پژوهشگران برای نخستین بار موفق شدند هویت یک ریاضیدان و ستارهشناس تمدن مایا را شناسایی کنند؛ دانشمندی که بیش از هزار سال پیش فرمولی نوآورانه برای محاسبه چرخههای زمانی و حرکت سیارهها ارائه کرده بود.
به گزارش سیناپرس، گروهی از پژوهشگران آمریکایی در بررسی کتیبههای کشفشده در محوطه باستانی «شولتون» (Xultun) در گواتمالا، نام فردی به نام «ساک تاهن وااکس» (Sak Tahn Waax) به معنای «روباه سینهسفید» را رمزگشایی کردند. نتایج این پژوهش در نشریه Antiquity منتشر شده است.
دوره کلاسیک تمدن مایا، بین سالهای ۲۵۰ تا ۹۰۰ میلادی، اوج شکوفایی این تمدن در معماری، هنر، نگارش، ریاضیات و نجوم به شمار میرود. با وجود دستاوردهای علمی فراوان، تاکنون نام هیچ ریاضیدان یا ستارهشناس این دوره بهطور قطعی شناسایی نشده بود.
پژوهشگران در یکی از اتاقهای کوچک محوطه شولتون، بیش از ۵۰ متن کوتاه شامل تاریخها، اعداد و محاسبات نجومی را روی دیوارها یافتند. بررسی این نوشتهها با استفاده از طراحی دقیق، تصویربرداری و پردازش دیجیتال تصاویر نشان داد یکی از این متون علاوه بر یک فرمول ریاضی، نام پدیدآورنده آن را نیز در خود ثبت کرده است.
به گفته پژوهشگران، این نخستین بار است که یک اثر مشخص در حوزه ریاضیات یا نجوم از دوره کلاسیک مایا به یک دانشمند شناختهشده نسبت داده میشود.
فرانکو روسی، باستانشناس مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، میگوید: «در حالی که امضاهای هنرمندان و پیکرتراشان مایا پیشتر روی سفالها و بناهای سنگی شناسایی شده بود، دانشمندانی که نظام پیچیده محاسبات تقویمی را توسعه داده بودند، تاکنون ناشناس مانده بودند.»
بررسیها نشان میدهد فرمول ارائهشده توسط ساک تاهن وااکس، روشی نوآورانه برای محاسبه ارتباط میان چرخه ۲۶۰ روزه آیینی، سال خورشیدی و چرخه حرکت سیارههای زهره و مریخ ارائه میدهد؛ فرمولی که در دیگر متون مایا نمونهای برای آن یافت نشده است.
به گفته دیوید استوارت، متخصص مطالعات مایا در دانشگاه تگزاس، این محاسبات برای تعیین زمان برگزاری آیینهای سلطنتی، برنامهریزی پروژههای عمرانی و تنظیم تقویم مذهبی اهمیت فراوانی داشته است.
پژوهشگران معتقدند منحصربهفرد بودن این فرمول احتمالاً باعث شده است نویسنده آن نام خود را نیز در کنار اثر ثبت کند تا دستاورد علمیاش شناخته شود.
اکنون بررسی دهها متن کوتاه دیگر کشفشده در همین محوطه ادامه دارد و این احتمال وجود دارد که آثار بیشتری از ساک تاهن وااکس شناسایی شود.
به باور پژوهشگران، این کشف نهتنها شناخت ما از دانشمندان تمدن مایا را گسترش میدهد، بلکه جایگاه علمی این تمدن را در کنار دیگر تمدنهای بزرگ باستان، از جمله هند، چین، بینالنهرین و یونان، که ستارهشناسان و ریاضیدانان نامدار خود را داشتهاند، بیش از پیش آشکار میکند.
مترجم:فرگل غفاری