در حالی که بخش عمده زیرساختهای آموزش عالی غزه در جریان حملات متجاوزانه رژیم صهیونیستی ویران شده و هزاران دانشجو، استاد و کارمند دانشگاهها جان خود را از دست دادهاند، مدیران دانشگاههای این باریکه میگویند آینده آموزش عالی غزه باید به دست خود فلسطینیها رقم بخورد.
به گزارش سیناپرس، سازمان «دوستان دانشگاههای فلسطین» گزارش تازهای با عنوان «دانشکشی در غزه» که تصویری تکاندهنده از وضعیت آموزش عالی در منطقه غزه ارائه میدهد، منتشر کرده است.
بر اساس این گزارش، از میان ۲۰۶ ساختمان دانشگاهی که مورد ارزیابی قرار گرفتهاند، ۱۹۵ ساختمان به طور کامل تخریب شده یا آسیب جدی دیدهاند و یونسکو هزینه بازسازی این مراکز را حدود ۳۷۳ میلیون دلار برآورد کرده است.
اما به اعتقاد نویسندگان گزارش، خسارت اصلی تنها در ساختمانها خلاصه نمیشود. طبق آمار منتشرشده، بیش از یکهزار و ۳۷۲ دانشجو و بیش از ۲۴۶ عضو هیات علمی و کارکنان دانشگاهها کشته شدهاند؛ در میان قربانیان، سه رئیس دانشگاه و ۹ رئیس دانشکده نیز حضور دارند. این گزارش تاکید میکند که آنچه رخ داده صرفا «خسارت جانبی جنگ» نیست، بلکه نمونهای از «دانشکشی» است؛ یعنی راهبردی عامدانه برای نابودی نظاممند آموزش و حذف نهادهای علمی.
احمد ابوشبان، رئیس دانشکده کشاورزی و دامپزشکی دانشگاه الازهر غزه، که بیش از سه دهه در این دانشگاه تحصیل و تدریس کرده، میگوید دانشکده محل فعالیتش تاکنون چهار بار ویران شده است. با این حال، او از روحیه حاکم بر دانشگاهها با واژهای ساده یاد میکند: «تابآوری». او میگوید: «ما بارها خودمان را از نو ساختهایم و این بار هم همین کار را خواهیم کرد».
به گفته ابوشبان، یکی از نخستین اقدامات دانشگاهها در جریان بمبارانها، انتقال آموزش به فضای مجازی بود. او انتظار داشت از میان ۱۴ هزار دانشجوی دانشگاه الازهر، شاید هزار نفر بتوانند تحصیل خود را به صورت آنلاین ادامه دهند، اما در نهایت ۱۰ هزار دانشجو در کلاسهای مجازی ثبتنام کردند.
او این استقبال را نشانهای از جایگاه آموزش عالی در زندگی جوانان غزه میداند و میگوید: دانشگاه برای جوانان غزه یک طناب نجات است؛ چیزی که به آنها امید میدهد که آیندهای در راه است.
در کنار خسارتهای ناشی از جنگ، مسئولان دانشگاههای غزه نسبت به طرحهای خارجی برای بازسازی آموزش عالی نیز هشدار میدهند.
عمر میلاد، رئیس دانشگاه الازهر میگوید هرچند بازسازی برخی ساختمانها آغاز شده، اما محدودیت ورود مصالح ساختمانی باعث شده آتشبس نیز تغییر محسوسی در شرایط ایجاد نکند. او با انتقاد از برخی طرحهای بینالمللی برای ایجاد دانشگاههای جدید در غزه، تاکید میکند که بازسازی آموزش عالی باید بر پایه دانشگاههای موجود انجام شود، نه با کنار گذاشتن آنها. میلاد میگوید: «دانشگاهها بخشی از بافت اجتماعی غزه هستند و در سختترین شرایط نیز برای دانشجویان امید میآفرینند».
او همچنین تاکید میکند: «ما هرگونه تلاش برای بازسازی یا بازطراحی نظام آموزش عالی غزه توسط نهادهای خارجی را رد میکنیم، زیرا آموزش عالی در غزه نابود نشده است؛ همچنان ادامه دارد و این ما هستیم که آن را دوباره خواهیم ساخت». به گفته او، آینده غزه را باید خود فلسطینیها تعیین کنند، نه بازیگران خارجی.
در همین حال، گزارش «دوستان دانشگاههای فلسطین» از ناکارآمدی نظام کمکهای بینالمللی نیز انتقاد میکند.
بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۴.۱ میلیون دلار برای آموزش عالی فلسطین اختصاص یافت، اما کمتر از یکپنجم این مبلغ، یعنی حدود ۸ میلیون دلار، مستقیما به دانشگاههای فلسطینی رسید و بخش عمده کمکها در کشورهای اهداکننده صرف برنامههای بورسیه شد.
این گزارش اینطور هشدار میدهد: «بدون تغییر اساسی و حمایت مستقیم از دانشگاهها، الگوی فعلی کمکهای بینالمللی ممکن است دانشگاههای فلسطینی را در حساسترین مقطع تاریخی تنها بگذارد و حتی به فروپاشی آنها منجر شود».
اما شاید تاثیرگذارترین روایت این گزارش، داستان یکی از دانشجویان ابوشبان باشد؛ دانشجویی به نام «سلیم» که همراه خانوادهاش در بیمارستانی گرفتار شده بود؛ بیمارستانی که پس از محاصره توسط تانکها، هر لحظه احتمال حمله به آن وجود داشت. ابوشبان میگوید در آن شرایط، سلیم برایش پیام فرستاد. اما پیام او درباره جنگ، محاصره یا ترس از مرگ نبود؛ تنها درباره زمان برگزاری امتحانات آینده سوال کرده بود.
به نقل از ایسنا، او با یادآوری آن لحظه میگوید: «نمیدانستم باید گریه کنم یا بخندم، اما یک چیز را فهمیدم؛ اینکه هرگز نباید تسلیم شویم».
به گفته او، اگرچه صدها دانشجو در این جنگ جان خود را از دست دادهاند، اما سلیم هنوز آنجاست و هزاران دانشجوی دیگر مانند او نیز همچنان ایستادهاند؛ دانشجویانی که برای آنها، دانشگاه فقط محل تحصیل نیست، بلکه نمادی از امید به آینده است.