بررسی شیمیایی ۹۱ شیء آهنی متعلق به عصر برنز نشان میدهد برخی انگشترهای اشراف یونان باستان احتمالاً با آهن بهدستآمده از شهابسنگها ساخته شدهاند؛ فلزی کمیاب و ارزشمند که در برخی نمونهها در کنار طلا و نقره به کار رفته است.
به گزارش سیناپرس به نقل از Science News، پژوهشگران در بررسی مجموعهای از اشیای باستانی کشفشده در یونان جنوبی و جزیره کرت، در ۱۳ انگشتر یا قطعاتی از انگشترها آثار نیکل پیدا کردند. وجود مقدار قابل توجه نیکل یکی از نشانههای مهم استفاده از آهن شهابسنگی است؛ زیرا آهن موجود در بسیاری از شهابسنگها در مقایسه با آهن حاصل از سنگ معدن زمینی، مقدار بالاتری نیکل دارد.
این پژوهش توسط النی مانتسورانی، باستانشناس پیشاتاریخی از دانشگاه آتن، و ماتیو گونل، اخترفیزیکدان و شیمیدان موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه، انجام شده است. محققان با استفاده از روش فلورسانس پرتو ایکس، اشیای آهنی بهجامانده از ۳۳ محوطه باستانشناسی را بررسی کردند که قدمت آنها به حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ سال پیش بازمیگردد.
در بیشتر این آثار، نشانهای از نیکل مشاهده نشد و همین موضوع نشان میدهد آهن آنها احتمالاً از سنگ معدن زمینی و با فناوریهای ابتدایی ذوب فلز تولید شده است. اما ۱۳ شیء حاوی آثار نیکل بودند که همگی انگشتر یا قطعاتی از انگشتر بودند.
پژوهشگران احتمال میدهند ۱۰ مورد از این ۱۳ انگشتر با آهن شهابسنگی ساخته شده باشند، هرچند درباره سه نمونه دیگر به بررسیهای بیشتری نیاز است.
جواهراتی از دل فضا
آهن شهابسنگی در جهان باستان فلزی بسیار ارزشمند محسوب میشد. این نوع آهن پیش از گسترش فناوری ذوب و فرآوری گسترده آهن، یکی از معدود منابع طبیعی فلز آهن بود که انسان میتوانست مستقیماً از آن برای ساخت اشیای ارزشمند استفاده کند.نمونههای شناختهشدهای از استفاده از آهن شهابسنگی در تمدنهای باستانی وجود دارد؛ از جمله خنجر آهنی متعلق به توتعنخآمون که در مقبره این فرعون مصری کشف شده است.
اکنون شواهد جدید نشان میدهد: چنین فناوری و علاقهای احتمالاً در میان جوامع پیشرفته عصر برنز در یونان نیز وجود داشته است. برخی از انگشترهای مورد مطالعه با طلا و نقره ترکیب شده بودند و تعدادی نیز دارای صفحهای بزرگ و تخت برای حکاکی بودند؛ ویژگیهایی که نشان میدهد احتمالاً بهعنوان انگشتر مُهر و نمادی از جایگاه اجتماعی استفاده میشدند.
آهنی که احتمالاً از مصر میآمد
از آنجا که شهابسنگها در یونان و کرت نسبتاً کمیاب هستند، پژوهشگران احتمال میدهند آهن شهابسنگی مورد استفاده در این جواهرات از مناطق دیگر، بهویژه مصر، وارد شده باشد.
این احتمال میتواند نشانهای از وجود شبکههای تجاری گسترده میان جوامع مدیترانه شرقی در عصر برنز باشد؛ زمانی که تبادل فلزات، مواد اولیه و کالاهای تجملاتی میان تمدنهای مختلف رونق داشت.
جالب آنکه نمونههای شناختهشده از انگشترهای ساختهشده با آهن شهابسنگی پس از قرن دوازدهم پیش از میلاد در این منطقه دیده نمیشود. پژوهشگران این موضوع را نشانهای از پایان این سنت در پی فروپاشی عصر برنز میدانند؛ دورهای که به پایان تمدن میسنی در جنوب یونان انجامید و پیش از آن نیز تمدن مینوسی در کرت افول کرده بود.
به این ترتیب، برخی از انگشترهایی که زمانی نماد قدرت و جایگاه اجتماعی اشراف عصر برنز بودند، ممکن است نه از فلز استخراجشده از دل زمین، بلکه از آهنی ساخته شده باشند که منشأ آن به سنگهایی در اعماق فضا بازمیگردد.
مترجم:نیروانا محمدحسینی