زلزله یکی از مخرب ترین مخاطرات طبیعی به شمار میرود؛ پدیدهای که وقوع آن به ویژه در مناطق پر جمعیت میتواند خسارات گسترده انسانی و اقتصادی بیشماری به همراه داشته باشد. طی چند روز اخیر دو زمین لرزه در ونزوئلا با بزرگای ۷.۵ و۷.۲ و زلزله ای ۶.۱ ریشتری در افغانستان رخ داده است. وقوع این دو زمین لرزه بزرگ با فاصله زمانی کوتاه، این پرسش را در ذهن بسیاری ایجاد کرده است که آیا زلزله بزرگ دیگری در راه است؟ آیا وقوع این دو زلزله با یکدیگر ارتباط دارند؟ آیا رخداد این دو زلزله احتمال وقوع زلزله در ایران را نیز افزایش میدهد؟
به گزارش سیناپرس، دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی با اشاره به وقوع این دو زمین لرزه به خبرنگار سیناپرس گفت: زلزله های مهیب روزهای اخیر در ونزوئلا(۲۴ ژوئن) و افغانستان(۲۷ ژوئن) هر دو در مرزهای فعال زمین ساختی رخ داده اند اما ساز و کار کاملا متفاوتی دارند.
وی افزود: زلزلههای مهیب ونزوئلا با بزرگای ۷.۵ و ۷.۲ دوگانه و بسیار شدید، ناشی از جنبش امتداد لغز در سامانه گسلی سان سباستین(San Sebastián) بودند. این گسل مرز ترانسفورم اصلی بین ورقه کارائیب و آمریکای جنوبی را تشکیل میدهد؛ رهاسازی انرژی در ژرفای ۱۰ تا ۲۲ کیلومتری باعث خسارات گسترده در مناطقی مانند سان فلیپه، کاراکاس و لاگوایرا شد.
وی درباره زلزله ۶.۱ ریشتری افغانستان نیز توضیح داد: این زمینلرزه نیز در منطقه هندوکش و بر اثر برخورد ورقه قارهای هند با ورقه اوراسیا رخ داده است. این زلزله برخلاف ونزوئلا از نوع ژرف و در عمق حدود ۲۰۰ کیلومتری بوده و به همین دلیل لرزش آن در محدوده وسیعی از کابل تا اسلامآباد و پاکستان احساس شد، اما خسارات سطحی شدیدی بر جای نگذاشت. معمولا زلزلههای ژرف هندوکش به دلیل فرورانش تکههای باقی مانده از لیتوسفر قارهای رخ میدهند.
همزمانی دو زلزله به معنای ارتباط میان آنها نیست
زارع با اشاره به وقوع زلزلههای شدید در فواصل زمانی کوتاه اظهار کرد: در ونزوئلا دو زلزله تنها با فاصله ۳۹ ثانیه رخ دادند که زلزله نخست با بزرگای ۷.۲ به عنوان رخداد محرک، تعادل تنش را بر هم زد و بخش شرقی گسل سان سباستین را برای وقوع زلزله بزرگتر با بزرگای ۷.۵ تحریک کرد.
وی افزود: اما وقوع دو زلزله در دو قاره مختلف با فاصله دو روز، از نظر آماری پدیدهای طبیعی است. سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ زلزله با بزرگای بین ۷ تا ۷.۹ در جهان رخ میدهد و گاهی بر اساس توزیع تصادفی پواسون، دو یا چند رویداد بزرگ در بازه زمانی کوتاهی اتفاق میافتند، بدون آنکه ارتباط فیزیکی با یکدیگر داشته باشند.
این استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی تأکید کرد: زلزلههای ونزوئلا و افغانستان هیچ ارتباط علّی و ساختاری با یکدیگر ندارند و تغییرات تنش کولمب ناشی از زلزلهای با بزرگای ۷.۵ تنها تا چند صد کیلومتر میتواند گسلهای دیگر را تحت تاثیر قرار دهد، در حالی که فاصله ونزوئلا تا هندوکش بیش از ۱۲ هزار کیلومتر است و انتقال تنش استاتیکی میان این دو منطقه از نظر فیزیک سنگ کاملا غیرممکن است و تقارن زمانی آنها صرفا یک همزمانی تصادفی است.
زلزلههای اخیر خطر ایران را افزایش ندادهاند
زارع با بیان اینکه ایران در مرز همگرایی ورقههای زمینساختی قرار دارد، گفت: زلزلههای اخیر جهانی خطر ایران را بیشتر نکردهاند، بلکه یادآور این واقعیت هستند که گسلهای کشور همچنان در حال ذخیره انرژیاند.
وی منطقه البرز مرکزی و حاشیه تهران، بهویژه گسلهای شمال تهران، مشا، پردیس، کاجان و ماهدشت-جنوب کرج، همچنین منطقه شمال و جنوب غرب زاگرس(به دلیل نرخ بالای دگرشکلی پوسته و تخلیله مداوم به صورت زلزلههای متوسط تا شدید)، شمال شرق(خراسان) و جنوب شرق شامل مکران و کرمان( به دلیل وجود گسلهای امتدادلغز بلند و زون فرورانش مکران) را از جمله نواحی با پتانسیل خطر بالا برشمرد.
آمادگی در برابر زلزله باید همیشگی باشد
زارع با تاکید بر اینکه آمادگی در برابر زلزله یک ضرورت دائمی است، گفت: نباید منتظر وقوع زلزله بمانیم تا به فکر چاره بیفتیم. اقدامات کلیدی در دو سطح ساختاری و مدیریتی باید در دستور کار باشد.
وی برآورد حجم و وزن آوار احتمالی بناها در کلانشهرها(به ویژه تهران و کرج) و تعیین پیش دستانه سایتهای دفن و بازیافت دگرآوارها، افزایش تابآوری شریانهای حیاتی از طریق ایمنسازی زیرساختهای آب، برق و گاز، نظارت دقیق بر اجرای آییننامه استاندارد ۲۸۰۰ و رعایت حریم گسلها، بهویژه برای ساختمانهای بلندمرتبه و حساس، و همچنین بهروزرسانی کیفهای ایمنی ۷۲ ساعته و آموزش شیوههای پناهگیری و تخلیه اضطراری در خانوادهها و سازمانها را از مهمترین اقدامات مورد نیاز برای کاهش خطرات ناشی از زلزله عنوان کرد.
خبرنگار: فرزانه صدقی