گزارش یک مورد عجیب علمی از بازگشت موقت گفتار، خاطرات و برخی تواناییهای حرکتی یک بیمار آلزایمری پس از مصرف سیلوسایبین، دوباره بحث درباره تأثیر این ماده روانگردان بر مغز را داغ کرده است.
به گزارش سیناپرس، یک ادعای عجیب درباره آلزایمر در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود: زنی ۸۰ ساله که سالها بهدلیل بیماری آلزایمر تقریباً توانایی صحبت کردن را از دست داده بود، پس از دریافت یک دوز از قارچ حاوی ماده روانگردان «سیلوسایبین»، دوباره شروع به حرف زدن کرد، بخشی از خاطراتش را به یاد آورد و حتی توانایی حرکتش بهتر شد.
این روایت در نگاه اول شبیه داستانهای باورنکردنی یا معجزهآسا به نظر میرسد؛ اما برخلاف بسیاری از ادعاهای فضای مجازی، اینبار یک مقاله علمی واقعی پشت ماجراست. با این حال، فاصله زیادی میان آنچه در این مطالعه اتفاق افتاده و این ادعا که «قارچ، آلزایمر را درمان میکند» وجود دارد.
ماجرا از چه قرار است؟
مقالهای که چندی پیش در مجله Frontiers in Neuroscience منتشر شده، درباره یک زن ژاپنی-آمریکایی در دهه ۸۰ زندگی است که حدود ۱۰ سال با تشخیص بالینی آلزایمر زندگی کرده بود.
پنج سال پیش از این تجربه، وضعیت او بهشدت افت کرده بود. صحبت کردنش عمدتاً به تکواژهها یا عبارتهای بسیار کوتاه محدود شده بود و علاوه بر مشکلات شناختی، اختلال حرکتی، مشکل بلع، بیاختیاری ادرار، کاهش تعامل اجتماعی و وابستگی به مراقبان و پرستارانش نیز داشت.
پژوهشگران یک دوز خوراکی ۵ گرم قارچ حاوی سیلوسایبین از سویهای موسوم به Enigma به او دادند. یک ماه بعد نیز جلسه دیگری با ۳ گرم از همین نوع قارچ انجام شد.
اما «سیلوسایبین» دقیقاً چیست؟/ مادهای که «مجیک ماشروم» را توهمزا میکند
سیلوسایبین مادهای روانگردان است که بهطور طبیعی در بعضی گونههای قارچ وجود دارد؛ همان قارچهایی که در زبان عمومی با عنوانهایی مانند «مجیک ماشروم یا قارچ جادویی» شناخته میشوند.
این ماده پس از ورود به بدن به ترکیبی به نام سیلوسین تبدیل میشود و روی گیرندههای سروتونین در مغز، بهویژه گیرنده ۵-HT۲A، اثر میگذارد. نتیجه میتواند تغییر قابل توجه در ادراک، احساس، درک زمان و نحوه پردازش اطلاعات باشد.
در دوزهای روانگردان، فرد ممکن است چیزهایی ببیند، بشنود یا احساس کند که با واقعیت بیرونی مطابقت ندارند. اضطراب، ترس، حملات پانیک، افزایش ضربان قلب و فشار خون و تهوع نیز از عوارض احتمالی هستند.
بنابراین با یک «قارچ معمولی» طرف نیستیم. سیلوسایبین یک ماده روانگردان قدرتمند است و تجربه ناشی از آن میتواند بسیار غیرقابل پیشبینی باشد. اتفاقاً در مورد همین بیمار نیز نخستین ساعات پس از مصرف کاملاً آرام و معمولی نبود؛ تعریق شدید، خواب عمیق و طولانی و احتمال افزایش دمای بدن گزارش شد.
کمتر از یک روز بعد؛ درمان یا معجزه؟
حدود ۱۹ ساعت پس از مصرف، تغییر مهمی مشاهده شد. بیمار بهطور خودجوش شروع به صحبت درباره خاطرات شخصی خود کرد و این صحبت کردن حدود چهار ساعت ادامه داشت.
در روزهای بعد نیز اعضای خانواده و مراقبان، تغییرات دیگری را گزارش کردند: هوشیاری بیشتر، شناخت بهتر اعضای خانواده، بهبود حرکت، توانایی لباس پوشیدن بهصورت مستقل، تعامل اجتماعی بیشتر و بازگشت برخی خاطرات و واکنشهای عاطفی.
یکی از عجیبترین تغییرات، بازگشت کنترل ادرار بود؛ مشکلی که برای مدت طولانی وجود داشت. در مجموع، پژوهشگران بهبودهایی را در چند حوزه مختلف، از گفتار و حافظه گرفته تا حرکت، تعامل اجتماعی و کنترل مثانه، مشاهده کردند.
آیا آلزایمر او درمان شد؟
پاسخ منفی است. مقاله علمی نیز چنین ادعایی ندارد. عنوان مقاله از «بهبود موقت عملکرد در چندین حوزه» صحبت میکند، نه درمان یا معکوس شدن آلزایمر.
پژوهشگران خودشان تأکید کردهاند که این تغییرات به معنی از بین رفتن بیماری یا ترمیم آسیبهای عصبی ناشی از آلزایمر نیست. به زبان ساده، ممکن است بخشی از تواناییهای عملکردی که هنوز در مغز بیمار باقی مانده بودند، برای مدتی دوباره در دسترس قرار گرفته باشند؛ اما بیماری زمینهای همچنان وجود داشته است.
این تفاوت بسیار مهم است؛ «بیمار دوباره توانست صحبت کند» با «آلزایمر درمان شد» دو گزاره کاملاً متفاوت هستند.
شاید نکته قابل توجهی که در پستهای شبکههای اجتماعی به آن پرداخته نمیشود، این است که پژوهش فوق، یک کارآزمایی بالینی نیست؛ بلکه یک گزارش موردی (Case Report) است؛ یعنی پژوهشگران اتفاقی را که برای یک بیمار رخ داده، با جزئیات ثبت و گزارش کردهاند.
چرا این ماده روانگردان موردعلاقه پژوهشگران است؟/ نباید خودسرانه مصرف شود
پژوهشگران در سالهای اخیر متوجه شدهاند که سیلوسایبین، ماده روانگردان موجود در برخی «قارچهای جادویی»، میتواند برای مدتی ارتباط میان شبکههای مختلف مغز را تغییر دهد و احتمالاً بر انعطافپذیری عصبی نیز اثر بگذارد؛ به همین دلیل، تحقیقات درباره کاربرد احتمالی آن در برخی اختلالات روانپزشکی و بیماریهای عصبی افزایش یافته است. با این حال، پژوهش درباره آلزایمر، بهویژه انواع پیشرفته آن، هنوز در مراحل اولیه است و این یافتهها به هیچوجه به معنای اثبات یک درمان نیست.
از طرف دیگر، نتایج پژوهش نیز به معنی توصیه به مصرف این ماشرومها نیست. دوز استفادهشده در آن بالا بوده و هنوز هیچ روش استاندارد و تأییدشدهای برای استفاده از سیلوسایبین در بیماران مبتلا به دمانس وجود ندارد.
به نقل از خبر آنلاین، این ماده میتواند باعث توهم، تغییر شدید ادراک، اضطراب، حملات پانیک و تغییرات فیزیولوژیک شود و حتی تشخیص اشتباه قارچهای حاوی سیلوسایبین با گونههای سمی میتواند خطر مسمومیت داشته باشد.
بنابراین، این یافته را باید سرنخی برای تحقیقات بیشتر، نه راهی برای درمان یا مصرف خودسرانه دانست.