پژوهشگران با بازبینی دادههای زمینشناسی ۲۶۰ میلیون سال گذشته به شواهد تازهای دست یافتهاند که نشان میدهد بزرگترین رویدادهای فاجعهبار زمین، از جمله انقراضهای گسترده، فورانهای آتشفشانی عظیم و کاهش شدید اکسیژن اقیانوسها، ممکن است در چرخهای حدود ۲۷.۵ میلیون ساله تکرار شوند؛ هرچند علت این الگوی زمانی همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
آیا بزرگترین فجایع تاریخ زمین بهصورت تصادفی رخ دادهاند یا از یک الگوی منظم پیروی میکنند؟ پژوهش جدیدی که در نشریه Evolving Earth منتشر شده، بار دیگر این فرضیه قدیمی را تقویت میکند که رویدادهای عظیم زمینشناسی ممکن است بخشی از یک چرخه تکرارشونده با دورهای حدود ۲۷.۵ میلیون سال باشند.
به گزارش سیناپرس، مایکل رامپینو، زمینشناس دانشگاه نیویورک، با استفاده از جدیدترین مقیاسهای زمانی زمینشناسی، ۸۹ رویداد مهم را که طی ۲۶۰ میلیون سال گذشته رخ دادهاند، مورد بازبینی و تحلیل آماری قرار داد. این رویدادها شامل انقراضهای گسترده دریایی، فورانهای عظیم بازالتهای سیلابی، دورههای کمبود اکسیژن در اقیانوسها، نوسانات شدید سطح آب دریا، انقراض مهرهداران خشکی و تغییرات سرعت گسترش بستر اقیانوسها بودند.
نتایج این تحلیل نشان داد بیشتر این رخدادهای بزرگ با چرخهای تقریباً ۲۷.۵ میلیون ساله همخوانی دارند. پژوهشگران همچنین چرخه ضعیفتری با دوره حدود ۸.۹ میلیون سال نیز شناسایی کردند، اما چرخه بلندمدت، برجستهترین الگوی مشاهدهشده بود.
به گفته محققان، این یافتهها به معنای آن نیست که یک فاجعه زمینشناسی مستقیماً باعث وقوع فاجعهای دیگر میشود؛ بلکه احتمال دارد سامانههای مختلف زمین، همگی تحت تأثیر یک فرآیند عمیق و مشترک قرار داشته باشند که در بازههای زمانی بسیار طولانی فعال میشود.
یکی از فرضیههای مطرحشده، به فرآیندهای درون زمین مربوط است. جریانهای همرفتی بسیار آهسته در گوشته زمین یا شکلگیری ستونهای داغ گوشته میتوانند در دورههای زمانی میلیونها ساله، فعالیتهای آتشفشانی، حرکت صفحات تکتونیکی، کوهزایی و سایر فرآیندهای بزرگ زمینشناسی را تحت تأثیر قرار دهند. از آنجا که این سامانهها به یکدیگر وابستهاند، تغییرات عمیق درون زمین میتواند در نهایت بر سطح زمین، اقیانوسها، اقلیم و حتی حیات اثر بگذارد.
فرضیه دیگری به تأثیر تغییرات مداری زمین مربوط میشود. تغییرات بلندمدت مدار زمین میتواند باعث جابهجایی حجم عظیمی از آب، یخ و رسوبات شود و با تغییر فشار واردشده بر پوسته و بخش بالایی گوشته، فعالیتهای زمینساختی و آتشفشانی را در مقیاسهای زمانی بسیار طولانی تحریک کند.
رامپینو همچنین احتمال نقش عوامل کیهانی را نیز بررسی کرده است. بر اساس این فرضیه، هنگام عبور منظومه شمسی از صفحه میانی کهکشان راه شیری، ممکن است آشفتگیهای گرانشی در ابر اورت ایجاد شود و احتمال برخورد سیارکهای بزرگ با زمین افزایش یابد. فرضیهای دیگر نیز احتمال میدهد تمرکز بیشتر ماده تاریک در صفحه کهکشان بتواند بهطور غیرمستقیم بر فعالیتهای درونی زمین اثر بگذارد؛ هرچند تاکنون هیچ شواهد مستقیمی برای تأیید این ایدهها به دست نیامده است.
پژوهشگران تأکید میکنند: این مطالعه هنوز نمیتواند وجود چنین چرخهای را بهطور قطعی اثبات کند. ناقص بودن سوابق زمینشناسی، دشواری تعیین دقیق سن رویدادهای بسیار قدیمی و محدودیتهای تحلیلهای آماری، همچنان از مهمترین چالشهای این حوزه محسوب میشوند.
با این حال، نویسندگان مطالعه معتقدند تکرار مشاهده این الگوی زمانی در پژوهشهای مختلف طی چند دهه گذشته نشان میدهد فرضیه چرخه ۲۷.۵ میلیون ساله ارزش بررسیهای بیشتر را دارد. اگر تحقیقات آینده این الگو را تأیید کنند، ممکن است نگاه دانشمندان به تاریخ زمین دگرگون شود و مشخص شود که بزرگترین انقراضها و تحولات زمینشناسی، نه رویدادهایی کاملاً تصادفی، بلکه بخشی از یک ریتم بلندمدت در تکامل سیاره ما بودهاند.
مترجم:سروش ساده