فناوریهای نوظهور معمولاً سریعتر از قانون حرکت میکنند؛ حالا مصوبه جدید مرکز ملی فضای مجازی با گسترش سندباکسهای تنظیمگری، تلاش دارد این فاصله را کاهش دهد.
به گزارش سیناپرس، فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، بلاکچین و رمزارزها با چالشی جدی روبهرو هستند؛ زیرا قوانین موجود برای آنها طراحی نشده است. برای رفع این مشکل، پیشتر دستورالعمل «نظام مدیریت یکپارچه محیطهای آزمون تنظیمگری» با محوریت «سندباکس» تدوین شد؛ محیطی کنترلشده که به کسبوکارهای نوآور اجازه میدهد پیش از دریافت مجوز دائمی، محصولات خود را تحت نظارت آزمایش کنند تا ریسکها شناسایی و مقررات مناسب تدوین شود.
اکنون نیز با تصویب الحاقیه جدید، انحصار دولت در راهاندازی سندباکس شکسته شده و نهادهای توسعهای و تشکلهای صنفی بخش خصوصی نیز میتوانند در ایجاد این محیطهای آزمون و صدور مجوزهای موقت نقش داشته باشند.
چرا بخش خصوصی وارد میدان شد؟
«دستورالعمل ایجاد نظام مدیریت یکپارچه محیطهای آزمون تنظیمگری کسبوکارهای نوآورانه در فضای مجازی» نخستین بار در سال ۱۳۹۸ به تصویب کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی رسید.
این دستورالعمل در ادامه، در ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفت و سرانجام سومین اصلاحیه آن نیز در ۱۴ آذر ۱۴۰۳ به تصویب کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور رسید.هدف از تدوین این دستورالعمل، ایجاد چارچوبی برای راهاندازی محیطهای آزمون تنظیمگری (سندباکس) توسط دستگاههای اجرایی و نهادهای تخصصی مانند بانک مرکزی، سازمان بورس و بیمه مرکزی بود تا کسبوکارهای نوآور بتوانند محصولات و خدمات خود را در محیطی کنترلشده آزمایش کنند.
این سازوکار با هدف ارزیابی فناوریها و مدلهای کسبوکار جدید، شناسایی ریسکها و تدوین مقررات متناسب با آنها طراحی شد تا نوآوری به دلیل خلأهای قانونی متوقف نشود. همچنین در صورت موفقیت کسبوکارها در دوره آزمایشی، مسیر فعالیت دائمی آنها بر اساس ضوابط مشخص و شفاف فراهم شود.اما در دو سال گذشته، یک مانع بزرگ وجود داشت؛ ترس دستگاههای دولتی از ریسک و خطرپذیری.
این محافظهکاری باعث شد که روند اعطای مجوزهای آزمایش بسیار سخت و کند شود و خروجی مناسبی حاصل نشود.برای شکستن این قفل، مرکز ملی فضای مجازی امروز از تصویب یک الحاقیه جدید خبر داد. بر اساس این مصوبه، انحصار دولت شکسته شد و از این پس علاوه بر دستگاههای دولتی، نهادهای توسعهای و صنفی (مانند پارکهای علم و فناوری، صندوقهای سرمایهگذاری، شتابدهندهها و تشکلهای صنفی) نیز میتوانند با مجوز کارگروه مربوطه، سندباکس راهاندازی کنند و حتی مجوز موقت صادر نمایند.
قوانین بازی در محیط آزمون چیست؟
البته مجوز صادرشده در این مرحله، صرفاً برای فعالیت آزمایشی در محیط آزمون است و جایگزین مجوزهای دائمی فعالیت کسبوکارها نخواهد بود. این نهادها باید ثابت کنند که توانایی مدیریت ریسک، زیرساخت مناسب، نیروی متخصص و منابع مالی کافی برای نظارت بر این فرآیند را دارند.در محیطهای آزمون تنظیمگری، کسبوکارها میتوانند با برخورداری از معافیت موقت از برخی مقررات دستوپاگیر، ایدههای نوآورانه خود را در فضایی کنترلشده آزمایش کنند. با این حال، مسئولیت جبران هرگونه خسارت احتمالی در طول دوره آزمایش بر عهده متقاضی است و تنظیمگر نیز موظف است با شفافیت کامل بر روند اجرای طرح نظارت کرده و دلایل پذیرش یا رد درخواستها را اعلام کند.
همچنین هدف نهایی این فرآیند، تدوین مقرراتی برای کل حوزه فناوری مربوطه است و نه ایجاد امتیاز یا رانت برای یک شرکت خاص. از سوی دیگر، برای جلوگیری از طولانی شدن روند بررسی درخواستها، تنظیمگران بخشی موظفاند حداکثر ظرف دو ماه درباره درخواستهای ورود به سندباکس تصمیمگیری و نتیجه را اعلام کنند. در صورتی که دستگاه مسئول در این بازه زمانی از اعلام نظر خودداری کند، کارگروه مدیریت یکپارچه میتواند مستقیماً پرونده را بررسی کرده و در صورت تأیید، مجوز آغاز دوره آزمایشی را صادر کند.
به نقل از فارس، کسبوکارهای نوآور برای ورود به محیط آزمون تنظیمگری باید ابتدا درخواست خود را در سامانه «تَما» ثبت کنند. پس از بررسی و تأیید اولیه، تنظیمگر شرایط دوره آزمایشی را تعیین کرده و بر روند اجرای طرح و عملکرد کسبوکار نظارت میکند. اگر این دوره با موفقیت به پایان برسد، علاوه بر فراهم شدن امکان توسعه فعالیت آن کسبوکار، مقررات دائمی و شفاف آن حوزه فناوری نیز تدوین و ابلاغ میشود تا مسیر فعالیت قانونی سایر شرکتهای مشابه نیز هموار شود.
این الحاقیه جدید با هدف کاهش بروکراسی، استفاده از ظرفیت نهادهای توسعهای و صنفی تلاش دارد روند ورود کسبوکارهای نوآور به محیطهای آزمون تنظیمگری را تسهیل کند اما اینکه این تغییر تا چه اندازه بتواند روند تدوین مقررات متناسب با فناوریهای نوظهور را سرعت ببخشد، به نحوه اجرای این مصوبه در عمل بستگی خواهد داشت.