با بهکارگیری مجموعهای از فناوریهای پیشرفته در جام جهانی ۲۰۲۶، از دوربینهای داوری تا سامانههای هوش مصنوعی، حالا توپ نیز به بخشی از این شبکه دادهمحور تبدیل شده است.
به گزارش سیناپرس، در نگاه اول، جام جهانی ۲۰۲۶ همان رویداد آشنایی است که میلیاردها نفر برای تماشای گلها، ستارهها و هیجان رقابتهایش پای تلویزیون مینشینند. اما پشت پرده این مسابقات، فناوری نقش مهمی دارد؛ نقشی که شاید به اندازه عملکرد بازیکنان در زمین، بر سرنوشت بازیها تأثیر بگذارد.
جام جهانی ۲۰۲۶ را میتوان نقطه عطفی در همگرایی ورزش و فناوری دانست؛ تورنمنتی که در آن برای نخستینبار مجموعهای از پیشرفتهترین فناوریهای روز جهان در مقیاسی بیسابقه به کار گرفته شدهاند تا از قضاوت داوران گرفته تا تحلیل عملکرد بازیکنان و تجربه تماشاگران را متحول کنند.
در واقع، اگر جامهای جهانی گذشته میدان رقابت تیمها بودند، جام جهانی ۲۰۲۶ را میتوان عرصه نمایش توانایی فناوریهای نوظهور در بزرگترین رویداد ورزشی جهان نیز دانست.
وقتی هوش مصنوعی در تصمیمهای داوری نقشآفرینی میکندیکی از مهمترین فناوریهای بهکاررفته در جام جهانی ۲۰۲۶، نسل جدید سامانه آفساید نیمهخودکار است؛ سیستمی که فیفا آن را برای افزایش دقت و سرعت تصمیمگیری در صحنههای حساس توسعه داده است.
در این سامانه، مجموعهای از دوربینهای پیشرفته در نقاط مختلف ورزشگاه، موقعیت بازیکنان را بهصورت لحظهای ردیابی میکنند. این دوربینها با کمک الگوریتمهای بینایی ماشین و هوش مصنوعی قادرند دهها نقطه از بدن هر بازیکن را شناسایی و موقعیت آنها را در هر لحظه ثبت کنند. دادههای بهدستآمده سپس به مرکز بازبینی ویدئویی منتقل میشود تا احتمال وقوع آفساید در کوتاهترین زمان ممکن بررسی شود.اما آنچه این فناوری را نسبت به نسلهای قبلی متمایز میکند، اتکای گسترده آن به هوش مصنوعی و پردازش بلادرنگ دادهها است.
در شرایطی که بررسی یک صحنه آفساید در گذشته گاهی دهها ثانیه یا حتی چند دقیقه زمان میبرد، اکنون بخش عمده این فرآیند بهصورت خودکار انجام میشود و نتیجه در زمانی بسیار کوتاه در اختیار داوران قرار میگیرد.
فیفا معتقد است این فناوری علاوه بر کاهش خطاهای انسانی، میتواند به روانتر شدن جریان مسابقات و افزایش اعتماد به تصمیمهای داوری کمک کند؛ موضوعی که در سالهای اخیر همواره یکی از چالشهای اصلی فوتبال حرفهای بوده است.
توپی که با داوران صحبت میکنداگر دوربینها چشمهای سامانه آفساید نیمهخودکار باشند، توپ هوشمند را میتوان قلب تپنده این فناوری دانست.
توپ رسمی جام جهانی ۲۰۲۶ به حسگرهای پیشرفتهای مجهز شده که میتوانند اطلاعات مربوط به حرکت و تماس با توپ را بهصورت لحظهای ثبت و ارسال کنند.این حسگر که در مرکز توپ قرار گرفته، صدها بار در هر ثانیه داده تولید میکند و قادر است لحظه دقیق برخورد پای بازیکن با توپ را تشخیص دهد.
چنین دقتی به داوران و سیستم کمکداور ویدئویی اجازه میدهد زمان ارسال پاس را با موقعیت بازیکنان تطبیق دهند و تصمیمهای مرتبط با آفساید را با اطمینان بیشتری اتخاذ کنند.کاربرد این فناوری تنها به تشخیص آفساید محدود نمیشود.
در برخی صحنههای جنجالی نیز دادههای توپ هوشمند میتواند به شناسایی برخوردهای مشکوک، لمس توپ با دست یا تغییر مسیر آن کمک کند؛ مواردی که گاهی تعیینکننده نتیجه یک مسابقه هستند.
نسخه دیجیتالی بازیکنان در خدمت فوتبالیکی دیگر از فناوریهای کمتر دیدهشده اما بسیار مهم در جام جهانی ۲۰۲۶، استفاده از مدلهای سهبعدی دقیق بازیکنان است.
فیفا برای افزایش دقت سامانههای داوری و تحلیل مسابقات، از فناوریهایی بهره گرفته که میتوانند تصویری دیجیتالی و بسیار دقیق از بدن بازیکنان ایجاد کنند.در جریان مسابقات، دوربینهای مستقر در ورزشگاه بهطور مداوم موقعیت سر، دستها، پاها و سایر بخشهای بدن بازیکنان را ردیابی میکنند. نتیجه این فرآیند، شکلگیری یک مدل سهبعدی از هر بازیکن در فضای دیجیتال است؛ مدلی که به سامانههای داوری کمک میکند تشخیص دهند کدام بخش از بدن بازیکن در یک صحنه آفساید نقش داشته است.
اهمیت این موضوع زمانی مشخص میشود که اختلاف میان آفساید بودن یا نبودن یک صحنه ممکن است تنها چند سانتیمتر باشد. در چنین شرایطی، فناوریهای سهبعدی به داوران کمک میکنند تصویری دقیقتر از موقعیت بازیکنان در اختیار داشته باشند و تصمیمهای حساس را با اطمینان بیشتری اتخاذ کنند.
این فناوری همچنین امکان تولید بازسازیهای گرافیکی و سهبعدی از صحنههای جنجالی را فراهم میکند؛ تصاویری که بینندگان در پخش تلویزیونی مشاهده میکنند و به آنها کمک میکند دلیل تصمیم داوران را بهتر درک کنند.
سگهای رباتیک؛ نگهبانان جدید جام جهانیفناوری در جام جهانی ۲۰۲۶ تنها به زمین مسابقه محدود نمیشود. برگزارکنندگان این رقابتها برای نخستین بار از سگهای رباتیک نیز در برخی ورزشگاهها و مراکز عملیاتی استفاده کردهاند؛ رباتهایی چهارپا که وظیفه آنها کمک به تأمین امنیت و نظارت بر زیرساختهای حساس مسابقات است.این رباتها به دوربینها و حسگرهای پیشرفته مجهز هستند و میتوانند بهصورت خودکار در محیط حرکت کرده و اطلاعات را به مراکز کنترل ارسال کنند.
دوربینهای نصب شده روی لباس داورانجام جهانی ۲۰۲۶ تجربه تماشای فوتبال را نیز وارد مرحلهای تازه کرده است. یکی از نوآوریهای قابل توجه این دوره، استفاده گسترده از دوربینهای نصبشده روی لباس داوران است؛ فناوری که پیشتر بهصورت آزمایشی در جام باشگاههای جهان مورد استفاده قرار گرفته بود و اکنون در تمام مسابقات جام جهانی به کار گرفته میشود.
این دوربینها به بینندگان اجازه میدهند برخی صحنههای مسابقه را از زاویه دید داور مشاهده کنند؛ زاویهای که تاکنون در دسترس تماشاگران نبود. از این منظر، سرعت بازی، فاصله کم بازیکنان در صحنههای درگیری و دشواری تصمیمگیری در لحظه، ملموستر از همیشه به تصویر کشیده میشود.
نسخه جدید این فناوری به سامانههای پیشرفته تثبیت تصویر مجهز شده است تا لرزشهای ناشی از دویدن و تغییر مسیرهای ناگهانی داور را کاهش دهد و تصاویر روانتر و باکیفیتتری ثبت کند. به این ترتیب، میلیونها بیننده میتوانند بخشی از مسابقه را از همان زاویهای ببینند که داور در زمین مشاهده میکند.فیفا همچنین گام دیگری برای افزایش شفافیت تصمیمات داوری برداشته است.
برای نخستین بار، تصاویر بازبینیشده توسط داور در هنگام مراجعه به مانیتور VAR روی نمایشگرهای بزرگ ورزشگاه نیز پخش میشود. این اقدام باعث میشود هواداران حاضر در ورزشگاه بهتر در جریان روند تصمیمگیری قرار گیرند و دلیل اعلام یا رد یک گل، پنالتی یا خطا را با جزئیات بیشتری مشاهده کنند.
هوش مصنوعی در خدمت تمام تیمهای شرکت کننده سامانهای مبتنی بر هوش مصنوعی با نام «فوتبال ایآی پرو» در اختیار تمامی ۴۸ تیم حاضر در مسابقات قرار گرفته است.
این دستیار هوشمند میتواند حجم عظیمی از دادههای فنی مسابقات را پردازش کرده و تحلیلهایی درباره عملکرد تیمها، الگوهای تاکتیکی، نقاط قوت و ضعف حریفان و روند بازی ارائه دهد.این فناوری تنها در اختیار مربیان نخواهد بود.
بازیکنان نیز از طریق یک اپلیکیشن اختصاصی به مجموعهای از دادههای شخصی خود دسترسی پیدا میکنند؛ اطلاعاتی شامل میزان دوندگی، سرعت، تحرک، مشارکت در جریان بازی و سایر شاخصهای فنی که بلافاصله پس از پایان مسابقه در اختیار آنها قرار میگیرد.
ورزشگاههایی که قبل از وقوع مشکل هشدار میدهندمدیریت جام جهانی ۲۰۲۶ تنها به اتفاقات داخل زمین محدود نمیشود. برگزارکنندگان برای کنترل میلیونها هوادار حاضر در ورزشگاهها از فناوری دوقلوی دیجیتال استفاده میکنند؛ یعنی هر یک از ۱۶ ورزشگاه میزبان، یک نسخه مجازی و زنده در فضای دیجیتال دارد که بهطور مداوم وضعیت آن را شبیهسازی میکند.
به زبان ساده، مسئولان برگزاری میتوانند روی یک نقشه دیجیتالی، وضعیت بخشهای مختلف ورزشگاه را بهصورت لحظهای مشاهده کنند؛ از مسیر حرکت تماشاگران گرفته تا میزان ازدحام در ورودیها، جایگاهها و بخشهای خدماتی.
برای مثال، اگر جمعیت در یکی از ورودیهای ورزشگاه بیش از حد افزایش پیدا کند یا صف طولانی در بخشی از مجموعه شکل بگیرد، این موضوع پیش از آنکه به یک مشکل جدی تبدیل شود روی سامانههای نظارتی نمایان میشود و نیروهای اجرایی میتوانند سریعتر برای هدایت جمعیت یا باز کردن مسیرهای جایگزین اقدام کنند.هواداران نیز از این فناوری بینصیب نخواهند ماند.
اپلیکیشن رسمی فیفا اطلاعاتی مانند شلوغی ورودیها، زمان تقریبی انتظار در صفها، وضعیت بخشهای مختلف ورزشگاه و برخی خدمات مورد نیاز تماشاگران را در اختیار آنها قرار میدهد تا تجربه راحتتری از حضور در مسابقات داشته باشند.
به نقل از فارس، در کنار این امکانات، چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی نیز برای کمک به هواداران در نظر گرفته شدهاند.
این دستیارهای دیجیتال میتوانند به پرسشهای رایج پاسخ دهند، مسیرهای دسترسی به بخشهای مختلف ورزشگاه را نشان دهند، در ترجمه زبانها کمک کنند و اطلاعات مورد نیاز گردشگران را در کوتاهترین زمان ممکن در اختیارشان قرار دهند.