کارشناسان میگویند در عصر تغییر اقلیم، گرمای خطرناک دیگر تنها با دمای ثبتشده روی دماسنج سنجیده نمیشود. افزایش طول موجهای گرما، گرمتر شدن شبها و ترکیب دما با رطوبت، فشار گرمایی را به تهدیدی چندبعدی برای سلامت انسان، زیرساختها و محیطزیست تبدیل کرده است.
به گزارش سیناپرس، وقتی صحبت از گرما میشود، اولین چیزی که به ذهن میرسد عددی است که روی دماسنج دیده میشود؛ اما در جهان گرمتر امروز، خطر گرما دیگر فقط با یک عدد سنجیده نمیشود. افزایش طول دورههای گرمای شدید، بیشتر شدن تعداد موجهای گرما، کاهش فرصت خنک شدن در شب و ترکیب گرما با رطوبت، تصویری تازه از بحران گرما ساخته است.
گزارشهای علمی بینالمللی نشان میدهند که تغییر اقلیم فقط باعث گرمتر شدن روزها نشده، بلکه الگوی رخدادهای گرمایی را نیز تغییر داده است؛ موجهایی که طولانیتر، گستردهتر و شدیدتر میشوند.
گرما چگونه از یک «عدد» به یک «خطر چندبعدی» تبدیل شد؟
«سازمان جهانی هواشناسی» (WMO) در گزارش خود درباره «گرمای شدید» توضیح میدهد که گرمای خطرناک تنها زمانی رخ نمیدهد که دما به یک آستانه مشخص برسد، بلکه ترکیبی از دما، رطوبت، تابش خورشید، سرعت باد و شرایط محلی تعیین میکند که یک وضعیت تا چه اندازه برای انسان و محیط خطرناک باشد.
این سازمان تأکید میکند که هیچ شاخص واحدی نمیتواند تمام ابعاد گرمای شدید را نشان دهد؛ زیرا یک دمای مشابه در دو منطقه مختلف ممکن است پیامدهای کاملا متفاوتی داشته باشد. برای نمونه، WMO اشاره میکند دمای بالاتر از ۳۰ درجه سانتیگراد میتواند در برخی مناطق سردسیر یک موج گرمای غیرمعمول باشد، در حالی که همین دما در مناطق گرمسیری بخشی از شرایط عادی است. به همین علت، دانش اقلیم امروز فقط نمیپرسد «دمای هوا چند درجه است؟» بلکه بررسی میکند این گرما چه مدت ادامه دارد و چه فشاری ایجاد میکند.
موجهای گرما؛ بیشتر، طولانیتر و شدیدتر
بر اساس گزارش «مرکز راهحلهای اقلیمی و انرژی پاک» (C۲ES)، در دهههای اخیر تعداد رخدادهای گرمای شدید افزایش یافته است. این مرکز گزارش میکند که در شهرهای آمریکا، میانگین تعداد رخدادهای گرمای شدید از حدود دو مورد در سال در دهه ۱۹۶۰ به حدود ۱۰ مورد در سال در فاصله ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ رسیده است.
همین گزارش نشان میدهد که فصل موجهای گرما نیز طولانیتر شده است؛ به طوری که تا سال ۲۰۲۴ طول متوسط فصل موج گرما در آمریکا نسبت به دهه ۱۹۶۰ حدود ۴۶ روز افزایش یافته است. این تغییر به این معناست که جوامع با دورههای طولانیتری از فشار گرمایی روبهرو هستند؛ دورههایی که نه فقط داغتر، بلکه ماندگارتر شدهاند.
چرا چند روز گرمای پشت سر هم خطرناکتر است؟
سازمان جهانی هواشناسی (WMO) تأکید میکند که موج گرما صرفا زنجیرهای از روزهای گرم نیست؛ ویژگی تعیینکننده آن، انباشت گرمای غیرمعمول در طول چند روز و شب متوالی است. در شرایط معمول، شب فرصتی برای آزاد شدن گرمای جذبشده در طول روز فراهم میکند؛ اما زمانی که شبها نیز گرم باقی میمانند، انسان، ساختمانها و محیط زیست فرصت کافی برای بازیابی پیدا نمیکنند.
بر اساس گزارش WMO، گرمای شدید میتواند باعث افزایش بیماریهای مرتبط با گرما، تشدید بیماریهای قلبی، تنفسی و کلیوی، اختلال خواب و کاهش توانایی تمرکز شود. «آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا» (EPA) نیز گزارش میکند که خطر مرگ و بیماریهای ناشی از گرما با افزایش تعداد و شدت رخدادهای گرمایی بیشتر میشود.
ریشه علمی تغییر موجهای گرما چیست؟
ناسا در گزارش خود درباره ارتباط تغییر اقلیم و رخدادهای شدید آبوهوایی توضیح میدهد که افزایش گازهای گلخانهای ناشی از فعالیتهای انسانی، بهویژه مصرف سوختهای فسیلی، باعث افزایش دمای زمین شده است.
طبق این گزارش، دیاکسیدکربن، متان و دیگر گازهای گلخانهای مانند پوششی عمل میکنند که بخشی از گرمای زمین را در جو نگه میدارد. گرم شدن هوا و اقیانوسها نیز چرخه آب و الگوهای جوی را تغییر میدهد و میتواند شدت رخدادهای شدید اقلیمی را افزایش دهد.
ناسا همچنین اشاره میکند که پژوهشگران برای بررسی ارتباط تغییرات اقلیمی با رخدادهای شدید، از دادههای تاریخی، مدلهای اقلیمی و مشاهدات زمینی، هوایی، دریایی و ماهوارهای استفاده میکنند.
گرما فقط مسئله سلامت نیست
گزارش WMO هشدار میدهد که اثرات گرمای شدید فراتر از سلامت انسان است. افزایش دما میتواند فشار بر زیرساختها، انرژی، کشاورزی و منابع طبیعی را افزایش دهد. EPA نیز گزارش میکند که گرمای شدید میتواند به شبکه برق آسیب بزند؛ زیرا همزمان با افزایش مصرف برق برای سرمایش، کارایی برخی بخشهای شبکه انتقال کاهش پیدا میکند.
در کشاورزی نیز دمای بالا میتواند رشد گیاهان را کاهش دهد و تنش گرمایی در دامها ایجاد کند. EPA اشاره میکند که گرمای شدید میتواند باعث کاهش تولید شیر و کاهش عملکرد دامها شود.
آیندهای که در آن «مدت گرما» به اندازه «شدت گرما» مهم است
به نقل از آنا، در گذشته، یک موج گرمای استثنایی بیشتر با رکورد دمایی شناخته میشد؛ اما دادههای اقلیمی جدید نشان میدهند که مسئله فقط شکستن رکوردها نیست.
امروز دانشمندان تغییرات دیگری را نیز دنبال میکنند: چند روز گرم پشت سر هم رخ میدهد؟ چند بار در سال تکرار میشود؟ شبها چقدر فرصت خنک شدن وجود دارد؟ و چه گروههایی بیشتر در معرض خطر هستند؟ گزارشهای WMO، ناسا، EPA و C۲ES نشان میدهند که تغییر اقلیم در حال تغییر دادن تعریف گرماست؛ گرما دیگر فقط افزایش دما نیست، بلکه یک فشار طولانیمدت بر انسان و محیط زیست است.