پژوهشگران با بررسی بقایای بهجامانده در عودسوزهای باستانی پمپئی، توانستهاند تصویری از «منظره بویایی» این شهر پیش از فوران مرگبار وزوو در سال ۷۹ میلادی ارائه کنند.
به گزارش سیناپرس،پژوهشگران با استفاده از روشی موسوم به «باستانشناسی حسی» توانستهاند یکی از ناملموسترین جنبههای زندگی مردم پمپئی در حدود ۲ هزار سال پیش را بازسازی کنند: بوهایی که در خانههای آنها وجود داشت.
نتایج این پژوهش نشان میدهد؛فضای داخلی خانههای ثروتمندان پمپئی احتمالاً بویی چوبی، خاکی و اندکی مرکباتی داشته است؛ بویی که بخشی از آن از سوزاندن گیاهان معطر و صمغهای وارداتی در مراسم مذهبی خانگی ایجاد میشد.
پژوهشگران اروپایی برای رسیدن به این نتیجه، دو عودسوز سفالی باستانی را بررسی کردند که چند دهه پیش در پمپئی و شهر نزدیک آن، بوسکورئاله، کشف شده بودند.
یکی از این ظروف در ساختمانی پیدا شد که هنگام فوران وزوو در حال تبدیل شدن به یک مهمانخانه بود. عودسوز دیگر همچنان در کنار سایر اشیای آیینی، داخل یک نیایشگاه خانگی در یک ویلای روستایی قرار داشت.
شکل، تزئینات و محل کشف این ظروف نشان میداد که آنها برای سوزاندن مواد معطر در مراسم مذهبی خانگی استفاده میشدند.
ترکیبی از چوب، گیاهان و عطرهای وارداتی
رومیان باستان برای خدایان خانوادگی خود، یعنی «لارس» و «پِناتس»، هدایایی مانند عود، شراب، گل، میوه و غلات تقدیم میکردند. نوشتههای نویسندگان رومی نیز به استفاده از گیاهان معطر در این آیینها اشاره دارند.با این حال، باستانشناسان تا پیش از این شواهد فیزیکی محدودی درباره موادی که واقعاً در این مراسم سوزانده میشدند در اختیار داشتند.پژوهشگران برای حل این مسئله، نمونههای بسیار کوچکی را از بخش مرکزی و لبههای هر عودسوز برداشتند و با استفاده از چند روش شیمیایی و میکروسکوپی آنها را بررسی کردند.
آنها به دنبال بقایای معدنی ناشی از سوختن گیاهان، فیتولیتها یا ساختارهای سیلیسی باقیمانده از گیاهان و همچنین ترکیبات آلی موجود در صمغها و روغنهای باستانی بودند.یکی از یافتههای جالب این بود که هیچ نشانهای از استفاده از فضولات خشکشده حیوانات بهعنوان سوخت پیدا نشد؛ مادهای که در برخی نقاط جهان باستان بهطور گسترده برای سوختن مورد استفاده قرار میگرفت.
در عوض، هر دو عودسوز حاوی نشانههای فراوانی از سوختن گیاهان چوبی بودند.بررسی فیتولیتها نشان داد که احتمالاً ترکیبی از گیاهانی مانند بلوط، برگبو و گیاهان خانواده میوههای هستهدار به همراه انواع علفها سوزانده میشده است.بخشی از این گیاهان احتمالاً سوخت عودسوز بودهاند، اما برخی دیگر ممکن است خودشان بهعنوان هدیهای آیینی در مراسم استفاده شده باشند.
صمغی که از مسیرهای تجاری دوردست به پمپئی رسیده بوداما مهمترین کشف در یکی از عودسوزها، شناسایی بقایای یک صمغ معطر ویژه بود.
بررسیهای شیمیایی نشان داد: این ماده به خانواده گیاهانی تعلق داشته که کندر نیز از آنها به دست میآید؛ با این حال، پژوهشگران احتمال میدهند که ماده کشفشده اِلمی (Elemi) بوده باشد.
این صمغ از مناطق بسیار دوردست به قلمرو روم وارد میشد و کشف آن در یک عودسوز خانگی در پمپئی، تصویری از گستردگی شبکه تجاری امپراتوری روم ارائه میدهد.احتمالاً صمغهای معطر از مناطقی در عربستان، آفریقای گرمسیری و آسیا از طریق دریای سرخ به سمت شمال منتقل میشدند، سپس از اسکندریه عبور میکردند و سرانجام به ایتالیا میرسیدند.
به گفته پژوهشگران، این نخستین شواهد مستقیم باستانشناختی است که نشان میدهد صمغهای معطر وارداتی در آیینهای مذهبی خانگی پمپئی سوزانده میشدند.این موضوع اهمیت ویژهای دارد، زیرا نشان میدهد ساکنان پمپئی برای ایجاد رایحهای خاص، حاضر بودند موادی را از فاصلههای بسیار دور تهیه کنند.
همان عودسوز همچنین حاوی نشانههای شیمیایی احتمالی مربوط به محصولات انگور بود؛ موادی که ممکن است بقایای شراب یا سرکه باشند.پژوهشگران در تفسیر این یافته محتاط هستند، زیرا احتمال آلودگی مدرن را نمیتوان کاملاً رد کرد.با این حال، اگر این بقایا واقعاً با مراسم باستانی ارتباط داشته باشند، با آنچه متون رومی درباره آیینهای مذهبی میگویند، مطابقت زیادی دارند.
بر اساس برخی منابع تاریخی، در مراسم مذهبی رومیان، پرستشگران ممکن بود همزمان با سوزاندن عود، شراب نیز بهعنوان بخشی از قربانی اولیه بر زمین بریزند.
به این ترتیب، ذرات ناچیزی که نزدیک به ۲ هزار سال پیش در خاکستر این عودسوزها باقی ماندهاند، اکنون میتوانند بخشی از بو و فضای حسی آیینهای مذهبی مردم پمپئی را برای ما بازسازی کنند.این پژوهش که در مجله علمی Antiquity منتشر شده، نمونهای چشمگیر از توانایی علم مدرن برای بازسازی تجربههای روزمره انسانهای باستان است؛ تجربهای که زمانی تصور میشد برای همیشه از بین رفته باشد.
به بیان دیگر، باستانشناسان اکنون فقط میتوانند ببینند مردم پمپئی چگونه زندگی میکردند؛ بلکه تا حدی میتوانند تصور کنند خانههای آنها چه بویی میداد.
مترجم:نیروانا محمدحسینی