گزارش عملکرد سال ۲۰۲۵ مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت ریاستجمهوری نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران در نخستین دوره حضور فعال خود در ساختار همکاریهای علم، فناوری و نوآوری (STI) بریکس، توانسته است جایگاه مؤثری در کارگروههای تخصصی، شبکههای نوآوری و برنامههای مشترک پژوهشی این اتحادیه به دست آورد و زمینه توسعه همکاریهای علمی و فناورانه با کشورهای عضو را گسترش دهد.
به گزارش سیناپرس، بریکس که در سالهای اخیر به یکی از مهمترین بازیگران نظام بینالملل تبدیل شده، علاوه بر همکاریهای اقتصادی و سیاسی، سرمایهگذاری گستردهای در حوزه علم، فناوری و نوآوری انجام داده است. این ساختار اکنون با بهرهگیری از ۱۴ کارگروه تخصصی و دهها برنامه مشترک پژوهشی و فناورانه، به یکی از بزرگترین شبکههای همکاری علمی کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است.
حضور فعال ایران در ساختار علم و فناوری بریکس
بر اساس گزارش مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت ریاستجمهوری، ایران در طول سال ۲۰۲۵ در دهها نشست تخصصی و راهبردی بریکس حضور یافته و در حوزههای متنوعی از جمله هوش مصنوعی، زیستفناوری، علوم اعصاب، علوم اقیانوسی، فناوریهای اطلاعات مکانی، ستارهشناسی، فوتونیک، نانوفناوری، علوم مواد، زیرساختهای تحقیقاتی و علوم انسانی و اجتماعی مشارکت داشته است.
در این میان، مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت ریاستجمهوری به عنوان محور هماهنگی تعاملات فناوری و نوآوری ایران با بریکس، مسئولیت راهبری حضور نمایندگان کشور، تحلیل اسناد تخصصی، ارائه پیشنهادهای کارشناسی و ایجاد ارتباط میان نهادهای داخلی و ساختارهای تخصصی بریکس را بر عهده داشته است.
بریکس؛ بستری برای توسعه همکاریهای پژوهشی
یکی از مهمترین محورهای فعالیت بریکس در سال ۲۰۲۵ توسعه همکاریهای پژوهشی مشترک بوده است. کشورهای عضو در قالب برنامه چارچوبی علم، فناوری و نوآوری بریکس، پروژههای مشترکی را در حوزههای هوش مصنوعی، سلامت، انرژیهای پاک، امنیت غذایی، فناوریهای کوانتومی، علوم داده و مواد پیشرفته تعریف کردهاند.
کارشناسان معتقدند عضویت ایران در این شبکه میتواند فرصت ارزشمندی برای حضور پژوهشگران کشور در پروژههای بینالمللی، دسترسی به زیرساختهای تحقیقاتی پیشرفته و توسعه همکاریهای دانشگاهی فراهم کند.
هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور در صدر همکاریها
در میان حوزههای مختلف همکاری، هوش مصنوعی و محاسبات پیشرفته جایگاه ویژهای در برنامههای بریکس یافتهاند. اعضای این اتحادیه در سال ۲۰۲۵ درباره توسعه زیرساختهای داده، اشتراک ظرفیت ابررایانهها، ایجاد شبکههای علمی مشترک و بهرهگیری از فناوریهای نوین برای حل چالشهای جهانی گفتوگو کردند.
ایران نیز با معرفی ظرفیتهای خود در حوزه هوش مصنوعی، پردازش داده و شرکتهای دانشبنیان، تلاش کرده است سهم بیشتری در پروژههای فناورانه آینده بریکس به دست آورد.
توسعه شبکه نوآوری و انتقال فناوری
یکی از مهمترین دستاوردهای سال ۲۰۲۵، نهایی شدن «برنامه اقدام نوآوری بریکس ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰» بود؛ سندی که نقشه راه همکاری کشورهای عضو در حوزه اقتصاد دیجیتال، انتقال فناوری، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و توسعه زیستبومهای نوآوری را ترسیم میکند.
در همین چارچوب، شبکه انتقال فناوری بریکس نیز با هدف تسهیل ارتباط میان عرضهکنندگان و متقاضیان فناوری، توسعه بازارهای فناوری و افزایش همکاری شرکتهای فناور کشورهای عضو فعالیت خود را گسترش داده است.
کارشناسان بر این باورند که حضور فعال ایران در این شبکه میتواند زمینه انتقال دانش فنی، توسعه همکاریهای صنعتی و ورود شرکتهای دانشبنیان ایرانی به بازارهای جدید را فراهم کند.
از دانشمندان جوان تا استارتاپهای بریکس
گزارش سال ۲۰۲۵ بریکس نشان میدهد توجه به سرمایه انسانی و نوآوری یکی از اولویتهای اصلی این اتحادیه بوده است. برگزاری دهمین نشست دانشمندان جوان بریکس، هشتمین جایزه نوآور جوان و نخستین نشست شرکتهای نوپای بریکس از جمله مهمترین رویدادهای این حوزه به شمار میرود.
این برنامهها با هدف ایجاد شبکه میان پژوهشگران، نوآوران و شرکتهای نوپا طراحی شده و فرصتی برای تبادل تجربه، توسعه همکاریهای فناورانه و شکلگیری پروژههای مشترک میان کشورهای عضو فراهم کرده است.
فرصتهای راهبردی برای ایران
بررسیهای انجام شده در این گزارش نشان میدهد عضویت ایران در بریکس میتواند دستاوردهای متعددی برای کشور به همراه داشته باشد؛ از جمله:
افزایش دسترسی به شبکههای علمی و پژوهشی بینالمللی؛
مشارکت در پروژههای مشترک تحقیقاتی؛
توسعه همکاریهای فناورانه و صنعتی؛
بهرهگیری از ظرفیت شبکه انتقال فناوری؛
توسعه بازار شرکتهای دانشبنیان؛
جذب سرمایهگذاری در حوزه فناوری و نوآوری.
همچنین حوزههایی مانند هوش مصنوعی، زیستفناوری، نانوفناوری، فناوریهای کوانتومی، اقتصاد دیجیتال و فناوریهای فضایی به عنوان مهمترین زمینههای همکاری آینده ایران و بریکس معرفی شدهاند.
ضرورت تدوین راهبرد ملی بریکس
در کنار فرصتها، گزارش بر ضرورت ایجاد سازوکار ملی هماهنگی همکاریهای بریکس تأکید دارد. کارشناسان معتقدند بهرهگیری حداکثری از ظرفیتهای این اتحادیه نیازمند مشارکت فعال دانشگاهها، مراکز پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی و همچنین هماهنگی بیشتر میان دستگاههای اجرایی است.
چشمانداز پیشرو
به نقل از ایرنا، بر اساس جمعبندی نهایی گزارش، سال ۲۰۲۵ را میتوان نقطه آغاز حضور فعال و هدفمند جمهوری اسلامی ایران در ساختار علم، فناوری و نوآوری بریکس دانست. حضوری که علاوه بر معرفی توانمندیهای علمی و فناورانه کشور، زمینه مشارکت گستردهتر ایران در پروژههای مشترک آینده را فراهم کرده و میتواند به تقویت جایگاه کشور در شبکه همکاریهای علمی و فناوری کشورهای نوظهور جهان منجر شود.
با توجه به روند رو به گسترش بریکس و افزایش نقش آن در معادلات بینالمللی، بسیاری از صاحبنظران معتقدند علم، فناوری و نوآوری میتواند به یکی از مهمترین محورهای همکاری ایران با این اتحادیه تبدیل شود؛ محوری که در صورت برنامهریزی منسجم، ظرفیت آن را دارد که به توسعه علمی، فناورانه و اقتصادی کشور شتابی تازه ببخشد.