آیا انسان میتواند هنگام تجربه «خروج از بدن» چیزی را در مکانی ببیند که از نظر فیزیکی امکان دیدنش را ندارد؟ پژوهشگران دانشگاه ویرجینیا برای بررسی این پرسش، آزمایشی با ۲۱ فرد باتجربه در تجربه خروج از بدن انجام دادند. هیچیک نتوانستند تصویر پنهانشده را شناسایی کنند، اما دو شرکتکننده گزارشهایی ارائه کردند که برای پژوهشگران غیرمنتظره بود و نیاز به بررسیهای بیشتر دارد.
به گزارش سیناپرس، تجربه «خروج از بدن» یکی از پدیدههای بحثبرانگیز در حوزه آگاهی و ادراک انسان است؛ حالتی که برخی افراد میگویند در آن احساس میکنند آگاهیشان از بدن جدا شده و میتوانند محیط اطراف را از نقطهای خارج از بدن خود مشاهده کنند.
این تجربه سالهاست موضوع بحثهای علمی و حتی باورهای معنوی بوده است، اما تاکنون شواهد علمی قطعی برای اینکه فرد واقعاً بتواند از موقعیتی خارج از بدن خود اطلاعات بصری دریافت کند، به دست نیامده است.
اکنون گروهی از پژوهشگران به سرپرستی مارینا وایلر، عصبشناس دانشگاه ویرجینیا، تلاش کردهاند این ادعا را در شرایطی کنترلشده آزمایش کنند.
تصویری که هیچکس نباید میدید
طراحی آزمایش ساده اما دقیق بود. ۲۱ فردی که تجربه خروج از بدن را گزارش کرده بودند، در یک اتاق قرار گرفتند و فعالیت مغزی آنها با دستگاه EEG ثبت شد.
در اتاق دیگری، پژوهشگران حضور داشتند و در اتاق سوم یک لپتاپ قرار گرفته بود. این لپتاپ تصویری را بهصورت تصادفی از میان مجموعهای شامل ۱۰۰ تصویر نمایش میداد؛ با این تفاوت که صفحه نمایش به سمت دیوار قرار داشت و شرکتکنندگان هیچ دسترسی مستقیم به آن نداشتند.
حتی خود پژوهشگران نیز در زمان آزمایش نمیدانستند چه تصویری روی صفحه نمایش قرار گرفته است. تصویر انتخابشده تا زمان تحلیل نهایی دادهها برای افراد حاضر در آزمایش ناشناخته باقی ماند.
از شرکتکنندگان خواسته شد در مدت ۶۰ تا ۹۰ دقیقه تلاش کنند تجربه خروج از بدن را ایجاد کنند و ببینند آیا میتوانند تصویری را که در اتاق دیگری و حدود هفت متر دورتر قرار داشت، شناسایی کنند.
هیچکس تصویر پنهان را درست شناسایی نکرد
نتیجه اصلی آزمایش روشن بود: هیچیک از ۲۱ شرکتکننده نتوانستند تصویر هدف را بهدرستی شناسایی کنند.از میان آنها، ۱۳ نفر گزارش کردند که تصوری را مرتبط با تصویر پنهان تجربه کردهاند و هشت نفر نیز گفتند واقعاً تجربهای شبیه خروج از بدن داشتهاند.
اما بخش غیرمنتظره ماجرا به گزارش دو نفر از شرکتکنندگان مربوط میشد.این دو نفر چیزهایی را گزارش کردند که پژوهشگران انتظار نداشتند در چنین آزمایشی مشاهده شود. با این حال، این گزارشها به معنای اثبات توانایی دیدن از خارج بدن نیستند و خود پژوهشگران نیز بر ضرورت انجام آزمایشهای آینده برای بررسی این یافته تأکید کردهاند.
چرا نتیجه آزمایش هنوز اثباتکننده نیست؟
یکی از نکات مهم این پژوهش آن است که تصویر پنهان توسط شرکتکنندگان شناسایی نشد. بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که آنها واقعاً توانستهاند از فاصلهای دور و بدون استفاده از چشم، اطلاعات بصری دریافت کنند.گزارشهای غیرمنتظره دو نفر نیز بهتنهایی نمیتوانند وجود یک توانایی ناشناخته را ثابت کنند. احتمال خطا، برداشت ذهنی، تصادف یا عوامل دیگری که در این آزمایش کنترل نشدهاند، همچنان مطرح است.
به همین دلیل، پژوهشگران پیشنهاد کردهاند این نتایج در مطالعات آینده و با طراحیهای دقیقتر و پیشنگرانه بررسی شود.وایلر نیز تأکید کرده است که یافته غیرمنتظره این مطالعه میتواند مسیر تازهای برای پژوهش درباره تجربههای خروج از بدن ایجاد کند، اما پیش از آنکه بتوان درباره معنای این گزارشها نتیجهگیری کرد، باید آنها در شرایط سختگیرانه علمی تکرار شوند.
خروج از بدن؛ هنوز یک معمای علمی
تلاش برای بررسی علمی تجربه خروج از بدن موضوع تازهای نیست. در چند دهه گذشته، پژوهشگران آزمایشهای مختلفی طراحی کردهاند تا بررسی کنند آیا افرادی که چنین تجربهای دارند میتوانند اطلاعاتی را به دست آورند که از طریق حواس معمول برایشان قابل دسترسی نیست.
یکی از مطالعات بحثبرانگیز گذشته در سال ۱۹۶۸ درباره فردی با نام مستعار «Miss Z» انجام شد؛ مطالعهای که ادعاهایی درباره مشاهده اطلاعات پنهان مطرح کرد، اما نتایج آن بعدها محل بحث و اختلاف نظر قرار گرفت.
آزمایش جدید نیز تاکنون پاسخ قطعی به این پرسش نداده است. آنچه پژوهشگران به دست آوردهاند، بیش از آنکه اثبات «خروج واقعی آگاهی از بدن» باشد، یک نتیجه غیرمنتظره است که میتواند پرسشهای تازهای درباره نحوه شکلگیری تجربههای ذهنی و ادراک انسان مطرح کند.
در حال حاضر، هیچ شواهد قطعی علمی نشان نمیدهد که انسان میتواند در حالت خروج از بدن، محیطی دور از بدن فیزیکی خود را واقعاً مشاهده کند. برای مشخص شدن معنای گزارش دو شرکتکننده نیز به آزمایشهای بیشتری نیاز است.
گزارش:سروش ساده