عضو هیئت علمی مؤسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) با بیان اینکه نسبت دستاوردهای علمی به امکانات موجود در ایران، قابل مقایسه با بسیاری از کشورهای دارای منابع گسترده نیست، گفت: این نشاندهنده حرکت جهادی علم و فناوری کشور است.
به گزارش سینا پرس، سعید بختیاری امروز، ۲۶ مردادماه در جمع خبرنگاران با اشاره به آمار تولید مقالات علمی کشور اظهار کرد: منظور از آمارهایی که درباره تولید مقالات علمی ارائه میشود، مقالاتی است که در ژورنالهای معتبر و توسط پایگاههای معتبر جهانی نمایهسازی شده و پس از پذیرش، منتشر شدهاند.
عضو هیئت علمی موسسه ISC ادامه داد: بخش قابل توجهی از این مقالات حاصل فعالیتهای پژوهشی است؛ بهویژه در حوزه صنعت که یک فعالیت فنی، صنعتی یا پژوهشی انجام میشود و خروجی آن در قالب مقاله علمی منتشر میشود. چنین مقالاتی معمولاً میتوانند پیشران فعالیتهای فناورانه نیز باشند.
بختیاری با تأکید بر اینکه ارزیابی وضعیت علمی کشور صرفاً به تعداد مقالات محدود نمیشود، گفت: در پایگاههای استنادی، رتبهبندی دانشگاهها بر اساس شاخصهای مختلف انجام میشود. تولیدات علمی و استنادات یکی از این شاخصهاست، اما شاخصهای دیگری نیز در ارزیابی دانشگاهها مورد توجه قرار میگیرد.
وی افزود: یکی از اقداماتی که در ISC با همکاری شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) در حال توسعه است، طراحی الگوی ارزیابی توانمندی فناورانه کشور و دانشگاههاست. در این الگو تلاش میشود شاخصهایی مورد استفاده قرار گیرد که حرکت دانشگاهها را به نیازهای جامعه نزدیکتر کند و بتواند تصویری دقیقتر از توانمندی فناورانه کشور ارائه دهد.
جایگاه ایران در چهار حوزه فناورانه برنامه هفتم
وی در ادامه با اشاره به وضعیت تولیدات علمی ایران در چهار حوزه فناورانه مورد توجه برنامه هفتم توسعه گفت: در برنامه هفتم چند حوزه فناوری بهعنوان حوزههای اولویتدار مشخص شدهاند که در این نشست به چهار حوزه از آنها پرداخته میشود.
بختیاری یکی از این حوزهها را «مواد پیشرفته» عنوان کرد و گفت: مواد پیشرفته یک حوزه بینرشتهای است که رشتههایی مانند مکانیک، شیمی، فیزیک و برق با آن ارتباط دارند.
وی افزود: ایران در این حوزه جایگاه مناسبی در میان کشورهای جهان دارد و بر اساس تعداد تولیدات علمی طی پنج سال اخیر که در پایگاههای علمی نمایه شدهاند، جمهوری اسلامی ایران رتبه نهم جهان را در حوزه مواد پیشرفته به خود اختصاص داده است.
عضو هیئت علمی موسسه ISC با اشاره به وضعیت ایران در حوزه هوش مصنوعی، فناوری کوانتوم و علوم شناختی نیز اظهار کرد: در تولیدات علمی این حوزهها، ایران رقابت نزدیکی با عربستان و ترکیه دارد و در مجموع، رتبههای اول تا سوم میان این سه کشور جابهجا میشود.
وی ادامه داد: البته کشورهای دیگری مانند مصر، مالزی، پاکستان، امارات و مراکش نیز در برخی حوزههای فناورانه جایگاههای خوبی در میان کشورهای اسلامی دارند.
ایران رتبه سوم جهان اسلام در هوش مصنوعی
بختیاری با اشاره به جایگاه ایران در حوزه هوش مصنوعی گفت: ایران در سالهای اخیر در تولیدات علمی حوزه هوش مصنوعی رتبه سوم را در میان کشورهای اسلامی داشته است.
وی افزود: ممکن است این جایگاه با آنچه مردم در کف جامعه از میزان استفاده و دسترسی به فناوری هوش مصنوعی مشاهده میکنند متفاوت باشد؛ زیرا تولید علم و فناوری با میزان استفاده عمومی از فناوری دو موضوع متفاوت هستند.
عضو هیئت علمی موسسه ISC ادامه داد: در حوزه تولیدات علمی و پیشرانی علمی، ایران پس از عربستان و ترکیه در جایگاه سوم قرار دارد.
وی درباره فناوری کوانتوم نیز گفت: ایران در این حوزه رتبه دوم کشورهای اسلامی را دارد؛ عربستان رتبه نخست و مصر رتبه سوم را در اختیار دارند.
بختیاری درباره مواد پیشرفته نیز اظهار کرد: ایران در این حوزه رتبه نهم جهان را دارد. عربستان نیز در رتبههای بالای جهانی قرار گرفته و در آمارهای منتشرشده، رتبه هفتم جهان را دارد و مالزی نیز جایگاه سوم را به خود اختصاص داده است.
وی درباره علوم شناختی گفت: ایران در حوزه علوم شناختی رتبه نخست را در میان کشورهای اسلامی دارد.
ایران در مجموع چهار حوزه فناورانه، اول جهان اسلام است
عضو هیئت علمی موسسه ISC با جمعبندی وضعیت ایران در این چهار حوزه فناورانه اظهار کرد: اگر عملکرد چهار حوزه فناورانه مورد بررسی را در میان کشورهای اسلامی در مجموع محاسبه کنیم، ایران در رتبه نخست قرار میگیرد.
وی توضیح داد: دلیل این جایگاه آن است که اگرچه در برخی حوزهها کشوری مانند عربستان رتبه نخست را دارد و ایران در رتبه دوم قرار گرفته، در حوزههایی نیز ایران رتبه نخست را به خود اختصاص داده و کشورهای دیگر در رتبههای دوم و سوم قرار گرفتهاند.
بختیاری تأکید کرد: این وضعیت یک نکته مهم را نشان میدهد و آن اینکه هر مجموعهای مأموریت مشخصی دارد و به نظر میرسد بخش مربوط به علم و فناوری و مأموریت دانشگاهها در این زمینه عملکرد مناسبی داشته است.
تولید علم در شرایط محدودیت منابع، نشاندهنده ظرفیت علمی کشور است
وی با اشاره به دشواری تولید مقاله در حوزههای پیشرفته فناوری گفت: وقتی درباره حوزههای فناورانه صحبت میکنیم، تولید مقاله در حوزههای فنی و مهندسی و علوم پایه در سطح لبه فناوری، نیازمند امکانات و زیرساختهای مختلفی است.
عضو هیئت علمی موسسه ISC افزود: برای تولید مقالهای که بتواند در ژورنالهای معتبر جهانی منتشر شود و استناد دریافت کند، تجهیزات آزمایشگاهی، امکانات علمی، اینترنت، روابط بینالملل و زیرساختهای مختلف مورد نیاز است.
بختیاری ادامه داد: اگر ایران با وجود محدودیتهای موجود، در برخی حوزههای فناورانه در میان سه کشور برتر جهان اسلام قرار میگیرد، این موضوع نشان میدهد حرکت مجموعه علم و فناوری کشور تا حد زیادی یک حرکت جهادی بوده و خروجی آن نیز معنادار است.
وی گفت: اگر نسبت میان دستاوردهای علمی و میزان امکانات و پشتیبانی موجود را در نظر بگیریم، میبینیم این وضعیت قابل مقایسه با بسیاری از کشورهای دارای منابع و تجهیزات گسترده نیست.
ضرورت توجه به حلقههای بعد از تولید علم
بختیاری در توضیح تکمیلی درباره فاصله میان تولید علم و حضور فناوری در زندگی مردم گفت: ایران از نظر تولید مقالات علمی در حوزه فناوریهای مهم و پیشران دنیا، فاصله زیادی با دانشگاههای کشورهای همجوار ندارد و حتی در برخی زمینهها از آنها جلوتر است.
وی افزود: با این حال، دلیل اینکه برخی از این فناوریها در زندگی روزمره مردم کمتر دیده میشوند، این است که تولید علم بهتنهایی به معنای ایجاد فناوری نیست.
عضو هیئت علمی موسسه ISC تصریح کرد: برای اینکه یک فناوری وارد زندگی مردم شود، اشتغال ایجاد کند و سطح زندگی را افزایش دهد، باید در کنار تولید علم، سرمایهگذاری، ایجاد کسبوکار، شکلگیری شرکتهای دانشبنیان و استارتاپها نیز اتفاق بیفتد.
وی ادامه داد: صرف چاپ مقاله در حوزههایی مانند کوانتوم، علوم شناختی یا هوش مصنوعی به ایجاد فناوری منجر نمیشود. باید زمینهای فراهم شود تا دانش تولیدشده در دانشگاه به فناوری تبدیل شود.
بختیاری با بیان اینکه این موضوع نیازمند حمایت دولت و حاکمیت است، گفت: باید از تبدیل دانش دانشگاهی به فناوری حمایت شود تا این فناوریها از مراحل مختلف توسعه عبور کنند، استارتاپها شکل بگیرند، محصول تولید شود و در نهایت مردم بتوانند آثار آن را در زندگی خود احساس کنند.
وی تأکید کرد: آنچه در ISC رصد میشود، عمدتاً بخش نخست این زنجیره یعنی تولید علم است، اما لازم است بخشهای بعدی این زنجیره نیز مورد حمایت قرار بگیرند تا دستاوردهای علمی دانشگاهها و پژوهشگاهها به فناوری و سپس محصول تبدیل شوند و آثار آن در جامعه و زندگی مردم دیده شود.
سرمایه انسانی دانشگاهها، ظرفیت مهم کشور برای توسعه فناوری
وی با اشاره به نتایج این گزارشها اظهار کرد: آنچه از وضعیت تولیدات علمی کشور به دست میآید، نشاندهنده وضعیت مطلوب سرمایههای انسانی و علمی در دانشگاهها و پژوهشگاههاست.
بختیاری افزود: اگر این سرمایههای انسانی مهاجرت نکنند، دلسرد نشوند و مورد حمایت قرار گیرند، ظرفیت بسیار خوبی برای ادامه حرکت علمی کشور وجود دارد.
وی تأکید کرد: این آمار نشان میدهد دانشگاههای کشور طی سالهای گذشته جنبوجوش علمی مناسبی داشتهاند و اگر از این ظرفیت حمایت شود، میتوان تولیداتی در سطح لبه فناوری دنیا داشت.
عضو هیئت علمی موسسه ISC خاطرنشان کرد: بسیاری از این دستاوردهای علمی در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، قابلیت تجاریسازی دارند و میتوانند از مرحله مقاله و پژوهش عبور کرده و به فناوری و محصول تبدیل شوند.