سازمان فضایی آمریکا (ناسا) از اجرای مجموعهای از مأموریتهای علمی همزمان با خورشیدگرفتگی کامل ۱۲ اوت ۲۰۲۶ خبر داد؛ رویدادی کمنظیر که دانشمندان آن را فرصتی استثنایی برای مطالعه تاج خورشید، بادهای خورشیدی و تأثیر تاریک شدن ناگهانی آسمان بر جو زمین میدانند.
به گزارش سیناپرس، این خورشیدگرفتگی از گرینلند، ایسلند و بخشهایی از اسپانیا عبور خواهد کرد و تیمهای پژوهشی تحت حمایت ناسا با استفاده از یک جت تحقیقاتی ارتفاعبالا و دهها بالن علمی، پدیده را از زوایای مختلف بررسی خواهند کرد.
«کلی کورِک»، مدیر برنامه خورشیدگرفتگی ناسا، گفت: خورشیدگرفتگی کامل تنها زمانی است که میتوان تاج خورشید را از روی زمین با جزئیاتی مشاهده کرد که در شرایط عادی امکانپذیر نیست. این مشاهدات به ما کمک میکند تأثیر خورشید بر زمین، ماهوارهها و فضانوردان را بهتر درک کنیم.
جت ناسا در تعقیب سایه ماه
یکی از مهمترین بخشهای این مأموریت، پرواز هواپیمای تحقیقاتی WB-57 ناسا در ارتفاع حدود ۱۵ هزار متری (۵۰ هزار فوت) است. این هواپیما به مجموعهای از چهار دوربین پیشرفته مجهز شده که تاج خورشید را در طول موجهای مختلف نور مرئی و فروسرخ با سرعت دستکم ۲۰ تصویر در ثانیه ثبت خواهند کرد.
دانشمندان امیدوارند این تصاویر با وضوح بالا اطلاعات تازهای درباره ساختار تاج خورشید، نحوه شکلگیری زبانههای خورشیدی، چگونگی گرم شدن تاج تا دمای نزدیک به یک میلیون درجه سانتیگراد و ارتباط آن با بادهای خورشیدی فراهم کند.
به دلیل حرکت هواپیما در مسیر سایه ماه با سرعت حدود ۷۴۰ کیلومتر بر ساعت، مدت زمان رصد خورشیدگرفتگی برای پژوهشگران از حدود دو دقیقه و ۱۸ ثانیه روی زمین به نزدیک سه دقیقه افزایش مییابد. همچنین پرواز در ارتفاع بالا، تأثیر ابرها و جذب بخشی از امواج فروسرخ توسط جو زمین را به حداقل میرساند و امکان ثبت دادههایی را فراهم میکند که تاکنون تنها در چند مأموریت مشابه به دست آمده است.
استفاده از تجربه خورشیدگرفتگی ۲۰۲۴
سامانه تصویربرداری چندطیفی هوابرد ناسا (SAMI) پیشتر نیز در خورشیدگرفتگی کامل آوریل ۲۰۲۴ به کار گرفته شده بود. «امیر قاسپی»، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات جنوبغرب آمریکا و مدیر این پروژه، میگوید خورشید همواره در حال تغییر است و هر خورشیدگرفتگی اطلاعات تازهای در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
به گفته وی، تیم تحقیقاتی با بهرهگیری از تجربه مأموریت سال ۲۰۲۴، زمان نوردهی دوربینها را اصلاح کرده و از نرمافزارهای جدید برای پردازش سریعتر دادهها استفاده خواهد کرد تا تصاویر دقیقتر و کاملتری از تاج خورشید به دست آید.
بالنهای علمی برای بررسی تغییرات جو
همزمان با پرواز جت ناسا، پروژه «بالنهای خورشیدگرفتگی سراسری» با حمایت این سازمان نیز در ایسلند و اسپانیا اجرا خواهد شد.
در ایسلند، پژوهشگران و دانشجویان چند دانشگاه آمریکا طی بازهای ۲۶ ساعته، از ۱۸ ساعت پیش از خورشیدگرفتگی تا هشت ساعت پس از آن، در مجموع ۸۰ بالن هواشناسی به آسمان خواهند فرستاد.
هدف این مأموریت بررسی تغییرات «لایه مرزی جو» است؛ بخشی از جو که مستقیماً با سطح زمین در تماس است و ضخامت آن تحت تأثیر دما و رطوبت تغییر میکند.
مطالعات انجامشده در خورشیدگرفتگیهای سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نشان داده بود این لایه در مناطق صاف و بدون ابر به طور محسوسی نازکتر میشود، اما دانشمندان هنوز نمیدانند این پدیده در شرایط خاص تابستان ایسلند نیز تکرار خواهد شد یا خیر.
بررسی لایه ازن از آسمان اسپانیا
در اسپانیا نیز سه گروه پژوهشی شش بالن علمی مجهز به دوربینهای ۳۶۰ درجه و تجهیزات اندازهگیری ازن را به پرواز درمیآورند.
این بالنها علاوه بر ثبت تصاویر هوایی از سایه ماه روی زمین، تغییرات غلظت ازن را نیز اندازهگیری خواهند کرد. از آنجا که تشکیل ازن به تابش خورشید وابسته است، دانشمندان انتظار دارند با کاهش نور خورشید در زمان گرفت کامل، تغییرات قابل توجهی در میزان ازن مشاهده شود؛ موضوعی که میتواند در شناخت بهتر واکنشهای شیمیایی جو زمین اهمیت داشته باشد.
پخش زنده برای علاقهمندان
ناسا اعلام کرده است همزمان با اجرای این مأموریتها، تصاویر زنده خورشیدگرفتگی و روند فعالیت تیمهای علمی از طریق رسانهها و پایگاههای رسمی این سازمان در اختیار علاقهمندان سراسر جهان قرار خواهد گرفت.
کارشناسان همچنین هشدار دادهاند مشاهده مستقیم خورشید بدون استفاده از عینکهای استاندارد مخصوص خورشیدگرفتگی میتواند آسیب جدی و دائمی به بینایی وارد کند و رعایت کامل اصول ایمنی هنگام رصد این پدیده ضروری است.
خورشیدگرفتگی کامل ۱۲ اوت ۲۰۲۶ یکی از مهمترین رویدادهای نجومی دهه جاری به شمار میرود و انتظار میرود دادههای بهدستآمده از این مأموریتها به درک بهتر رفتار خورشید، بادهای خورشیدی و تعامل آنها با جو زمین کمک کند.
مترجم:سروش ساده