ساختن یک زبان جدید تا امروز کاری زمانبر و تخصصی بوده است؛ اما پژوهشگران سامانهای مبتنی بر هوش مصنوعی طراحی کردهاند که میتواند بخش مهمی از این فرایند را خودکار کند؛ از انتخاب صداها و ساختار جملهها گرفته تا طراحی قواعد دستوری و ایجاد واژگان.
به گزارش سیناپرس، این سامانه که ConlangCrafter نام دارد، توسط پژوهشگرانی از دانشگاه تلآویو، دانشگاه کارنگی ملون و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی توسعه یافته است. هدف آن ساخت زبانهای ساختگی یا «کانلنگ» (Conlang) به شکلی منسجم و مرحلهبهمرحله است.
زبانهای ساختگی پیش از این نیز توسط انسانها ایجاد شدهاند. برای نمونه، طراحی زبانهای الفی و دوتراکی در آثار و مجموعههای داستانی، به سالها دانش و کار زبانشناختی نیاز داشته است. پژوهش جدید تلاش میکند بخشی از این فرایند را به هوش مصنوعی بسپارد.
هوش مصنوعی چگونه زبان میسازد؟
ConlangCrafter به جای اینکه از هوش مصنوعی بخواهد یک زبان کامل را یکباره تولید کند، فرایند را به چند مرحله تقسیم میکند. ابتدا ویژگیهای صوتی زبان مشخص میشود؛ برای مثال اینکه زبان چه صامتها و مصوتهایی داشته باشد و صداها چگونه در کنار یکدیگر قرار بگیرند. سپس نوبت به دستور زبان میرسد؛ از ترتیب واژهها در جمله گرفته تا نحوه بیان زمان، مالکیت یا تغییر شکل فعلها.
پس از مشخص شدن این ساختارها، هوش مصنوعی واژگان زبان را تولید میکند. یکی از ویژگیهای سامانه این است که در هر مرحله عملکرد خود را بررسی میکند تا تناقضهای احتمالی کاهش یابد. پژوهشگران همچنین از انتخابهای تصادفی برای برخی ویژگیهای زبان استفاده کردهاند تا سامانه دائماً به الگوهای رایج زبانهای موجود وابسته نباشد.
زبانهایی متفاوت از زبانهای واقعی
پژوهشگران برای بررسی توانایی سامانه، زبانهای مختلفی تولید کردند و میزان تنوع ساختاری و انسجام آنها را ارزیابی کردند.در یکی از آزمایشها، سامانه موظف شد زبانی طراحی کند که هیچ صدای همخوانی نداشته باشد و تنها از مصوتها استفاده کند. در نمونهای دیگر نیز از آن خواسته شد زبانی برای موجودات بیگانه طراحی کند که به جای صدا، بر رنگها و حرکات بدن متکی باشد.
سامانه در این شرایط مفاهیمی برای سیگنالهای رنگی و حرکتی تعریف کرد و ساختار دستوری متناسب با آنها ایجاد کرد.این قابلیت میتواند برای حوزههایی مانند ساخت بازیهای ویدئویی، فیلم و داستانهای علمیتخیلی کاربرد داشته باشد؛ جایی که سازندگان به زبانهایی نیاز دارند که علاوه بر متفاوت بودن، از قواعد داخلی منسجم نیز برخوردار باشند.
آیا زبانهای ساختهشده واقعاً بهتر از زبانهای انسانی هستند؟
پژوهشگران برای پاسخ به این پرسش، زبانهای تولیدشده را بر اساس ۱۶ ویژگی ساختاری با نمونهای شامل هزاران زبان طبیعی مقایسه کردند.در این ارزیابی، زبانهای تولیدشده توسط ConlangCrafter از نظر تنوع ساختاری امتیاز بالاتری نسبت به روش سادهتر مورد استفاده برای مقایسه به دست آوردند. سامانه همچنین توانست زبانهایی تولید کند که در برخی ویژگیها تنوع بیشتری از نمونه زبانهای طبیعی موجود در پایگاه مورد مطالعه نشان میدادند.
دو زبانشناس متخصص نیز بخشی از نتایج را بهصورت انسانی بررسی کردند. نتایج نشان داد ارزیابی خودکار هوش مصنوعی با قضاوت کارشناسان تا حد قابل توجهی همخوانی داشت.با این حال، این نتایج به معنای آن نیست که هوش مصنوعی توانسته زبانی کامل و همسطح زبانهای طبیعی انسان ایجاد کند.
هنوز با یک زبان کامل انسانی فاصله داریم
پژوهشگران تأکید دارند که ConlangCrafter هنوز یک ابزار اولیه است. زبانهای تولیدشده در این مطالعه بیشتر بر صداها، ساختار دستوری و مجموعهای از واژگان تمرکز دارند و بسیاری از ویژگیهای پیچیده زبانهای طبیعی مانند ظرافتهای معنایی، کاربرد زبان در گفتوگو و شیوههای نوشتاری را پوشش نمیدهند.
از سوی دیگر، مدلهای هوش مصنوعی عمدتاً با دادههای زبانهای پرکاربرد آموزش دیدهاند. بنابراین حتی زمانی که سامانه تلاش میکند زبانهایی متفاوت تولید کند، ممکن است برخی الگوهای زبانهای شناختهشده در خروجی آن باقی بماند.
هزینه محاسباتی این فرایند نیز بالاست؛ زیرا سامانه برای تولید و بررسی زبان، چندین مرحله تولید، ترجمه و بازبینی را پشت سر میگذارد.
با وجود این محدودیتها، پژوهش جدید نشان میدهد هوش مصنوعی میتواند از تولید چند واژه تصادفی فراتر برود و در طراحی یک سیستم زبانی با صداها، قواعد دستوری و واژگان مرتبط با یکدیگر نقش داشته باشد.
پژوهش مربوط به این سامانه در کنفرانس ۲۰۲۶ انجمن زبانشناسی رایانشی ارائه و در مجموعه مقالات ACL منتشر شده است.
مترجم:ندا اظهری