یک کتیبه ۳۲۰۰ ساله که به تازگی در مصر پیدا شده، ممکن است سرنخ تازهای درباره مکان یک شهر گمشده از دوران رامسس دوم به باستانشناسان بدهد.
به گزارش سیناپرس، باستانشناسان در مصر میگویند کتیبه ۳۲۰۰ سالهای که در نزدیکی مسیر نظامی باستانی پیدا شده، ممکن است سرنخی برای شناسایی شهری گمشده از دوران رامسس دوم باشد. کتیبه در محوطه باستانی تل ابو سیفی در نزدیکی کانال سوئز کشف شده و به دوره حکومت رامسس دوم، فرعون مشهور دودمان نوزدهم مصر، یعنی حدود سالهای ۱۲۷۹ تا ۱۲۱۳ پیش از میلاد بازمیگردد.
براساس اطلاعات وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر، در کتیبهی کشفشده از هوروس، خدای مصری با سر شاهین که با آسمان و جنگ ارتباط داشت، بهعنوان «ارباب شهر مسن» یاد شده است.
پژوهشگران همچنین بقایای یک معبد اختصاصیافته به هوروس را در همین منطقه پیدا کردهاند. بااینحال، وضعیت معبد بسیار نامناسب است و تقریباً بهطور کامل تخریب شده و همین موضوع، بررسی دقیق آن را دشوار کرده است.
آیا تل ابو سیفی همان شهر گمشده مسن است؟
تل ابو سیفی در نزدیکی کانال سوئز، در منطقهای میان صحرای شمالی سینا و دلتای شرقی نیل قرار دارد. طبق اعلام وزارت آثار باستانی مصر، پیداشدن کتیبه مربوط به «هوروس، ارباب مسن» و بقایای معبد این ایزد در همین مکان، شواهد مهمی برای ارتباط تل ابو سیفی با شهر مسن فراهم کرده است. با وجود این، هنوز اطلاعات دقیقی درباره اندازه، جمعیت یا زمان دقیق شکلگیری شهر مسن وجود ندارد.
هشام حسین، مدیرکل باستانشناسی دلتا و سینا در وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر، میگوید تا زمانی که شناسایی باستانشناختی این محوطه قطعی نشود، نمیتوان برآورد مطمئنی از وسعت شهر یا تعداد ساکنان آن ارائه کرد. اگر تل ابو سیفی واقعاً همان مسن باشد، این شهر احتمالاً برای قرنها اهمیت داشته است.
کتیبه ۳۲۰۰ ساله کشفشده در تل ابو سیفی ممکن است به شناسایی شهر گمشده مسن از دوران رامسس دوم کمک کند
پژوهشگران پیشتر نیز در همین منطقه مهر برنزی مربوط به دوره بطلمیوسی، یعنی حدود سالهای ۳۰۴ تا ۳۰ پیش از میلاد، پیدا کرده بودند که روی آن نوشته شده بود: «هوروس، ارباب مسن». همچنین برخی تابوتهای کشفشده در این محوطه که به دوره بطلمیوسی تعلق دارند، کتیبههایی با اشاره مشابه به هوروس داشتهاند.
به گفته حسین، تکرار عنوان «هوروس، ارباب مسن» نشان میدهد این ایزد جایگاه ویژهای در این منطقه داشته و یافتههای باستانشناسی نیز اهمیت آیین هوروس در تل ابو سیفی را تأیید میکنند.
شهری در مسیر نظامی مصر باستان
تل ابو سیفی در نزدیکی مسیری قرار دارد که مصریان باستان آن را «راه هوروس» مینامیدند. این مسیر، دلتای شرقی رود نیل را به سرزمینهای جنوبی شام متصل میکرد و در طول آن مجموعهای از دژهای نظامی ساخته شده بود.
پیتر برند، استاد تاریخ دانشگاه ممفیس، که در عملیات کاوش حضور نداشته، میگوید شواهد موجود نشان میدهد تل ابو سیفی احتمالاً همان مسن باستانی است. او توضیح میدهد که مسن در نزدیکی شهر امروزی قنطره قرار داشته و احتمالاً یکی از نقاط مهم حرکت ارتش مصر به سمت کنعان، لبنان و سوریه بوده است.
این مسیر برای مصر اهمیت زیادی داشت، زیرا پادشاهان این کشور در آن دوره برای گسترش قلمرو خود لشکرکشیهای متعددی به خاورمیانه انجام میدادند. برند میگوید پدر رامسس دوم مجموعهای از دژها را در امتداد این مسیر ساخته بود و خود رامسس نیز هنگام لشکرکشیهای نظامی، از همین منطقه عبور کرد.
یکی از مشهورترین نبردها، جنگ کادش در سوریه امروزی بود که میان مصر و امپراتوری هیتیها، یکی از قدرتهای بزرگ آناتولی، رخ داد.
وجود معبد هوروس در تل ابو سیفی نیز اهمیت این محوطه را بیشتر میکند. به گفته برند، معبد هوروس در مسن احتمالاً مهمترین مرکز مذهبی منطقه بوده است. او اشاره میکند که کتیبه تازه کشفشده نوشته رامسس دوم مجسمه هوروس مسن را بازسازی کرده است. جالب اینکه پایه مجسمهای مشابه نیز پیشتر در همین محوطه پیدا شده بود.
از نگاه برند، کنار هم قرارگرفتن این دو سرنخ، یعنی اشاره کتیبه به بازسازی مجسمه هوروس و پیداشدن پایه همان مجسمه، احتمال ارتباط تل ابو سیفی با شهر مسن را بیشتر میکند.
هنوز همه با این شناسایی موافق نیستند
با وجود شواهد یادشده، برخی پژوهشگران هنوز برای اعلام قطعی این کشف محتاط هستند. جیمز هافمایر، باستانشناس و استاد دانشگاه ترینیتی اینترنشنال، میگوید شواهد فعلی امیدوارکننده هستند، اما برای اطمینان بیشتر باید اطلاعات دیگری مانند سفالهای کشفشده در محوطه بررسی شود.
برای تأیید قطعی اینکه تل ابو سیفی همان مسن باستانی است، به یافتههای بیشتری نیاز است
گرگوری مامفورد، استاد انسانشناسی دانشگاه آلاباما در بیرمنگام، نیز به مشکلی اشاره کرده است: کتیبههایی با عنوان «هوروس، ارباب مسن» در چند محوطه دیگر منطقه هم پیدا شدهاند. مامفورد احتمال میدهد مسن منطقهای بزرگ بوده باشد که چندین محوطه مختلف را شامل میشده است، نه فقط یک شهر مشخص.
به نقل از زومیت، پژوهشگران دیگری مانند اورن سیگل از دانشگاه تورنتو و شیرلی بن دور اِوین از دانشگاه حیفا نیز این کشف را جالب دانستهاند، اما گفتهاند برای اظهار نظر قطعی باید اطلاعات بیشتری درباره کتیبههای هیروگلیفی و یافتههای محوطه منتشر شود.
کشف هنوز در مرحله بررسی باستانشناسی است و پژوهشگران در حال ادامه کاوشها هستند.