تصویری میکروسکوپی از ساختار تولیدمثل یک قارچ، در نگاه نخست شبیه شاخههای ظریف یخزده با دانههای شیشهای به نظر میرسد، اما این ساختارها در واقع بخشی از چرخه تولیدمثل قارچهای جنس «تریکودرما» هستند.
به گزارش سیناپرس،تصاویر میکروسکوپی گاهی میتوانند موجودات و ساختارهای آشنا را به شکلهایی کاملاً متفاوت نشان دهند. یکی از این تصاویر که اخیراً مورد توجه قرار گرفته، ساختاری شاخهمانند را نشان میدهد که در نگاه نخست میتواند با بلورهای یخ، سلولهای عصبی یا حتی ریشههای یک گیاه اشتباه گرفته شود.اما بررسی دقیقتر نشان میدهد این تصویر مربوط به یک قارچ و اندامهای تخصصیافته آن برای تولید و انتشار هاگ است.
شاخههای موجود در این تصویر کنیدیوفور نام دارند؛ ساختارهایی که هاگهای قارچ را تولید میکنند. دانههای کوچک و گردی که در انتهای این شاخهها دیده میشوند نیز کنیدی یا هاگهای غیرجنسی هستند.
این هاگها در واقع نسخههایی ژنتیکی از قارچ مادر هستند و میتوانند از طریق باد، آب یا حتی حشرات جابهجا شوند و در محیطی مناسب، کلونی جدیدی از قارچ ایجاد کنند.ویژگی قابل توجه این ساختار، شکل شاخهشاخه آن است.
کنیدیوفورها در جریان رشد بارها منشعب میشوند و در انتهای شاخههای جدید، نقاط تولید هاگ شکل میگیرد. همین الگوی رشد باعث میشود ساختار قارچ زیر میکروسکوپ بیشتر شبیه یک درخت کوچک یا نقشونگارهای یخزده روی شیشه به نظر برسد.
این الگوی شاخهای و پراکنده تولید هاگ از ویژگیهای قارچهای جنس Trichoderma است؛ گروهی از کپکها که تقریباً در سراسر جهان و بهویژه در خاک یافت میشوند.برخی گونههای تریکودرما کاربردهای تجاری نیز دارند و بهعنوان عوامل کنترل زیستی مورد استفاده قرار میگیرند، زیرا میتوانند به قارچهای بیماریزای گیاهان حمله کنند و از گسترش برخی بیماریهای گیاهی جلوگیری کنند.
یکی از گونههای شناختهشده این جنس، Trichoderma harzianum است که در سالهای اخیر در یک پژوهش آزمایشگاهی نیز مورد توجه قرار گرفت. دانشمندان دریافتند این قارچ در معرض صدای سفید میتواند رشد سریعتر و تولید هاگ بیشتری داشته باشد.
علت دقیق این پدیده هنوز مشخص نیست، اما یکی از فرضیهها این است که امواج صوتی با ایجاد تحریک مکانیکی در گیرندههای قارچ، زنجیرهای از واکنشهای زیستشیمیایی را فعال میکنند که به افزایش رشد و تولید هاگ منجر میشود.
هاگهای این قارچ بسیار کوچک هستند و معمولاً تنها چند میکرومتر قطر دارند؛ به همین دلیل مشاهده جزئیات ساختار آنها با چشم غیرمسلح امکانپذیر نیست و برای بررسی این شبکه ظریف از شاخهها، استفاده از میکروسکوپ نوری کافی است.
قارچهای جنس تریکودرما در محیطهای مختلف، از خاک و کمپوست گرفته تا اطراف ریشه گیاهان، حضور دارند و نقش مهمی در اکوسیستم ایفا میکنند. با وجود گستردگی این قارچها، دانشمندان هنوز همه جزئیات فعالیت و تعامل آنها با محیط اطراف را بهطور کامل نمیدانند.
این تصویر یادآور آن است که دنیای میکروسکوپی میتواند ساختارهایی بسیار پیچیده و شگفتانگیز را در موجوداتی به ظاهر ساده پنهان کرده باشد.
مترجم:مهگل غفاری