پژوهشگران شواهدی یافتهاند که نشان میدهد ؛ کوسه بادبادکی ممکن است علاوه بر استتار در تاریکی اعماق اقیانوس، از نور زیستی بدنش مانند یک چراغ جستوجو برای یافتن طعمه استفاده کند.
به گزارش سیناپرس، کوسه بادبادکی (Dalatias licha) بزرگترین مهرهدار زیستتاب جهان است؛ جانوری اعماقزی که بدنش میدرخشد و تاکنون شکارچی طبیعی شناختهشدهای برای آن گزارش نشده است. همین موضوع باعث شده دانشمندان درباره دلیل تکامل نورزایی این کوسه پرسشهای زیادی مطرح کنند.
اکنون گروهی از پژوهشگران به سرپرستی ژولین کلائس، زیستشناس دریایی از دانشگاه کاتولیک لوون بلژیک، احتمال دادهاند که نور این کوسه تنها برای پنهان ماندن از شکارچیان نیست و ممکن است به آن در پیدا کردن طعمه نیز کمک کند.
چرا جانوران اعماق دریا میدرخشند؟
در بخشهای کمنور اقیانوس، بسیاری از جانوران از روشی به نام نورافشانی متقابل (Counterillumination) برای استتار استفاده میکنند.نور خورشید هنگام نفوذ به آب بهتدریج پراکنده و جذب میشود. بنابراین در عمق چندصد متری، تنها مقدار بسیار کمی نور از سطح باقی میماند. در چنین شرایطی، بدن یک جانور که از پایین دیده میشود، میتواند مانند یک سایه تیره در برابر نور کمرنگ سطح آب نمایان شود.
برخی جانوران با تولید نور در قسمت زیرین بدن، این سایه را محو میکنند و خود را با روشنایی محیط هماهنگ میسازند.از آنجا که کوسه بادبادکی شکارچی طبیعی شناختهشدهای ندارد، دانشمندان احتمال دادهاند که نور زیستی آن ممکن است کاربردهای دیگری نیز داشته باشد.
نور بدن کوسه چه چیزی را آشکار کرد؟
پژوهشگران برای بررسی این موضوع، هشت کوسه بادبادکی زنده را که بهصورت تصادفی در جریان یک بررسی دریایی در منطقه چاتام رایز، در شرق نیوزیلند، صید شده بودند، مورد مطالعه قرار دادند.
آنها سه ویژگی نور تولیدشده توسط کوسهها را بررسی کردند: شدت نور، رنگ نور و جهت انتشار آن.
نتایج نشان داد: نور قسمت زیرین بدن کوسه، ویژگیهایی دارد که با استتار نورافشانی متقابل مطابقت دارد. این نور به رنگ آبی-سبز است و بیشترین شدت آن در طول موج حدود ۴۹۱ نانومتر مشاهده شد.
شدت این نور نیز با میزان روشنایی محیط در عمق حدود ۴۸۰ تا ۵۴۰ متری مطابقت داشت؛ عمقی که کوسه بادبادکی در آن زندگی میکند.اما بخش جالب ماجرا زمانی آشکار شد که پژوهشگران جهت انتشار نور را بررسی کردند.
کوسه شاید نورافکن خودش را دارد!
نور بدن کوسه برخلاف آنچه برای استتار کامل انتظار میرود، فقط به سمت پایین تابیده نمیشود؛ بلکه بهطور گسترده به طرفین نیز منتشر میشود.این انتشار جانبی در قسمت جلویی بدن، بهویژه اطراف پوزه، فک و بالههای سینهای، بسیار بیشتر بود.
به گفته پژوهشگران، یکی از محتملترین توضیحها این است که این نور جانبی مانند یک چراغ جستوجوی زیستی عمل میکند و بستر دریا را در اطراف کوسه روشن میسازد تا پیدا کردن طعمه در تاریکی آسانتر شود.
این فرض چندان هم عجیب نیست. برخی جانوران دریایی دیگر، از جمله ماهی فانوسدار Anomalops katoptron و ماهی Malacosteus، نیز از نور زیستی برای یافتن طعمه استفاده میکنند.
یک استراتژی دوگانه برای شکار
پژوهشگران معتقدند: این دو کارکرد لزوماً با یکدیگر تضاد ندارند.نور زیرین بدن میتواند باعث شود کوسه از دید طعمههای پایینتر پنهان بماند، در حالی که نور اضافی منتشرشده به طرفین، به روشن شدن محیط اطراف و شناسایی طعمه کمک کند.
این روش میتواند برای کوسه بادبادکی اهمیت ویژهای داشته باشد؛ چراکه این جانور کندترین کوسه ثبتشده است و با سرعتی حدود ۱۳ سانتیمتر در ثانیه حرکت میکند. در مقابل، برخی طعمههای آن مانند کوسههای فانوسی و سرپایان، توانایی حرکت سریع و دید مناسبی دارند.بنابراین، نزدیک شدن مخفیانه به طعمه میتواند راهکار مناسبی برای چنین شکارچی کندی باشد.
بالهای که استتار را خراب میکند!
اما یکی از عجیبترین یافتهها مربوط به باله پشتی کوسه بود.اگر هدف نورافشانی صرفاً استتار بود، انتظار میرفت تمام قسمتهای بدن الگوی مشابهی داشته باشند. اما نور باله پشتی حدود ۱۰ برابر کمنورتر از نور شکم بود و در عین حال، همچنان حدود ۱۰۰ برابر روشنتر از نور محیطی رو به بالا اندازهگیری شد.
در نتیجه، کوسهای که از پهلو دیده شود، ممکن است باله پشتی درخشان خود را مانند یک چراغ یا علامت نورانی نمایان کند.
پژوهشگران میگویند: این الگو با عملکرد استتاری سازگار نیست و میتواند بیشتر با ارتباط میان اعضای یک گونه یا حتی جذب طعمه مرتبط باشد.
با این حال، دانشمندان تأکید میکنند که این فرضیهها هنوز قطعی نیستند. کوسهها در جریان پژوهش از محیط طبیعی خارج و روی کشتی بررسی شدند و برای اثبات عملکرد نور به مشاهده رفتار آنها در زیستگاه طبیعی نیاز است.
این یافتهها در عین حال نشان میدهد درک فعلی ما از نورافشانی متقابل ممکن است کامل نباشد؛ زیرا کوسه بادبادکی شاید از یک ابزار واحد برای هم پنهان شدن از طعمه و هم پیدا کردن طعمه استفاده کند.نتایج این پژوهش در مجله iScience منتشر شده است.
مترجم:ندا جوادهراتی