یافتههای یک مطالعه مقطعی در سال ۱۴۰۰ نشان داد که ارزش مالی سالهای از دست رفته زندگی و بهرهوری نیروی کار بر اثر مرگ زودرس حدود ۴.۸ میلیارد دلار است که این رقم تقریباً معادل یک درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران در آن سال است.
به گزارش سیناپرس، مرگ در هر سنی دردناک است، اما وقتی در سنین جوانی و میانسالی اتفاق بیفتد، به یک چالش جدی در سیاستگذاری کلان تبدیل میشود. به مرگهایی که پیش از رسیدن به سن امید به زندگی (که در این مطالعه ۷۶ سال در نظر گرفته شده) رخ میدهند، «مرگومیر زودرس» گفته میشود.
یک مطالعه که در نشریه «پایش»؛ نشریه پژوهشکده علوم بهداشتی جهاددانشگاهی منتشر شده است، به بررسی هزینههای بهرهوری از دسترفته ناشی از مرگ و میر زودرس در ایران در سال ۱۴۰۰ پرداخته است. یافتههای این مطالعه نشان میدهد که ایران در سال ۱۴۰۰ با هزینههای اقتصادی سنگینی ناشی از مرگ و میر زودرس روبهرو بوده است.
تحلیلهای اقتصادی این پژوهش که با روش «سرمایه انسانی» انجام شده، نشان میدهد ارزش مالی سالهای از دست رفته زندگی و بهرهوری نیروی کار بر اثر مرگ زودرس در سال ۱۴۰۰، حدود ۴.۸ میلیارد دلار است که این رقم تقریباً معادل یک درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران در آن سال است. این موضوع نشان میدهد که سلامت جامعه و مرگ زودرس میتواند یکی از پایههای اصلی ثبات اقتصادی باشد.
مفهوم «بهرهوری از دست رفته» به معنی ارزشی است که یک فرد اگر زنده میماند و تا سن بازنشستگی (۶۵ سالگی) کار میکرد، برای جامعه تولید میکرد و وقتی یک متخصص، کارگر یا کارآفرین در ۳۵ سالگی جان خود را از دست میدهد، جامعه عملاً ۳۰ سال از توان تولیدی او محروم میشود. این مطالعه نشان میدهد که مجموع سالهای بهرهوری از دست رفته در مردان بیش از ۲ میلیون سال و در زنان کمتر از یک میلیون سال بوده است.
وقتی نانآوران دچار مرگ زودرس میشوند
این مطالعه که بر اساس دادههای استخراجشده از مطالعه جهانی بار بیماریها انجام شده، نشان میدهد که در این سال حدود ۵۷۰ هزار مرگ در ایران رخ داده که ۶۰ درصد آن مربوط به مردان و ۴۰ درصد متعلق به زنان بوده است.
یکی از برجستهترین یافتههای این گزارش، اختلاف فاحش جنسیتی در هزینههای اقتصادی مرگومیر است. مردان ایرانی سهمی ۶۹ درصدی از کل هزینههای بهرهوری از دست رفته را به خود اختصاص دادهاند. این موضوع از دو جهت حائز اهمیت است؛ نخست اینکه مردان در ایران معمولاً در سنین پایینتری نسبت به زنان فوت میکنند و دوم اینکه به دلیل ساختار سنتی بازار کار، فوت آنها بار اقتصادی سنگینتری را به خانواده و دولت تحمیل میکند.
در سال ۱۴۰۰، بیماریهای تنفسی و سل که بخش عمده آن تحت تأثیر همهگیری کووید-۱۹ بوده، عامل اول مرگومیر و خسارت اقتصادی در زنان و مردان بوده است. کووید-۱۹ باعث شد سهم بیماریهای تنفسی در مرگومیرها که در سالهای پیش از آن تنها حدود ۳ درصد بود، در سال ۱۴۰۰ به ۳۰ درصد جهش پیدا کند. این بیماری بهویژه جمعیت فعال و میانسال را نشانه رفت و توازن هزینههای بهداشتی کشور را بهشدت تحت تأثیر قرار داد.
جادهها در کمین نیروی کار جوان
در حالی که بیماریهای قلبی و عروقی و سرطانها معمولاً سنین بالاتر را درگیر میکنند، حوادث ترافیکی الگوی کاملاً متفاوتی دارند. این حوادث مستقیماً نیروی کار کشور، یعنی گروه سنی ۳۵ تا ۳۹ سال را هدف قرار دادهاند. بر اساس دادههای این پژوهش، حوادث رانندگی بهتنهایی ۱۰ درصد از کل هزینههای اقتصادی مرگومیر زودرس مردان را شامل میشوند.
نکته قابل توجه این است که هر مرگ ناشی از حوادث ترافیکی یا درگیریها، بهطور میانگین باعث از دست رفتن بیش از ۳۰ سال زندگی مولد میشود. این در حالی است که برای بیماریهای مزمن مانند دیابت، این عدد حدود ۱۱ سال است. این تفاوت نشان میدهد که سرمایهگذاری بر ایمنی جادهها و کاهش رفتارهای پرخطر، بهمراتب سودآوری اقتصادی بیشتری نسبت به بسیاری از مداخلات پزشکی دیگر دارد.
پیشگیری؛ راهی برای نجات اقتصاد
نویسندگان این پژوهش تأکید میکنند که بخش بزرگی از این مرگها در طبقه «قابل اجتناب» قرار میگیرند؛ یعنی با درمان بهموقع یا پیشگیریهای اولیه (مانند بهبود کیفیت خودروها، جادهها و سبک زندگی)، میتوان از وقوع آنها جلوگیری کرد. آنها پیشنهاد میدهند که منابع مالی بهجای تمرکز صرف بر درمانهای پیچیده، باید به سمت مراقبتهای اولیه و شناسایی زودهنگام بیماریهای غیرواگیر هدایت شوند.
به نقل از ایسنا، البته این مطالعه با محدودیتهایی نیز همراه بوده است؛ از جمله اینکه روش «سرمایه انسانی» بهطور ضمنی فرض میکند که در بازار کار همواره اشتغال کامل وجود دارد و هر فرد از دست رفته بهراحتی جایگزین نمیشود که ممکن است در واقعیت بازار کار کمی متفاوت باشد.
با وجود این محدودیت، یافتههای این پژوهش پیشنهاد روشنی به سیاستگذاران حوزه سلامت ارائه میکند. این که اگر منابع کافی برای مراقبتهای بهداشتی و درمانی اختصاص داده شود و در مراقبتهای پیشگیرانه سرمایهگذاری شود، میتوان از مرگومیرهای زودرس قابل اجتناب جلوگیری کرد.