انتشار لحظهای اخبار اقتصادی، تحلیلها و شایعات در شبکههای اجتماعی پدیدهای به نام «خستگی خبری» یا اضافهبار اطلاعاتی ایجاد کرده است؛ وضعیتی که میتواند سرمایهگذاران را از تحلیل بنیادی دور و به سمت تصمیمهای هیجانی، احتیاط بیشتر و واکنشهای کوتاهمدت سوق دهد.
به گزارش سیناپرس، انبوه خبرها، پدیده «خستگی خبری» را به یکی از عوامل اثرگذار بر رفتار سرمایهگذاران و معاملات بورس تبدیل میکند. در گذشته، کمبود اطلاعات یکی از مهمترین چالشهای سرمایهگذاران بود؛ اما امروزه فعالان بازارهای مالی بویژه بازار سرمایه با مسئلهای کاملا متفاوت مواجه هستند: اضافهبار اطلاعاتی (Information Overload).
به بیان دیگر، انتشار شبانهروزی خبرهای اقتصادی، گزارشهای شرکتها، اظهارنظر سیاستگذاران، دادههای کلان اقتصادی و تحلیلهای متعدد در شبکههای اجتماعی، موجب شکلگیری پدیدهای شده است که پژوهشگران از آن با عنوان «خستگی خبری» یا «اضافهبار اطلاعاتی» یاد میکنند؛ پدیدهای که به اعتقاد بسیاری از اقتصاددانان، بر رفتار معاملهگران و حتی روند معاملات بورس اثرگذار است.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ توسط پژوهشگران بانک مرکزی آمریکا منتشر شد، نشان میدهد سرمایهگذاران ظرفیت محدودی برای پردازش اطلاعات دارند. زمانی که حجم خبرها از این ظرفیت فراتر میرود، کیفیت تصمیمگیری کاهش یافته، ریسک ادراکشده افزایش مییابد و رفتار معاملهگران از تحلیل بنیادی به واکنشهای هیجانی تغییر میکند.
نویسندگان این پژوهش با طراحی «شاخص اضافهبار اطلاعاتی» و بررسی بیش از یک قرن خبرهای روزنامه نیویورکتایمز، به این نتیجه رسیدند افزایش حجم اطلاعات، معمولا با کاهش حجم معاملات، افزایش صرف ریسک و تغییر الگوی بازده سهام همراه است. به بیان دیگر، سرمایهگذاران در شرایط بمباران خبری، محتاطتر عمل میکنند و برای پذیرش ریسک، بازده بیشتری مطالبه میکنند.
خبر زیاد، به معنای تصمیم بهتر نیست
در فرهنگ عامه و در نگاه نخست، تصور میشود هرچه اطلاعات بیشتر باشد، تصمیمگیری دقیقتر خواهد بود؛ اما اقتصاد رفتاری نتیجه متفاوتی را نشان میدهد.
در شرایط اضافهبار اطلاعاتی، معاملهگران به جای تحلیل همه دادهها، به میانبرهای ذهنی روی میآورند. نتیجه این وضعیت میتواند شامل خرید و فروش هیجانی، تعویق تصمیمگیری، تمرکز بیش از حد بر اخبار جنجالی و بیتوجهی به اطلاعات بنیادی شرکتها باشد. این همان پدیدهای است که در ادبیات مالی با عنوان Decision Fatigue یا «خستگی تصمیمگیری» نیز شناخته میشود.
تجربه بازارهای جهانی
بررسیها نشان میدهد بازارهای مالی جهان، بارها آثار این پدیده را تجربه کردهاند. به عنوان مثال در دوران همهگیری کووید-۱۹، سرمایهگذاران تقریبا هر ساعت با آمار ابتلا، سیاستهای حمایتی دولتها، تصمیمات بانکهای مرکزی و خبرهای مربوط به واکسنها مواجه بودند. این بمباران خبری موجب افزایش شدید نوسانات در بازارهای سهام و جهش رفتارهای هیجانی شد.
نمونه دیگر، واکنش بازارها به انتشار آمار تورم آمریکا در سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ است. پژوهش فدرال رزرو نشان میدهد هرچه توجه سرمایهگذاران به این خبرها بیشتر بوده، واکنش قیمت داراییها نیز شدیدتر شده و حتی در برخی موارد، بازار بیش از اندازه به خبرها واکنش نشان داده است.
همچنین بررسی خبرگزاری رویترز در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد انتشار پیامهای متناقض از سوی بانکهای مرکزی یا افزایش حجم خبرها پیرامون سیاستهای پولی، میتواند به افزایش نوسانات بازار و سردرگمی سرمایهگذاران منجر شود؛ موضوعی که اهمیت «کیفیت اطلاعرسانی» را بیش از «تعداد خبرها» نشان میدهد.
بازار سرمایه چگونه تحت تاثیر قرار میگیرد؟
بر اساس مطالعات اقتصاد مالی، اضافهبار اطلاعاتی میتواند دستکم پنج پیامد برای بورس و معاملات آن به همراه داشته باشد؛ “کاهش کیفیت تصمیمهای سرمایهگذاران و افزایش معاملات هیجانی”، “کاهش حجم معاملات در دورههایی که اخبار بسیار متراکم منتشر میشود”، “افزایش نوسان قیمتها به دلیل واکنش سریع به اخبار کوتاهمدت”، “فاصله گرفتن قیمت سهام از ارزش ذاتی در کوتاهمدت” و “افزایش تقاضا برای داراییهای کمریسک در دورههای بمباران خبری”.
نقش رسانهها و شبکههای اجتماعی
در این میان، رشد شبکههای اجتماعی این پدیده را تشدید کرده است؛ چرا که بسیاری از سرمایهگذاران علاوه بر اطلاعیههای رسمی، همزمان با صدها تحلیل، شایعه و خبر غیررسمی مواجه هستند. این وضعیت تشخیص اطلاعات معتبر از خبرهای کماهمیت را دشوارتر میکند.
مطالعه منتشرشده در Journal of Banking & Finance نیز نشان میدهد بخش قابل توجهی از فعالان بازار، خبرهای بانکهای مرکزی را از طریق رسانهها دنبال میکنند، نه از طریق منابع اصلی؛ موضوعی که نقش رسانهها را در شکلدهی انتظارات سرمایهگذاران برجستهتر میکند.
از «اقتصاد توجه» تا «اقتصاد اخبار»
کارشناسان معتقدند بازارهای مالی امروز تنها تحت تاثیر جریان سرمایه نیستند، بلکه «جریان توجه» نیز به عاملی تعیینکننده تبدیل شده است. در واقع، داراییها فقط به دلیل انتشار یک خبر جابهجا نمیشوند؛ بلکه میزان توجه سرمایهگذاران به آن خبر نیز بر شدت واکنش بازار اثر میگذارد.
گزارشهای موسسه رویترز نیز نشان میدهد مخاطبان در بسیاری از کشورها به دلیل حجم بالای اخبار، دچار خستگی خبری شدهاند و بخشی از آنان حتی از دنبال کردن خبرها اجتناب میکنند؛ روندی که میتواند در بازارهای مالی نیز به کاهش توجه به اطلاعات مهم یا واکنشهای گزینشی سرمایهگذاران منجر شود.
اطلاعات بیشتر، همیشه تصمیم بهتر نیست
اگر در گذشته شعار بازارهای مالی «اطلاعات بیشتر، تصمیم بهتر» بود، پژوهشهای جدید نشان میدهد در عصر انفجار اطلاعات، این رابطه دیگر همیشه برقرار نیست. اکنون کیفیت، اعتبار و نحوه پردازش خبرها، بیش از حجم آنها اهمیت دارد.
به نقل از تسنیم، برای معاملهگران، مدیریت توجه و پرهیز از گرفتار شدن در سیل خبرها، به اندازه تحلیل صورتهای مالی و متغیرهای بنیادی اهمیت یافته است؛ موضوعی که به نظر میرسد در سالهای آینده، یکی از محورهای اصلی پژوهشهای اقتصاد رفتاری و مدیریت بازارهای سرمایه خواهد بود.
مهدی حاجیوند، کارشناس بازار سرمایه