محققان در مطالعات اخیر خود به بررسی ارتباط احتمالی میان استفاده از واکسنهای پیشگیریکننده از بیماری «زونا» و احتمال بروز اختلالات شناختی در میان افراد سالمند پرداختهاند تا دریابند آیا ایمنسازی در دوران پیری میتواند تأثیری فراتر از پیشگیری از عفونتهای ویروسی داشته باشد یا خیر.
به گزارش سیناپرس، بیماری «زونا» ناشی از فعال شدن مجدد ویروس آبلهمرغان در بدن است که معمولاً با بثورات پوستی دردناک همراه بوده و در میان افراد مسن شیوع بالایی دارد. از سوی دیگر، زوال عقل یا دمانس که شامل مجموعهای از علائم مربوط به افت عملکرد مغز و حافظه است، یکی از بزرگترین چالشهای بهداشتی در جوامع رو به سالمندی محسوب میشود.
از آنجایی که هر دو وضعیت سلامت، یعنی ابتلا به زونا و بروز زوال عقل، در میان افراد ساکن در مراکز مراقبتی و خانههای سالمندان به وفور دیده میشود، دانشمندان همواره به دنبال یافتن راهکارهایی بودهاند که بتواند بار این بیماریها را بر دوش سیستمهای درمانی و خانوادهها کاهش دهد.
ضرورت تحقیق در این حوزه زمانی دوچندان میشود که بدانیم پیشگیری از دمانس در مراحل اولیه میتواند کیفیت زندگی سالمندان را به شکل چشمگیری بهبود بخشد. تا پیش از این، مطالعات محدودی درباره تأثیر واکسنهای قدیمی زونا بر سلامت مغز انجام شده بود، اما با ورود نسلهای جدید واکسنها که با تکنولوژیهای نوین ساخته شدهاند، نیاز مبرمی به ارزیابی دقیق آنها احساس میشد.
شناسایی هرگونه عامل پیشگیرانه، حتی اگر به صورت جانبی عمل کند، میتواند تحولی در سیاستهای سلامت عمومی ایجاد کرده و مسیرهای جدیدی را برای مقابله با فرسایش سلولهای عصبی و افت توانمندیهای ذهنی در دوران کهولت سن باز نماید.
در همین زمینه، پژوهشگران دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه براون با همکاری تیمی از متخصصان، مطالعهای گسترده را در این زمینه طراحی و اجرا کردند. این محققان با تمرکز بر واکسن جدید نوترکیب زونا (RZV)، تلاش کردند تا دریابند آیا افرادی که این واکسن را دریافت نمودهاند، در سالهای بعد کمتر از سایرین در معرض خطر ابتلا به زوال عقل قرار میگیرند یا خیر.
این مطالعه با تمرکز بر سالمندان بالای ۶۶ سال که به تازگی در مراکز پرستاری و مراقبتی پذیرش شده بودند، انجام شد تا تأثیرات این اقدام پیشگیرانه در یکی از آسیبپذیرترین گروههای جامعه مورد سنجش قرار گیرد.
روش کار این تیم تحقیقاتی بر پایه تحلیل دادههای بزرگ و سوابق الکترونیک سلامت استوار بود. آنها اطلاعات مربوط به بیش از ۵۰۰ هزار بیمار را که در سیستمهای درمانی ثبت شده بود، مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار دادند.
محققان افرادی را که در سال اول پذیرش خود در مرکز مراقبتی حداقل یک دوز واکسن زونا دریافت کرده بودند، با گروهی که واکسینه نشده بودند مقایسه کردند. در این روش که شبیهسازی یک کارآزمایی بالینی هدفمند بود، وضعیت سلامت تمامی این افراد به مدت چهار سال پس از دریافت واکسن پیگیری شد تا هرگونه تغییر در وضعیت شناختی و ابتلای آنها به دمانس به دقت ثبت و گزارش شود.
یافتههای این پژوهش نشان دادند افرادی که واکسن نوترکیب زونا را دریافت کرده بودند، به شکل قابل توجهی با خطر کمتری برای ابتلا به زوال عقل مواجه شدند. بر اساس آمار بهدست آمده، دریافت این واکسن با ۲۴ درصد کاهش نسبی در خطر ابتلا به دمانس همراه بوده است.
به زبان سادهتر، نتایج نشان داد که به ازای هر ۱۷ سالمندی که در مراکز مراقبتی واکسینه شدهاند، از بروز یک مورد زوال عقل جلوگیری شده است. این رقم نشاندهنده پتانسیل بالای واکسیناسیون در حفاظت از سلامت سیستم عصبی در کنار پیشگیری از بیماریهای عفونی است.
در ادامه تحلیلها مشخص شد که کاهش خطر مطلق ابتلا نیز به میزان ۶ درصد بوده است که در مقیاس جمعیت کلان سالمندان، عددی بسیار مهم تلقی میشود. محققان نتیجه گرفتند که استفاده از این واکسن نوین نه تنها در پیشگیری از دردهای ناشی از زونا مؤثر است، بلکه میتواند به عنوان یک عامل محافظتی در برابر تحلیل قوای ذهنی عمل کند.
این یافتهها بر اهمیت بازنگری در برنامههای واکسیناسیون سالمندان تأکید دارد؛ چرا که فواید آن میتواند بسیار گستردهتر از تصورات پیشین باشد و باری را که بیماریهای شناختی بر جامعه تحمیل میکنند، سبکتر سازد.
نکته حائز اهمیت در این پژوهش آن است که مطالعات مشابهی در سایر نقاط جهان از جمله استرالیا نیز نتایج کمابیش همسویی را گزارش کرده بودند، اما بیشتر آنها بر واکسنهای نسل قدیم متمرکز بودند. این تحقیق جدید ثابت کرد که واکسنهای فعلی و نوین نیز همان خاصیت محافظتی را با قدرت بیشتری حفظ کردهاند.
با این حال، مجریان تحقیق خاطرنشان کردند که علیرغم این مزایای بالقوه، نرخ استقبال از دریافت واکسن زونا به ویژه در مراکز نگهداری از سالمندان همچنان پایین است که این موضوع نیازمند اطلاعرسانی بیشتر به خانوادهها و کادر درمان میباشد.
اهمیت این یافتهها در آن است که میتوانند راه را برای تحقیقات تکمیلی جهت درک مکانیسم دقیق اثرگذاری واکسن بر مغز هموار کنند. اگرچه این مطالعه پیوند میان واکسیناسیون و کاهش خطر دمانس را تایید میکند، اما محققان معتقدند برای دستیابی به شواهد قطعیتر و اثبات رابطه علت و معلولی مستقیم، باید بررسیهای بیشتری در گروههای جمعیتی مختلف صورت گیرد.
به نقل از ایسنا، آگاهی از این موضوع که یک اقدام ساده بهداشتی مانند واکسیناسیون میتواند چنین تأثیر شگرفی بر کیفیت دوران پیری داشته باشد، برای سیاستگذاران حوزه سلامت بسیار حیاتی است.
نتایج این مطالعه ارزشمند علمی در نشریه معتبر Annals of Internal Medicine که تحت نظر کالج پزشکان آمریکا فعالیت میکند، منتشر شدهاند.