در یادداشتی از دنا فیروزآبادی، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه، که در اختیار رسانهها قرار گرفته، به سندرم ترک ناگهانی داروهایی پرداخته شده که بیماران آنها را «بیخطر» میپندارند. در این یادداشت آمده است:
بسیاری از بیماران بر این باورند که چون داروهایی مانند مهارکنندههای پمپ پروتون (PPI) که ترشح اسید معده را کم میکنند بدون نسخه در دسترساند یا برای مدت طولانی مصرف شدهاند، قطع ناگهانی آنها فاقد پیامد است.
این تصور، در حالی که از منظر داروسازی بالینی میتواند ناقص و در برخی موارد گمراهکننده باشد، زیرا بدن در پاسخ به مصرف مزمن برخی داروها، مکانیسمهای تطبیقی فیزیولوژیک ایجاد میکند که قطع ناگهانی دارو، این تعادل را برهم میزند و منجر به بروز علائمی میشود که گاه شدیدتر از مشکل اولیه تلقی میشود.
در مورد PPIها، مصرف طولانیمدت موجب کاهش پایدار ترشح اسید معده و بهدنبال آن، افزایش جبرانی سطح گاسترین در خون میشود. با قطع ناگهانی دارو، این گاسترین بالا برای مدتی باقی میماند و محرک تولید بیشازحد اسید معده میگردد؛ پدیدهای که با عنوان «افزایش برگشتی ترشح اسید» شناخته میشود.
نتیجه آن، بازگشت یا حتی تشدید علائمی مانند سوزش سردل و نارسایی گوارشی است که بیمار آن را عود بیماری اولیه تصور میکند و اغلب به مصرف خودسرانه مجدد دارو یا افزایش دوز روی میآورد، بدون آنکه از ماهیت گذرا و قابل مدیریت این پدیده آگاه باشد.
این الگو، اختصاصی به PPIها نیست. کورتیکواستروئیدهای خوراکی مصرفشده در دورههای طولانی، بتابلاکرها، برخی داروهای ضداضطراب و آرامبخش، و حتی برخی مسکنهای اپیوئیدی نیز در صورت قطع ناگهانی، میتوانند طیفی از واکنشهای ترک را از خفیف تا شدید ایجاد کنند.
آنچه این داروها را در ذهن عموم «بیخطر» جلوه میدهد، غالباً در دسترسبودن آسان، نبود نیاز به نسخه در برخی موارد، یا سابقه مصرف طولانی بدون بروز عارضه محسوس است؛ در حالی که خطر واقعی، نه در مصرف مداوم، بلکه در قطع ناگهانی و بدون برنامه آن نهفته است.
نقش داروساز در این زمینه، شناسایی بیمارانی است که مصرف طولانیمدت این دسته داروها را دارند و ارائه آموزش پیشینی درباره ضرورت قطع تدریجی بهجای توقف ناگهانی.
تنظیم برنامه کاهش پلکانی دوز، تحت نظارت تیم درمان، میتواند از بروز علائم برگشتی یا سندرم ترک جلوگیری کند و از مصرف بیرویه و طولانیتر از حد نیاز پیشگیری نماید. این مداخله ساده اما مؤثر، یکی از حوزههایی است که دانش تخصصی داروساز میتواند تفاوت محسوسی در کیفیت مراقبت از بیمار ایجاد کند.
در نهایت، آگاهی از این پدیده نهتنها بیمار را از تجربه ناخوشایند و غیرضروری بازگشت علائم مصون نگه میدارد، بلکه از سوءتفاهم بالینی و ادامه بیدلیل درمان نیز جلوگیری میکند.
مشاوره دارویی دقیق در لحظه تجویز و در طول درمان، پلی است میان مصرف ایمن دارو و پرهیز از پیامدهای ناخواسته قطع ناگهانی آن.