کشاورزی دیجیتال دیگر یک انتخاب نیست؛ یک ضرورت اقتصادی است. پژوهش جدید دانشگاه ساری با بررسی نظرات ۴۶ کارشناس نشان میدهد که توسعه فناوریهای دیجیتال در کشاورزی میتواند به افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و ایجاد اشتغال منجر شود. اما برای رسیدن به این هدف، بهبود اینترنت، حمایت مالی و آموزش کشاورزان ضروری است.
به گزارش سیناپرس، در یک پژوهش علمی جدید، ابعاد مختلف کارآفرینی دیجیتال در کشاورزی ایران بررسی شده و چارچوبی برای توسعه هدفمند این روند در سالهای پیش رو ارائه شده است.
کارآفرینی در دهههای اخیر بهعنوان یکی از موتورهای محرک رشد اقتصادی شناخته میشود. زمانی که افراد با ایدههای نوآورانه و خلاقانه، فرصتهای جدید را شناسایی میکنند و با هماهنگ کردن منابع مختلف، کسبوکار تازهای راهاندازی میکنند، در واقع وارد عرصه کارآفرینی شدهاند. این فرایند میتواند به ایجاد شغل، تولید محصولات جدید و ارائه خدمات نو منجر شود. با این حال، با وجود تلاشهای انجامشده، رشد کارآفرینی در بسیاری از کسبوکارهای کوچک و متوسط کشور به شکل متوازن و پایدار اتفاق نیفتاده و هنوز چالشهای متعددی پیش روی فعالان این حوزه قرار دارد.
در سالهای اخیر، گسترش فناوریهای دیجیتال، مفهوم کارآفرینی را نیز دگرگون کرده است. کارآفرینی دیجیتال به معنای استفاده از فناوریهای نوین مانند اینترنت، ابزارهای هوشمند، دادههای دیجیتال و بسترهای آنلاین برای راهاندازی و توسعه کسبوکار است. این نوع کارآفرینی نقش مهمی در شکلگیری اقتصاد دانشبنیان دارد؛ اقتصادی که بر پایه دانش، نوآوری و فناوری بنا شده است. در بخش کشاورزی نیز دیجیتالی شدن از تولید تا بازاریابی را تحت تأثیر قرار داده است. تجربه همهگیری کرونا نشان داد که استفاده از ابزارهای دیجیتال میتواند به تداوم فروش، دسترسی به بازارهای جدید و مدیریت بهتر زنجیره تأمین کمک کند و اهمیت تحول دیجیتال را دوچندان سازد.
در همین راستا، شایان مظاهری، عضو گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده علوم زراعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، به همراه دو همکار دانشگاهی خود، پژوهشی را با هدف طراحی الگویی برای توسعه کارآفرینی دیجیتال در کشاورزی ایران انجام دادهاند. این پژوهش با تمرکز بر تدوین یک چارچوب بومی برای کشور، تلاش کرده است عوامل مؤثر، موانع، راهبردها و پیامدهای گسترش کارآفرینی دیجیتال در بخش کشاورزی را بهصورت منسجم شناسایی و دستهبندی کند.
این تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش «نظریه بنیانی» انجام شده است. در این روش، پژوهشگران به جای آزمون یک فرضیه از پیش تعیینشده، تلاش میکنند با تحلیل دادهها، یک چارچوب نظری جدید استخراج کنند. برای این منظور، ۴۶ نفر از صاحبنظران دارای تجربه علمی و عملی در حوزه کارآفرینی دیجیتال، بهصورت هدفمند انتخاب شدند و با آنان مصاحبه شد. سپس دادههای حاصل از این مصاحبهها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
نتایج پژوهش نشان دادند توسعه کارآفرینی دیجیتال کشاورزی نیازمند توجه همزمان به عوامل مستقیم و غیرمستقیم است. از جمله عوامل مستقیم میتوان به ضرورت پذیرش نوآوریها و بهبود شاخصهای کشاورزی پایدار اشاره کرد. در کنار آن، عواملی مانند تبادل سریع اطلاعات و نیاز به حضور در تجارت جهانی نیز بهطور غیرمستقیم این روند را تقویت میکنند. در مقابل، موانع ساختاری و موانع فرهنگی-آموزشی از مهمترین چالشهای پیش رو هستند که میتوانند سرعت این تحول را کاهش دهند.
پژوهشگران همچنین راهبردها و پیامدهای توسعه کارآفرینی دیجیتال کشاورزی را دستهبندی کردهاند. بر اساس یافتهها، حرکت به سمت کشاورزی دیجیتال هرچند در حال حاضر با سرعتی آهسته دنبال میشود، اما روندی اجتنابناپذیر برای آینده این بخش است. اجرای موفق آن نیازمند راهکارهای قانونی، حمایتهای مالی و اقدامات آموزشی و فرهنگی است. بدون فراهم شدن این بسترها، دستیابی به یک نظام کارآفرینی دیجیتال کارآمد در کشاورزی دشوار خواهد بود.
از دید کارشناسان، توسعه کارآفرینی دیجیتال در کشاورزی با بهبود زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات، حمایت مالی از سرمایهگذاران بخش خصوصی و تقویت مهارتهای فردی و مدیریتی کشاورزان و کارآفرینان ارتباط مستقیم دارد. ارتقای سواد مالی دیجیتال، بازاریابی آنلاین و استفاده از فناوریهایی مانند پهپادها، حسگرهای هوشمند، رباتها و هوش مصنوعی میتواند بهرهوری را افزایش دهد و هزینههای تولید را کاهش دهد. همچنین دیجیتالی شدن میتواند به مدیریت بهتر منابع طبیعی و کاهش آثار منفی زیستمحیطی کمک کند.
به نقل از ایسنا، در کنار مزایا، چالشهایی مانند کیفیت و هزینه اینترنت، امنیت فضای سایبری، ضعف فرهنگ کارآفرینی دیجیتال، کمبود تجربه و نبود شبکههای مشاورهای نیز مطرح شدهاند. شناسایی این موانع به برنامهریزان کمک میکند سیاستها و برنامههای عملیاتی دقیقتری طراحی کنند. به اعتقاد پژوهشگران، اگر شرایط اقتصادی، اجتماعی و نهادی بهطور همزمان بهبود یابد، کارآفرینی دیجیتال کشاورزی میتواند به گسترش بازارهای جدید، افزایش سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی منجر شود.
این یافتههای علمی پژوهشی در «فصلنامه مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی» وابسته به دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان منتشر شدهاند؛ نشریهای تخصصی که به انتشار پژوهشهای مرتبط با کارآفرینی و توسعه پایدار در بخش کشاورزی میپردازد.