پژوهشگران هشدار میدهند که با ادامه ذوب یخهای قطب جنوب، مقادیر قابلتوجهی از جیوهای که طی دههها در یخها و خاک این قاره ذخیره شده است، دوباره وارد اقیانوس میشود و میتواند زنجیره غذایی دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.
قطب جنوب طی حدود ۲۰۰ سال گذشته، با وجود فاصله زیاد از مراکز صنعتی جهان، مقادیر قابلتوجهی از آلودگی جیوه را در لایههای یخ و محیط خود به دام انداخته است. بخشی از این جیوه بهطور طبیعی از فعالیتهای آتشفشانی و فرسایش زمینشناختی آزاد میشود، اما فعالیتهای انسانی مانند سوزاندن سوختهای فسیلی و استخراج معادن میزان انتشار آن را بهشدت افزایش داده است.
اکنون با گرمتر شدن زمین و سرعت گرفتن ذوب یخهای قطب جنوب، این ذخایر تاریخی جیوه در حال آزاد شدن هستند.
افزایش ۱۶۰ درصدی تجمع جیوه
گروهی از پژوهشگران به سرپرستی چنگژن ژو از دانشگاه پکن، با بررسی هستههای رسوبی جمعآوریشده از اطراف شبهجزیره جنوبگان، سریعترین منطقه در حال ذوب قطب جنوب، به نتایج نگرانکنندهای دست یافتهاند.
بررسیها نشان داد میزان تجمع جیوه در فلات دریایی شبهجزیره جنوبگان حدود دو برابر میانگین جهانی در فلاتهای قارهای است.همچنین میزان تجمع جیوه در این منطقه از آغاز صنعتیشدن در اواسط قرن نوزدهم تاکنون حدود ۱۶۰ درصد افزایش یافته است.
یخهای قطب جنوب به مخزن جیوه تبدیل شدهاند
بخش زیادی از جیوه موجود در قطب جنوب از طریق جو و چرخه تبادل میان هوا و اقیانوس وارد این منطقه شده است. اما اکنون ذوب یخها و فرسایش زمین، مسیر دیگری برای ورود جیوه به محیط ایجاد کردهاند.
به گفته پژوهشگران، گرم شدن اقلیم باعث فعال شدن چرخهای میشود که در آن جیوه ذخیرهشده در یخها آزاد شده و از طریق خشکی و آبهای ذوبشده وارد اقیانوس میشود.بر اساس نتایج این مطالعه، اتصال این چرخهها باعث شده انتشار جیوه ناشی از ذوب یخها حدود ۵۵۰ درصد و تبادل جیوه میان هوا و دریا حدود ۳۵۰ درصد افزایش پیدا کند.پژوهشگران معتقدند: گرمایش زمین اکنون در حال تبدیل کردن مخزن تاریخی جیوه در قطب جنوب به یک منبع ثانویه آلودگی است.
خطر برای زنجیره غذایی دریایی
اهمیت این یافته زمانی بیشتر میشود که بدانیم جیوه میتواند توسط برخی میکروارگانیسمها به متیلجیوه تبدیل شود؛ ترکیبی بسیار سمی که در بدن موجودات دریایی تجمع پیدا میکند و میتواند در طول زنجیره غذایی از موجودات کوچکتر به ماهیها و شکارچیان بزرگتر منتقل شود.زنجیره غذایی اقیانوس جنوبی از دیاتومها و کریل گرفته تا ماهیها و شکارچیان بزرگتر میتواند در معرض این آلودگی قرار گیرد.
پژوهشگران همچنین به افزایش سطح جیوه در برخی گونههای قطب جنوب، از جمله ماهی دندانجنوبگان، مارلین و کوسهها اشاره کردهاند؛ سطحی که در برخی موارد از رکوردهای قبلی و حتی حدود ایمنی غذایی فراتر رفته است.
آلودگی میتواند از قطب جنوب فراتر برود
نگرانیها تنها به آبهای اطراف قطب جنوب محدود نمیشود. جریانهای اقیانوسی میتوانند جیوه آزادشده از شبهجزیره جنوبگان را به بخشهای دورتر اقیانوس منتقل کنند.
برآورد پژوهشگران نشان میدهد: انتقال جیوه از شبهجزیره جنوبگان به اقیانوس آزاد از طریق جریانهای دریایی حدود ۴۰۰ درصد افزایش یافته است.این موضوع میتواند در آینده خطر آلودگی جیوه را برای اکوسیستمهای دریایی و منابع شیلاتی در مناطق گستردهتری افزایش دهد.
گرمایش زمین، یک آلودگی قدیمی را دوباره فعال میکند
جیوه حتی در مقادیر پایین نیز برای سلامت انسان خطرناک است و سازمان جهانی بهداشت آن را در میان ۱۰ ماده شیمیایی مهم از نظر نگرانیهای بهداشت عمومی قرار داده است.
یافتههای جدید نشان میدهد:تغییرات اقلیمی تنها موجب ذوب یخهای قطب جنوب نمیشود؛ بلکه میتواند آلایندههایی را که طی دههها در این یخها ذخیره شدهاند، دوباره وارد چرخه طبیعی کند.
پژوهشگران تأکید میکنند: ادامه انتشار گازهای گلخانهای و گرمتر شدن زمین میتواند این روند را تشدید کند و قطب جنوب را از یک مخزن تاریخی جیوه به منبع فعال آلودگی تبدیل کند.این پژوهش در مجله PNAS منتشر شده است.
مترجم:نیروانا محمدحسینی