رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نتایج ارزیابی ۱۰ ساله سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر، گفت: اگرچه کاهش مرگهای زودرس ناشی از چهار بیماری اصلی غیرواگیر روند مطلوبی داشته، اما بیشتر اهداف تعیینشده در این سند محقق نشده و اجرای برنامهها با چالشهای جدی مواجه بوده است.
به گزارش سیناپرس، «سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط در جمهوری اسلامی ایران» تیر ماه سال ۱۳۹۴ با هدف کاهش ۲۵ درصدی مرگهای زودرس ناشی از بیماریهای غیرواگیر منتشر شد و برای دورهای ۱۰ ساله تا سال ۱۴۰۴ اجرا شد. حال با پایان دوره اجرای این سند، میزان تحقق اهداف این سند و تحقق اهداف آن در مطالعهای جامع مورد بررسی قرار گرفته است.
دکتر باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران و مسئول گروه پژوهشی مطالعه ارزیابی سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر در گفتوگو با ایسنا به تشریح یافتههای این مطالعه پرداخته است.
دکتر باقر لاریجانی با اشاره به اینکه بیماریهای غیرواگیر عامل بیش از ۸۰ درصد مرگومیرها در کشور هستند، گفت: در این مطالعه میزان دستیابی به ۱۳ هدف ملی سند و همچنین وضعیت اجرای مداخلات پیشبینیشده مورد ارزیابی قرار گرفت.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد اهداف این سند، گفت: این سند ۱۳ هدف ملی را برای کاهش بار بیماریهای غیرواگیر در کشور دنبال میکرد که مهمترین آنها شامل کاهش ۲۵ درصدی خطر مرگ زودرس ناشی از بیماریهای قلبیعروقی، سرطان، دیابت و بیماریهای مزمن ریوی، کاهش ۱۰ درصدی مصرف الکل، کاهش ۲۰ درصدی شیوع فعالیت بدنی ناکافی، کاهش ۳۰ درصدی متوسط مصرف نمک، کاهش ۳۰ درصدی مصرف دخانیات در افراد بالای ۱۵ سال، کاهش ۲۵ درصدی شیوع فشار خون بالا و ثابت نگه داشتن شیوع دیابت و چاقی بود.
کاهش ۱۶.۷ درصدی مرگهای زودرس ناشی از ۴ بیماری اصلی غیرواگیر
وی افزود: همچنین این سند بر دریافت خدمات دارویی و مشاورهای برای پیشگیری از حملات قلبی و سکته مغزی توسط حداقل ۷۰ درصد افراد واجد شرایط، دسترسی ۸۰ درصدی به داروها و فناوریهای اساسی درمان بیماریهای غیرواگیر، حذف کامل اسیدهای چرب ترانس از روغنهای خوراکی و محصولات غذایی، کاهش ۲۰ درصدی مرگومیر ناشی از حوادث ترافیکی، کاهش ۱۰ درصدی مرگومیر ناشی از مصرف مواد مخدر و افزایش ۲۰ درصدی دسترسی به خدمات درمان بیماریهای روانی نیز تأکید داشت.
لاریجانی درباره نتایج این بررسی، گفت: یافتهها نشان داد از میان ۱۳ هدف تعیینشده در سند، تنها هدف نخست یعنی کاهش مرگ زودرس ناشی از چهار بیماری اصلی غیرواگیر (بیماریهای قلبی ـ عروقی، سرطان، دیابت و بیماریهای مزمن ریوی) با کاهش ۱۶.۷ درصدی مرگهای زودرس، پیشرفت قابل توجهی داشته است؛ اما در سایر اهداف یا پیشرفت کافی حاصل نشده یا روند شاخصها برخلاف اهداف تعیینشده بوده است.
افزایش ۹۵ درصدی شیوع مصرف الکل در بزرگسالان
وی ادامه داد: بر اساس نتایج این ارزیابی، شیوع مصرف الکل در بزرگسالان ۹۵.۲ درصد افزایش یافته، مصرف دخانیات در افراد ۱۸ سال و بالاتر ۹.۲ درصد رشد کرده، شیوع فشار خون بالا ۱۳ درصد افزایش یافته و میزان کنترل آن ۷.۴ درصد کاهش داشته است. همچنین شیوع دیابت ۲۴.۷ درصد، اضافهوزن ۲.۸ درصد و چاقی ۳.۹ درصد افزایش یافته است.
کاهش فعالیت بدنی ناکافی بزرگسالان و افزایش مصرف روزانه نمک
سرپرست این تیم پژوهشی افزود: فعالیت بدنی ناکافی در بزرگسالان ۱۰.۶ درصد کاهش یافته که از معدود روندهای مطلوب این دوره به شمار میرود، اما میانگین مصرف روزانه نمک حدود یک درصد افزایش داشته و میزان مرگومیر ناشی از حوادث ترافیکی نیز ۲۶.۴ درصد بیشتر شده است.
وی یکی دیگر از یافتههای نگرانکننده این مطالعه را پوشش پایین خدمات پیشگیری از بیماریهای قلبی و عروقی عنوان کرد و گفت: تنها ۲.۸ درصد افراد واجد شرایط، خدمات درمان دارویی و مشاورهای لازم برای پیشگیری از حملات قلبی و سکتههای مغزی را دریافت کردهاند که فاصله قابل توجهی با هدف تعیینشده در سند دارد.
توسعه نسبی خدمات سلامت روان در کشور
لاریجانی در عین حال به برخی دستاوردهای اجرای سند اشاره کرد و گفت: در این مدت سرانه روانشناس ۶۶.۷ درصد، سرانه تخت روانپزشکی ۲۲.۷ درصد و سرانه روانپزشک ۱۶.۱ درصد افزایش یافته که بیانگر توسعه نسبی خدمات سلامت روان در کشور است.
وی درباره دلایل محقق نشدن بخش عمده اهداف سند، اظهار کرد: اگرچه عواملی مانند تغییرات مدیریتی، همهگیری کووید-۱۹ و تحریمها بر روند اجرای برنامهها تأثیر گذاشتهاند، اما بررسیها نشان میدهد نبود تعهد کافی مدیران برای اجرای مداخلات، ضعف در پایش و ارزشیابی مستمر، مشارکت ناکافی ذینفعان، هماهنگی ضعیف بینبخشی، استفاده محدود از ظرفیت سایر دستگاهها، نبود منابع مالی مشخص، کمبود نیروی انسانی، ضعف در استقرار نظام ارجاع، ضعف نظام مراقبت بیماریهای غیرواگیر و وجود تعارض منافع، مهمترین موانع تحقق اهداف سند بودهاند.
لاریجانی با تأکید بر اینکه نتایج این ارزیابی میتواند مبنای تدوین برنامههای آینده قرار گیرد، گفت: برای ارتقای اثربخشی برنامههای پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر باید نظام حکمرانی بیماریهای غیرواگیر از طریق ایجاد تعهد و التزام برای اولویت دادن به پیشگیری، عزم جدی برای اجرای مداخلهها، مشارکت دادن فعال ذینقشان، نظارت مداوم بر حسن اجرای مداخلهها، تامین منابع مالی و انسانی لازم، استفاده از ظرفیتهای موجود ارائه خدمات سلامت برای اجرای مداخلهها و تقویت نظام مراقبت از بیماریهای غیرواگیر بیش از گذشته تقویت شود.
پیشنهادهایی برای بازنگری سند
وی با بیان اینکه سند ملی ۱۳۹۴ با وجود کاستیها در جلب تعهد سیاسی و همکاری بین بخشی مؤثر بود، خاطرنشان کرد: تجربه اجرای این سند نشان میدهد برای بازنگری سند لازم است راه کلی تعیین شود و جزئیات با مشارکت ذینقشان در برنامههای عملیاتی دستگاهها گنجانده شود.
به نقل از ایسنا، همچنین مشارکت فعال ذینقشان در فرایند تدوین تضمین شده و بر اولویتهایی چون مراقبت از خود، توانمندسازی مردم و توجه به گروههای آسیبپذیر تأکید شود. همچنین سند باید توسط بالاترین مرجع اجرایی به همه دستگاهها ابلاغ شود.
وی با بیان اینکه بیش از بازنگری سند، تعهد جدی به اجرا، تأمین منابع کافی و تقویت نظام مراقبت بیماریهای غیرواگیر اهمیت دارد، افزود: وجود ساختار سازمانی مشخص برای هدایت، اجرا و ارزشیابی ضروری است و تشکیل کمیته راهبری ملی بیماریهای غیرواگیر در شورای عالی سلامت و امنیت غذایی پیشنهاد میشود.