خستگی از اخبار بد به یکی از پدیدههای رو به رشد در عصر شبکههای اجتماعی و تلفنهای هوشمند تبدیل شده است. پژوهشهای جدید نشان میدهد مغز انسان بهطور تکاملی برای پردازش مداوم اخبار منفی از سراسر جهان طراحی نشده است.
به گزارش سیناپرس، انسانها بهطور طبیعی به تهدیدها و اطلاعات منفی توجه بیشتری نشان میدهند، اما بمباران دائمی اخبار مربوط به جنگ، بحرانهای اقتصادی، بلایای اقلیمی و خشونت میتواند به احساس اضطراب، درماندگی و فرسودگی روانی منجر شود. متخصصان تأکید میکنند که راهحل، قطع کامل پیگیری اخبار نیست، بلکه مدیریت آگاهانه زمان، منابع و شیوه مصرف اخبار است.
خستگی از اخبار بد؛ مغز انسان به نقطه اشباع رسیده است
بسیاری از مردم میگویند دیگر صبحها تلفن همراه خود را بلافاصله بررسی نمیکنند. نه به این دلیل که اتفاقی در جهان رخ نمیدهد، بلکه چون احساس میکنند زیر آبشاری بیپایان از خبرهای ناگوار قرار گرفتهاند. این احساس، تجربهای شخصی و محدود نیست، بلکه به یک پدیده جهانی تبدیل شده است.
گزارش دیجیتال اخبار سال ۲۰۲۵ نشان میدهد ۶۹ درصد از کاناداییها دستکم گاهی از دنبال کردن اخبار اجتناب میکنند. در سطح جهانی نیز ۴۰ درصد مردم گفتهاند که گاهی یا اغلب از پیگیری اخبار فاصله میگیرند؛ بالاترین رقمی که تاکنون ثبت شده است. دلیل اصلی این رفتار نیز احساس بدخلقی، استرس، سردرگمی و ناتوانی در تغییر شرایط جهان عنوان شده است.
پژوهشگران حوزه روانشناسی معتقدند خستگی از اخبار بد نشانه تنبلی، بیتفاوتی اجتماعی یا ضعف روانی نیست، بلکه واکنشی طبیعی از سوی مغزی است که هرگز برای چنین محیط اطلاعاتی طراحی نشده است.
خستگی از اخبار بد و سوگیری منفی مغز
برای درک این پدیده باید به تاریخ تکامل انسان بازگردیم. هزاران سال پیش، بقای انسان به توانایی تشخیص خطرها وابسته بود. اجدادی که به صدای مشکوک در میان علفها یا نشانههای تهدید توجه بیشتری نشان میدادند، شانس بیشتری برای زنده ماندن و انتقال ژنهای خود داشتند.
به همین دلیل مغز انسان به گونهای تکامل یافته است که اطلاعات منفی را سریعتر تشخیص دهد، بیشتر به آنها توجه کند و برای مدت طولانیتری به خاطر بسپارد. روانشناسان این ویژگی را «سوگیری منفی» مینامند؛ یکی از شناختهشدهترین یافتههای علوم شناختی.
از منظر تکاملی، نادیده گرفتن یک تهدید واقعی میتوانست مرگبار باشد، اما واکنش بیشازحد به یک خطر احتمالی تنها چند دقیقه اضطراب به همراه داشت. بنابراین مغز انسان بهطور طبیعی برای توجه بیشتر به اخبار بد برنامهریزی شده است.
چرا اخبار منفی امروزی فشار بیشتری ایجاد میکنند؟
اگرچه ساختار مغز انسان در هزاران سال گذشته تغییر چندانی نکرده، اما محیط اطلاعاتی اطراف ما کاملاً دگرگون شده است.
در بیشتر تاریخ بشر، تهدیدها محلی و محدود بودند؛ بیماری یک کودک، خشکسالی یا درگیری با گروهی همسایه. اطلاعات مربوط به مناطق دوردست یا به انسان نمیرسید یا تأثیر چندانی بر زندگی روزمره او نداشت.
اما در سال ۲۰۲۶، همان سیستم عصبی باید پیش از ظهر یک روز، همزمان اخبار مربوط به جنگ در یک منطقه، بحران اقتصادی در منطقهای دیگر، فاجعه اقلیمی در کشوری دیگر و یک حادثه خشونتآمیز در نقطهای دیگر از جهان را پردازش کند.
به بیان دیگر، مغز انسان هنوز همان مغز هزاران سال پیش است، اما اکنون وظیفه دارد کل جهان را بهطور همزمان برای یافتن تهدیدها اسکن کند؛ وظیفهای که فشار روانی عظیمی ایجاد میکند.
خستگی از اخبار بد و جذابیت ذاتی تیترهای منفی
مطالعهای که در مجله علمی Nature Human Behaviour منتشر شده، بیش از ۱۰۵ هزار تیتر خبری واقعی را که نزدیک به شش میلیون بار مشاهده شده بودند، بررسی کرد.
نتایج نشان داد هر واژه منفی اضافهشده به یک تیتر، احتمال کلیک کاربران را افزایش میدهد، در حالی که واژههای مثبت اثر معکوس دارند. همچنین پژوهشهای جدید نشان میدهند بدن انسان حتی پیش از آنکه ذهن فرصت تحلیل منطقی داشته باشد، واکنش فیزیولوژیکی قویتری به اخبار منفی نشان میدهد.
به همین دلیل اخبار بد نهتنها توجه بیشتری جلب میکنند، بلکه از نظر احساسی نیز تأثیر عمیقتری بر انسان میگذارند.
مصرف مشکلساز اخبار؛ زمانی که پیگیری اخبار به سلامت روان آسیب میزند
برخی پژوهشگران چارچوبی به نام «مصرف مشکلساز اخبار» یا PNC را معرفی کردهاند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که پیگیری اخبار به اشتغال ذهنی، آشفتگی هیجانی و اختلال در عملکرد روزمره فرد منجر شود.
مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد ۱۷ درصد از بزرگسالان آمریکایی دچار سطح شدید این مشکل هستند. در میان این افراد، ۶۱ درصد احساس ناخوشی قابلتوجه یا شدید را گزارش کردند، در حالی که این رقم در میان سایر افراد تنها ۶ درصد بود.
پژوهشگران همچنین هشدار میدهند که خستگی از اخبار بد میتواند برای گروههای اقلیت و مهاجران شدیدتر باشد؛ زیرا اخبار مربوط به کشور مبدأ یا گروه اجتماعی آنها بار عاطفی و روانی بیشتری ایجاد میکند.
چگونه میتوان خستگی از اخبار بد را کاهش داد؟
متخصصان تأکید میکنند که راهحل، کنار گذاشتن کامل اخبار نیست. یک جامعه دموکراتیک به شهروندان آگاه نیاز دارد و دور شدن از منابع معتبر میتواند خطر گسترش اطلاعات نادرست را افزایش دهد.
در عوض، چند راهکار ساده میتواند به مدیریت بهتر این وضعیت کمک کند:
- اخبار را در بازههای زمانی مشخص دنبال کنید.
- به جای مصرف انبوه خبرهای پراکنده و هیجانبرانگیز در شبکههای اجتماعی، گزارشهای عمیق و معتبر را انتخاب کنید.
- میان آگاهی از یک رویداد و توانایی اقدام در برابر آن تفاوت قائل شوید.
- بر اقداماتی تمرکز کنید که واقعاً در کنترل شما قرار دارند.
- مراقب محتوای «طعمه خشم» باشید؛ پیامها و مطالبی که عمداً برای برانگیختن واکنشهای منفی و افزایش تعامل کاربران طراحی میشوند.
جمعبندی
پدیده خستگی از اخبار بد نتیجه برخورد مغز تکاملیافته انسان با محیطی است که هر لحظه حجم عظیمی از اخبار منفی را به او تحمیل میکند. مغز ما برای این مقیاس از ورودیهای تهدیدآمیز ساخته نشده است، اما توانایی سازگاری و یادگیری دارد. مدیریت هوشمندانه زمان و شیوه مصرف اخبار میتواند به حفظ سلامت روان کمک کند و در عین حال ما را به شهروندانی آگاه و مسئول تبدیل کند.