کشف سه پادشاه ناشناخته آشور در الواح و کتیبههای باستانی، تصویر تازهای از دوره نئوآشوری و کشمکشهای سیاسی پشت پرده این امپراتوری ارائه میدهد.
به گزارش سیناپرس، تاریخ امپراتوری آشور ممکن است آنقدر که در فهرستهای سلطنتی باستانی نشان داده شده، منظم و آرام نبوده باشد. پژوهش تازهای با بررسی دوباره اسناد خط میخی، سه پادشاه ناشناخته آشور را شناسایی کرده است که پیشتر در تاریخ رسمی این امپراتوری ثبت نشده بودند. این فرمانروایان در دوره نئوآشوری، یعنی حدود سالهای ۱۰۰۰ تا ۶۰۹ پیش از میلاد، برای دورههایی بسیار کوتاه بر تخت نشستند و احتمالاً پس از برکناری یا غلبه رقبایشان، بخشی از آثار مربوط به حکومتشان از بین رفت یا به نام فرمانروایان بعدی ثبت شد.
سه پادشاه ناشناخته آشور چگونه شناسایی شدند؟
الکساندر یوهانس ادموندز از دانشگاه مونستر آلمان و اکهارت فرام از دانشگاه ییل، مجموعهای از اسناد خط میخی را دوباره بررسی کردند. برخی از این اسناد بیش از یک قرن پیش منتشر شده بودند، اما به دلیل آسیبدیدگی، خواندن دشوار یا تفسیر نادرست، اهمیت واقعی آنها مشخص نشده بود.
پژوهشگران با کنار هم گذاشتن شواهد موجود دریافتند که سه فرمانروا در مقاطعی از تاریخ آشور حکومت کردهاند؛ در حالی که نام آنها در روایت رسمی و شناختهشده تاریخ سلطنت آشور به شکل درست ثبت نشده بود.
هر سه فرمانروا در شهر آشور، پایتخت باستانی آشوریان، بر تخت نشستند و حکومتشان کمتر از دو سال طول کشید. شواهد همچنین نشان میدهد که احتمالاً گروههایی از نخبگان آشوری از آنها حمایت میکردند.
تیگلاتپیلسر؛ پادشاهی در میانه شورش
نخستین فرمانروای شناساییشده تیگلاتپیلسر است که احتمالاً در سالهای ۷۶۳ تا ۷۶۲ پیش از میلاد حکومت کرده است.
مدرک اصلی درباره او لوحی خط میخی است که بیش از ۱۲۵ سال پیش در نینوا کشف شده بود. این لوح درباره اعطای زمین سلطنتی است و نام تیگلاتپیلسر در آن دیده میشود. با این حال، این سند در گذشته به تیگلاتپیلسر سوم، فرمانروایی که چند دهه بعد حکومت میکرد، نسبت داده شده بود.
پژوهشگران احتمال میدهند تیگلاتپیلسر در دورهای از شورش و بیثباتی سیاسی علیه آشور-دان سوم، که پادشاه رسمی آن زمان بود، سر به شورش برده و برای مدتی بهطور موازی حکومت کرده باشد. این دوره همچنین با شیوع طاعون و وقوع یک خورشیدگرفتگی همراه بوده است.
شلمنصر؛ نامی که از تاریخ پاک شد
دومین پادشاه ناشناخته، شلمنصر، بین سالهای ۷۴۷ تا ۷۴۵ پیش از میلاد حکومت کرده است. نام او در یک سنگنوشته کشفشده در عراق دیده میشود؛ اما بعدها نامش با نام تیگلاتپیلسر سوم، جانشین او، جایگزین شده است.
به گفته پژوهشگران، شرایط سیاسی آن دوران میتواند دلیل چنین آشفتگیهایی باشد. آشور در آن دوره با بیثباتی سیاسی، دسیسههای فرمانروایان تابع و حملات گروههای کوچنشین روبهرو بود. همچنین استفاده مکرر از نامهای سلطنتی مشابه و فاصله کوتاه میان حکومتها ممکن است باعث شده باشد تاریخنگاران بعدی نتوانند ترتیب دقیق فرمانروایان را بازسازی کنند.
آشور-اوبالیت؛ فرمانروایی که از یادها حذف شد
سومین پادشاه، آشور-اوبالیت، تنها برای مدت کوتاهی در سالهای ۹۱۳ تا ۹۱۲ پیش از میلاد حکومت کرد. شواهد موجود نشان میدهد که پس از برکناری او، آثار مرتبط با حکومتش نیز دستکاری شده است.
یک لوح نشان میدهد که او برای بازسازی ظرفی آیینی که برای پرستش خدای ملی آشوریان، آشور، استفاده میشده، نقره فراهم کرده بود. اما سرنوشت یادمانهای مربوط به او بسیار متفاوت بود. بنایی که احتمالاً مجسمه بزرگی از او بوده، سر و دستهایش را از دست داده و نشانههای سلطنتی آن نیز از بین رفته است.
این اثر بعدها به سنگنوشتهای تبدیل شد که در آن از جانشین غاصب و نامشروع او تمجید شده بود. به این ترتیب، بخشی از شواهد مربوط به حکومت آشور-اوبالیت عملاً از تاریخ رسمی حذف شد.
سه پادشاه ناشناخته آشور؛ فهرست شاهان آشور چه چیزی را پنهان کرده بود؟
یکی از مهمترین نتایج این پژوهش، ایجاد تردید درباره تصویر منظم و بدون آشوبی است که فهرست شاهان آشور ارائه میکند. این فهرست باستانی، سلسلهای نسبتاً منظم از فرمانروایان را نشان میدهد که اغلب به شکل پدر و پسر جانشین یکدیگر شدهاند.
اما یافتههای جدید نشان میدهد که واقعیت سیاسی آشور پیچیدهتر بوده است. پژوهشگران معتقدند فهرست شاهان احتمالاً تصویری آرمانی از سلطنت آشوری ارائه میکرده و شورشها، بحرانهای جانشینی و دورههای بیثباتی را تا حد زیادی از روایت رسمی حذف کرده است.
به بیان دیگر، آنچه امروز از تاریخ سیاسی آشور میدانیم، الزاماً تمام واقعیت آن دوران نیست. بخشی از تاریخ ممکن است در اسناد آسیبدیده، نوشتههای بازنویسیشده و آثاری که بعدها عمداً تغییر کردهاند، پنهان مانده باشد.
کشف سه پادشاه ناشناخته آشور چه اهمیتی دارد؟
این پژوهش نشان میدهد مطالعه تاریخ باستان تنها به پیدا کردن آثار جدید محدود نمیشود؛ گاهی بازخوانی اسنادی که سالهاست در اختیار پژوهشگران قرار دارند نیز میتواند روایت تاریخی را تغییر دهد.
سه پادشاه ناشناخته آشور در اسنادی پنهان مانده بودند که برخی از آنها بیش از یک قرن پیش شناخته شده بودند. بررسی دقیقتر نامها، تاریخها و شرایط سیاسی آن دوره به پژوهشگران اجازه داد ارتباط میان این شواهد را دوباره ارزیابی کنند.
این یافته درباره سه پادشاه ناشناخته آشور همچنین تصویری متفاوت از امپراتوری آشور ارائه میدهد؛ امپراتوریای که در دورهای با بحرانهای سیاسی، بیماری، تغییرات اقلیمی، بحران جانشینی و ظهور گروههای جدید قدرت روبهرو بود. با وجود این مشکلات، آشور در نهایت نهتنها فرو نپاشید، بلکه به یکی از قدرتمندترین و تهاجمیترین امپراتوریهای جهان باستان تبدیل شد.