معاون علمی رئیسجمهور با تاکید بر تغییر جایگاه رسانه در زیستبوم علم و فناوری، گفت: در مسیر گذار کشور از رویکرد دانشبنیان و فناوریبنیان به «قدرتبنیان»، رسانه دیگر صرفا منتشرکننده اخبار و دستاوردهای علمی نیست، بلکه با تولید معنا، اعتماد و مشروعیت اجتماعی، به یکی از ارکان قدرت فناورانه و حلقه اتصال دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه تبدیل شده است.
به گزارش سیناپرس، حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، در نشست خبری با اصحاب رسانه با تشریح جایگاه رسانه در تحول سیاست علم و فناوری کشور و مسیر حرکت ایران به سمت «قدرتبنیان» شدن، گفت: در پارادایم قدرتبنیان، علم منبع شناخت، فناوری منبع قابلیت و رسانه منبع معنا، اعتماد و مشروعیت اجتماعی این قابلیتهاست؛ بنابراین رسانه بخشی از اکوسیستم قدرت محسوب میشود و نمیتوان نقش آن را صرفا به انتشار اخبار و بازتاب رویدادهای علمی و فناورانه محدود کرد.
وی با اشاره به تغییر نقش رسانه در عصر دانشبنیان و فناوریبنیان افزود: رسانه در ابتدا بیشتر در جایگاه انتشار و ترویج دانش قرار داشت، اما با معرفی نوآوریها، شرکتهای فناور و محصولات جدید، بهتدریج به یکی از ارکان شکلدهنده قدرت و بازیگری فعال در اکوسیستم فناوری تبدیل شد.
افشین ادامه داد: در جهان شبکهای، قدرت تنها از طریق منابع مادی تولید نمیشود، بلکه تولید معنا، شکلدهی روایت، ایجاد اعتماد و جهتدهی به افکار عمومی نیز در شکلگیری قدرت نقش دارد. از این منظر، رسانه میتواند در شکلدهی به تصویر جامعه از علم، فناوری و آینده کشور اثرگذار باشد.
رسانه؛ فراتر از انتشار خبر
معاون علمی رئیسجمهور با تاکید بر اینکه رسانه نباید صرفاً ناظر تحولات فناوری باشد، اظهار کرد: رسانه نهادی است که به فناوری معنا میدهد، درباره آن روایت میسازد و میتواند در شکلگیری پذیرش یا عدم پذیرش اجتماعی فناوری نقش داشته باشد.
وی افزود: اگر فناوری ابزاری برای شکلدهی به نظمهای اقتصادی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی باشد، رسانه نهادی است که این تحولات را در عرصه عمومی معنا، تفسیر و مشروعیت میبخشد. بنابراین، نحوه روایت فناوری و تبیین آثار آن میتواند بر میزان اعتماد و پذیرش عمومی نسبت به فناوریها تأثیر بگذارد.
پنج نقش راهبردی رسانه در زیستبوم فناوری
افشین با اشاره به کارکردهای راهبردی رسانه در حوزه علم و فناوری، پنج نقش مهم رسانه را «نظارت و مطالبهگری، تولید اعتماد عمومی، شبکهسازی نهادی، ارتقای سواد علم و فناوری و روایتسازی آینده» عنوان کرد.
وی گفت: رسانه از طریق روایتسازی آینده میتواند افق فناوری و توسعه ملی را ترسیم و فناوری را به بخشی از روایت پیشرفت کشور تبدیل کند.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین کاهش فاصله میان دانش تخصصی و جامعه را از دیگر کارکردهای مهم رسانه دانست و افزود: بسیاری از مفاهیم علمی و فناورانه پیچیده هستند و رسانه میتواند با تبیین و سادهسازی آنها، زمینه درک بهتر این مفاهیم از سوی جامعه را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی علم گفت: تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی از نقشهای مهم رسانه است. جامعه زمانی میتواند با تحولات فناورانه همراه شود که نسبت به مسیر توسعه علم و فناوری، آگاهی و اعتماد داشته باشد.
افشین «ارزیابی سیاستها و مطالبه پاسخگویی» را نیز از دیگر نقشهای رسانه برشمرد و گفت: رسانه از طریق نظارت و مطالبهگری میتواند به ارتقای کیفیت حکمرانی علم و فناوری کمک کند.
رسانه؛ حلقه اتصال دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه
وی با اشاره به نقش رسانه در ایجاد ارتباط میان بازیگران مختلف زیستبوم علم و فناوری اظهار کرد: رسانه میتواند ارتباط میان دانشگاه، صنعت، دولت، سرمایهگذاران و جامعه را تسهیل و از این طریق به شبکهسازی نهادی در اکوسیستم فناوری کمک کند.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: رسانه حلقه اتصال میان نظام علم، نظام سیاست و جامعه است و بدون این ارتباط، حکمرانی مؤثر فناوری و شکلگیری قدرت فناورانه پایدار امکانپذیر نخواهد بود.
وی ادامه داد: حکمرانی فناوری تنها با قانونگذاری، سرمایهگذاری یا توسعه زیرساخت محقق نمیشود، بلکه مجموعهای از سازوکارهاست که مشخص میکند چه فناوریهایی توسعه پیدا کنند، منابع چگونه تخصیص یابند، منافع و مخاطرات چگونه مدیریت شوند و جامعه چگونه در این فرآیند مشارکت کند.
افشین تصریح کرد: فناوری زمانی به یک قابلیت ملی تبدیل میشود که جامعه نسبت به آن آگاهی، اعتماد، مشارکت و مسئولیتپذیری داشته باشد و رسانه در شکلگیری این عناصر نقش مهمی ایفا میکند.
فناوری بدون اعتماد اجتماعی، قدرت ملی نمیشود
معاون علمی رئیسجمهور با تاکید بر اهمیت اعتماد عمومی در مسیر توسعه فناوری گفت: صرف تولید یک فناوری یا دستیابی به یک قابلیت فناورانه برای تبدیل آن به قدرت ملی کافی نیست؛ جامعه باید نسبت به آن آگاهی داشته باشد، به آن اعتماد کند و امکان مشارکت و پذیرش مسئولانه آن را پیدا کند.
وی افزود: رسانه با ایجاد گفتوگوی عمومی درباره علم و فناوری میتواند به شکلگیری این فرآیند کمک کرده و زمینه ارتباط موثرتر میان جامعه و نظام علمی و فناورانه را فراهم کند.
افشین گفت: رسانه باید بتواند مفاهیم تخصصی را برای جامعه قابل فهم کند، درباره آینده فناوری گفتوگو ایجاد کند و زمینه مشارکت اجتماعی در فرآیندهای فناورانه را افزایش دهد.
رسانه؛ زیرساخت نرم قدرت فناورانه
وی رسانه را «زیرساخت نرم قدرت فناورانه» توصیف کرد و گفت: قدرت فناورانه تنها بر پایه آزمایشگاه، سرمایه و صنعت شکل نمیگیرد.
افشین توضیح داد: اگر دانشگاه دانش تولید میکند، صنعت فناوری را توسعه میدهد و دولت جهتگیری راهبردی را تنظیم میکند، رسانه با تولید معنا، اعتماد، روایت و گفتوگوی عمومی، مشروعیت، هماهنگی اجتماعی و قدرت نرم فناوری را شکل میدهد.
وی افزود: رسانه میتواند در این فرآیند فرهنگ نوآوری را شکل دهد، آینده مشترک را روایت کند، سرمایه اجتماعی علم را تقویت و اعتماد عمومی را افزایش دهد.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین نقش رسانه در بازنمایی تصویر ملی و بینالمللی از توان علمی کشور را مهم دانست و گفت: رسانه میتواند مشارکت اجتماعی را در فرآیندهای علمی و فناورانه تسهیل کند.
از دانشبنیان تا فناوریبنیان و قدرتبنیان
افشین با اشاره به تحول منطق علم و فناوری از «دانشبنیان» به «فناوریبنیان» و سپس «قدرتبنیان» اظهار کرد: در رویکرد دانشبنیان، محور اصلی تولید دانش و شناخت است؛ در رویکرد فناوریبنیان، دانش به نوآوری، محصول، صنعت و بازار تبدیل میشود و در رویکرد قدرتبنیان، هدف ساخت قابلیتهای راهبردی و شکلدهی آینده است.
وی افزود: در این مسیر، دامنه بازیگران نیز گستردهتر میشود و در کنار دانشگاه و زیستبوم نوآوری، صنعت، دولت، رسانه و جامعه نیز در شکلگیری قدرت ملی نقش پیدا میکنند.
معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: خروجی رویکرد قدرتبنیان تنها مقاله، پژوهش، سرمایه انسانی، محصول یا بازار نیست، بلکه زیرساخت، پلتفرم، استاندارد، شبکه و در نهایت قدرت ملی است.
رسانه؛ تبدیلکننده فناوری به پذیرش اجتماعی
افشین در جمعبندی سخنان خود گفت: رسانه، نهاد تولید معنا در اکوسیستم دانشبنیان است؛ نهادی که دانش را به اعتماد، فناوری را به پذیرش اجتماعی و نوآوری را به قدرت و قابلیت ملی تبدیل میکند.
وی تاکید کرد: بر این اساس، رسانه نه یک عنصر جانبی در زیستبوم علم و فناوری، بلکه بخشی از ساختار قدرتبنیان محسوب میشود و نقش آن در ایجاد اعتماد، شکلدهی روایت آینده، ارتقای سواد علمی و فناورانه، تسهیل گفتوگو میان بازیگران و افزایش مشارکت اجتماعی باید مورد توجه قرار گیرد.
خبرنگار: مهگل غفاری