندگار بودیم که اگر فرصت شود، برخی از آنها را بیان خواهم کرد.
وی هدف وزارت علوم را داشتن دانشگاهی «کیفیتر، مسئلهمحور، مهارتمحور، هوشمند، جامعهمحور و دخیل در جریانهای علمی و فناوری دنیا» عنوان کرد و گفت: برنامه هفتم توسعه را سرلوحه کار خود قرار دادهایم و مرتب اجرای این برنامه را پیگیری میکنیم.
به نقل از ایرنا، سیمایی افزود: برنامههای وزیر، معاونان و معاونتهای وزارت علوم در حوزههایی همچون هوش مصنوعی، حکمرانی داده و دادهمحوری، هوشمندسازی وزارت علوم و استفاده از دادههای گرانقیمتی که دانشگاهها در اختیار دارند، بازنگری دروس، اقتصاد آموزش عالی، ارتباط با صنعت، تقویت فناوری، توسعه اقتصاد دانشگاهبنیان، توسعه ارتباط دانشگاه با دولت و جامعه، مأموریتپذیر شدن دانشگاهها، گسترش فعالیتهای فرهنگی، خدمات رفاهی و مسکن دانشگاهیان، حفظ کرامت دانشگاهیان و اداره دموکراتیک و مشارکتی دانشگاه دنبال میشود.
وی تأکید کرد: آنچه در قانون برنامه هفتم آمده، قانون جهش تولید دانشبنیان خواسته و آنچه مرجعیت علمی از ما میخواهد، همه در گرو مدیریت برنامهای است، همه اینها مسئولیت دانشگاه است و وزارتخانه وظیفه دارد بر اجرای آنها مراقبت و نظارت کند.